NeoEdu
Giáo án Lịch sử và Địa lí 6
Lịch sử và Địa líLớp 6Phần 3. Lịch sử · Chương 3: Xã hội cổ đại

Giáo án Bài 7. Ai Cập và Lưỡng Hà cổ đại

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 5512/BGDĐT-GDTrH · 1 tiết (45 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Mục tiêu

1. Kiến thức

  • Nêu được vị trí lưu vực sông Nin (Ai Cập cổ đại) và lưu vực sông Ti-grơ, Ơ-phơ-rát (Lưỡng Hà cổ đại).
  • Giải thích được vai trò của phù sa, nước tưới và việc làm thủy lợi đối với nông nghiệp ở hai khu vực.
  • Nêu được khái niệm Pha-ra-ông (vua Ai Cập) và các thành tựu tiêu biểu: kim tự tháp gắn với Ai Cập, chữ hình nêm gắn với Lưỡng Hà.
  • Phân biệt được điểm chung và nét riêng của Ai Cập và Lưỡng Hà cổ đại; giải thích được vì sao điều kiện sông ngòi không phải là nguyên nhân duy nhất quyết định mọi mặt xã hội.
  • Vận dụng được kiến thức của bài để đánh giá đúng, sai các nhận định và trình bày kết luận có căn cứ.

2. Năng lực

a) Năng lực chung

  • Tự chủ và tự học: chủ động đọc SGK, tự ghi nhận các khái niệm Ai Cập, Lưỡng Hà, Pha-ra-ông, chữ hình nêm và tự kiểm tra lại qua phần bài tập.
  • Giao tiếp và hợp tác: làm việc nhóm theo kĩ thuật khăn trải bàn, trình bày kết quả, nhận xét và góp ý cho nhóm bạn bằng câu có căn cứ.
  • Giải quyết vấn đề và sáng tạo: xử lí tình huống bảo tàng giả định, phân biệt dữ kiện với suy luận và đề xuất lập luận bảo vệ kết luận.

b) Năng lực đặc thù

  • Nhận thức khoa học lịch sử và địa lí: nhận biết được mối quan hệ giữa điều kiện lưu vực sông lớn với sự hình thành nền văn minh nông nghiệp ở Ai Cập và Lưỡng Hà; sử dụng đúng khái niệm lịch sử (Pha-ra-ông, chữ hình nêm).
  • Tìm hiểu lịch sử và địa lí: khai thác thông tin từ kênh chữ, kênh hình và lược đồ trong SGK để xác định vị trí và các thành tựu của hai nền văn minh.
  • Vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học: so sánh, phân loại và đánh giá nhận định trong tình huống thực tế (nhãn hiện vật bảo tàng) dựa trên kiến thức của bài.

3. Phẩm chất

  • Chăm chỉ: tích cực tham gia đủ các hoạt động, hoàn thành phiếu học tập trong thời gian quy định.
  • Trách nhiệm: làm việc nhóm nghiêm túc, phân công nhiệm vụ rõ ràng và hoàn thành phần việc của mình.
  • Trung thực: nêu đúng dữ kiện trong tài liệu, không biến ví dụ giả định thành quan sát thật và thừa nhận khi chưa đủ căn cứ.

II. Thiết bị dạy học và học liệu

1. Giáo viên

  • Máy chiếu, bảng phụ hoặc bảng tương tác.
  • Lược đồ hai khu vực Ai Cập và Lưỡng Hà cổ đại (lưu vực sông Nin; lưu vực sông Ti-grơ và Ơ-phơ-rát) và tranh ảnh minh họa kim tự tháp, chữ hình nêm.
  • Phiếu học tập số 1 và Phiếu học tập số 2 (in đủ cho mỗi nhóm).
  • Bộ thẻ nhãn “kim tự tháp — Ai Cập”, “chữ hình nêm — Lưỡng Hà”, “Pha-ra-ông — Vua Ai Cập”, “Lưu vực sông Nin”, “Lưu vực Ti-grơ và Ơ-phơ-rát” để tổ chức trò chơi ghép cặp.
  • Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác (neoedu.vn/learn/6/history_geo/lich-su-bai-7-ai-cap-va-luong-ha-co-dai).

2. Học sinh

  • SGK Lịch sử và Địa lí 6 (Kết nối tri thức với cuộc sống), vở ghi, bút chì, bút màu.
  • Giấy A4 hoặc giấy khổ lớn để làm sản phẩm nhóm; bút dạ để ghi kết quả khăn trải bàn.
  • Thiết bị có kết nối mạng (nếu lớp có) để làm bài tập tương tác trên NeoEdu.

III. Tiến trình dạy học

Hoạt động 1: Mở đầu · 5 phút

Đoán tên nền văn minh qua dấu hiệu

a) Mục tiêu

Huy động hiểu biết ban đầu của HS về nơi hình thành, hiện vật tiêu biểu và nhu cầu nước của cư dân cổ đại; xác định vấn đề học tập của bài.

b) Nội dung

GV chiếu hai hình ảnh gợi ý (kim tự tháp và chữ viết dạng hình nêm) và hỏi: “Hai hiện vật này thuộc nền văn minh nào? Vì sao cư dân cổ đại thường lập nghiệp bên các con sông lớn?” HS suy nghĩ cá nhân khoảng 1 phút, sau đó chia sẻ với bạn cùng bàn.

c) Sản phẩm

Dự kiến HS nêu: kim tự tháp thuộc Ai Cập; chữ hình nêm thuộc Lưỡng Hà; bên sông có nước sinh hoạt, đất phù sa màu mỡ để trồng trọt. GV ghi các ý lên bảng và nêu câu hỏi trung tâm của bài: Ai Cập và Lưỡng Hà hình thành ở đâu, có những thành tựu gì và điểm chung, nét riêng của hai nơi là gì?

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV chiếu hai hình ảnh và đặt câu hỏi: “Hai hiện vật này thuộc nền văn minh nào? Vì sao cư dân thường lập nghiệp bên sông lớn?”

    Học sinh

    HS quan sát hình, suy nghĩ cá nhân trong khoảng 1 phút.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV quan sát, gợi ý HS dựa vào kiến thức đã biết về sông ngòi và nông nghiệp.

    Học sinh

    HS chia sẻ nhanh với bạn cùng bàn. Dự kiến: “Kim tự tháp là của Ai Cập”; “Chữ hình nêm là của Lưỡng Hà”; “Bên sông có nước và đất phù sa để trồng lúa, trồng trọt”.

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời 2 đến 3 HS trình bày, ghi ý kiến lên bảng.

    Học sinh

    Đại diện HS trình bày ý kiến trước lớp, các bạn khác bổ sung.

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV nhận xét và nêu vấn đề học tập: hai nền văn minh hình thành ở đâu, có thành tựu gì, giống và khác nhau ở điểm nào.

    Học sinh

    HS ghi tên bài “Ai Cập và Lưỡng Hà cổ đại” và câu hỏi trung tâm vào vở.

Hoạt động 2.1: Hình thành kiến thức mới · 12 phút

Ai Cập cổ đại: nơi hình thành, Pha-ra-ông và thành tựu

a) Mục tiêu

Nêu được vị trí lưu vực sông Nin, khái niệm Pha-ra-ông và thành tựu tiêu biểu của Ai Cập; giải thích được vai trò của phù sa, nước tưới và thủy lợi.

b) Nội dung

HS làm việc nhóm 4 theo kĩ thuật khăn trải bàn, đọc SGK mục Ai Cập và quan sát lược đồ, hoàn thành Phiếu học tập số 1 (phần A). GV đặt câu hỏi gợi mở: (1) Ai Cập hình thành ở lưu vực con sông nào? (2) Vì sao lũ sông Nin vừa có lợi vừa buộc cư dân phải làm thủy lợi? (3) Pha-ra-ông là ai? (4) Kim tự tháp và chữ viết nói lên điều gì về cư dân Ai Cập?

c) Sản phẩm

Sản phẩm là bảng nhóm trên khăn trải bàn gồm: Ai Cập hình thành ở lưu vực sông Nin. Phù sa và nước tưới giúp nông nghiệp phát triển; lũ buộc cư dân phối hợp làm thủy lợi. Pha-ra-ông là tên gọi vua Ai Cập. Thành tựu tiêu biểu: chữ viết, lịch, toán học, kiến trúc; kim tự tháp gắn với Ai Cập. Kiến thức HS rút ra: điều kiện sông ngòi là nền tảng quan trọng nhưng không phải nguyên nhân duy nhất.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV chia lớp thành nhóm 4, phát khăn trải bàn có ô cá nhân và ô nhóm, giao Phiếu học tập số 1 (phần A) và nêu thời gian 6 phút.

    Học sinh

    HS nhận nhiệm vụ, đọc SGK và quan sát lược đồ lưu vực sông Nin.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV đi quan sát, hỗ trợ những nhóm gặp khó khăn khi tìm thông tin về thủy lợi.

    Học sinh

    Mỗi HS ghi ý kiến vào ô cá nhân, sau đó thống nhất ý kiến vào ô nhóm. Dự kiến HS trả lời: lũ sông Nin mang phù sa nhưng cũng cần đắp đê, đào kênh để điều tiết nước.

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời 2 nhóm trình bày; các nhóm khác bổ sung hoặc phản biện ý kiến chưa đủ căn cứ.

    Học sinh

    Đại diện nhóm trình bày; dự kiến HS nêu được: Pha-ra-ông là vua Ai Cập; chữ viết, lịch, toán học, kiến trúc là thành tựu tiêu biểu.

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt kiến thức: Ai Cập ở lưu vực sông Nin; Pha-ra-ông là vua Ai Cập; kim tự tháp gắn với Ai Cập; nhấn mạnh điều kiện sông ngòi là nền tảng nhưng không đủ để giải thích mọi mặt xã hội.

    Học sinh

    HS ghi kiến thức chốt vào vở và hoàn thiện phần A của Phiếu học tập số 1.

Hoạt động 2.2: Hình thành kiến thức mới · 10 phút

Lưỡng Hà cổ đại và thành tựu chữ hình nêm

a) Mục tiêu

Nêu được vị trí lưu vực sông Ti-grơ và Ơ-phơ-rát; nêu được chữ hình nêm là thành tựu của Lưỡng Hà; so sánh được với Ai Cập.

b) Nội dung

HS làm việc theo cặp đôi, đọc SGK mục Lưỡng Hà, hoàn thành Phiếu học tập số 1 (phần B). GV nêu câu hỏi: (1) Lưỡng Hà hình thành ở lưu vực hai con sông nào? (2) Chữ hình nêm là thành tựu của cư dân nơi nào? (3) Điều kiện tự nhiên của Lưỡng Hà có điểm gì giống Ai Cập?

c) Sản phẩm

Sản phẩm là phần B của Phiếu học tập số 1 gồm: Lưỡng Hà hình thành ở lưu vực sông Ti-grơ và Ơ-phơ-rát. Chữ hình nêm là thành tựu Lưỡng Hà. Điểm giống: đều là văn minh nông nghiệp ở lưu vực sông lớn, cần thủy lợi. Kiến thức HS rút ra: Lưỡng Hà gắn với Ti-grơ và Ơ-phơ-rát, chữ hình nêm.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV giao Phiếu học tập số 1 (phần B), yêu cầu cặp đôi đọc SGK và chỉ trên lược đồ hai con sông.

    Học sinh

    HS nhận phiếu, đọc SGK, xác định hai con sông trên lược đồ.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV theo dõi, nhắc HS phân biệt rõ Lưỡng Hà với Ai Cập để tránh nhầm lẫn.

    Học sinh

    Hai HS trong cặp trao đổi và điền phiếu. Dự kiến HS trả lời: Ti-grơ và Ơ-phơ-rát; chữ hình nêm.

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV gọi 2 cặp đôi báo cáo, yêu cầu nêu thêm một điểm giống và một điểm khác với Ai Cập.

    Học sinh

    Đại diện cặp đôi trình bày; dự kiến HS nêu: giống nhau là phát triển ở lưu vực sông lớn; khác nhau là sông Nin và Ti-grơ, Ơ-phơ-rát, kim tự tháp và chữ hình nêm.

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt: Lưỡng Hà ở lưu vực Ti-grơ và Ơ-phơ-rát; chữ hình nêm là thành tựu Lưỡng Hà; ghi nhớ hai cặp liên hệ này.

    Học sinh

    HS ghi kiến thức chốt vào vở, hoàn thiện phần B của phiếu.

Hoạt động 3: Luyện tập · 10 phút

Trò chơi ghép cặp và xét đúng, sai

a) Mục tiêu

Củng cố khái niệm và thành tựu của Ai Cập, Lưỡng Hà; vận dụng kiến thức để xét đúng, sai từng nhận định.

b) Nội dung

Phần 1: GV tổ chức trò chơi ghép thẻ; mỗi nhóm ghép cặp đối tượng với mô tả. Phần 2: HS làm bài tập đúng, sai: a) Ai Cập: Lưu vực sông Nin; b) Lưỡng Hà cổ đại hình thành ở lưu vực sông Nin; c) Pha-ra-ông là tên gọi vua của Lưỡng Hà; d) Chữ hình nêm: Thành tựu Lưỡng Hà. HS có thể làm trên học liệu NeoEdu nếu lớp có thiết bị.

c) Sản phẩm

Đề và đáp án: (1) Ghép đúng: Ai Cập – Lưu vực sông Nin; Lưỡng Hà – Lưu vực Ti-grơ và Ơ-phơ-rát; Pha-ra-ông – Vua Ai Cập; Chữ hình nêm – Thành tựu Lưỡng Hà. (2) Đáp án B: Lưu vực sông Nin là mô tả của Ai Cập. (3) Chọn đúng B và D: Pha-ra-ông — Vua Ai Cập; Chữ hình nêm — Thành tựu Lưỡng Hà. (4) Đáp án: a) Đ; b) S (Lưỡng Hà gắn Ti-grơ và Ơ-phơ-rát); c) S (Pha-ra-ông là vua Ai Cập); d) Đ. Thang chấm: 0, 1, 2, 3, 4 ý đúng tương ứng 0; 0,1; 0,25; 0,5; 1 điểm.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV nêu luật chơi ghép thẻ trong 3 phút và đưa bài tập đúng, sai lên màn hình.

    Học sinh

    HS nhận thẻ và đề bài tập, chuẩn bị giấy ghi đáp án.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV quan sát, nhắc HS đọc kĩ từng ý, không đoán mò.

    Học sinh

    Nhóm ghép thẻ và làm bài đúng, sai. Dự kiến HS sai ở ý b và c nếu nhầm Lưỡng Hà với Ai Cập, Pha-ra-ông với Lưỡng Hà.

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời đại diện nhóm trình bày kết quả và giải thích lí do chọn đáp án cho ý b và c.

    Học sinh

    Đại diện nhóm trình bày; dự kiến HS giải thích: Lưỡng Hà gắn Ti-grơ và Ơ-phơ-rát nên ý b sai; Pha-ra-ông là vua Ai Cập nên ý c sai.

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt đáp án, nhấn mạnh cặp liên hệ cần nhớ: Ai Cập – sông Nin; Lưỡng Hà – Ti-grơ và Ơ-phơ-rát; Pha-ra-ông – Ai Cập; chữ hình nêm – Lưỡng Hà.

    Học sinh

    HS tự chấm bài, sửa lỗi và ghi vào vở.

Hoạt động 4: Vận dụng · 8 phút

Thẩm định nhãn hiện vật ở bảo tàng giả định

a) Mục tiêu

Đọc tình huống, phân biệt dữ kiện với suy luận và trình bày kết luận có căn cứ về hai nền văn minh.

b) Nội dung

HS làm việc cá nhân hoặc cặp đôi, hoàn thành Phiếu học tập số 2. Tình huống: Một bảo tàng giả định xếp nhãn “kim tự tháp — Ai Cập”, “chữ hình nêm — Lưỡng Hà”, “mọi cư dân hai vùng đều là vua”. Yêu cầu: giữ hai nhãn đúng, bác nhãn sai và nêu một điểm chung của hai nền văn minh. GV đặt thêm câu hỏi: Vì sao không thể giải thích kim tự tháp chỉ bằng đất phù sa màu mỡ?

c) Sản phẩm

Dự kiến kết luận: Hai nhãn “kim tự tháp — Ai Cập” và “chữ hình nêm — Lưỡng Hà” là đúng. Nhãn “mọi cư dân hai vùng đều là vua” là sai, vì Pha-ra-ông là vua Ai Cập, cư dân gồm nhiều tầng lớp. Điểm chung: phát triển ở lưu vực sông lớn, nông nghiệp và thủy lợi có vai trò quan trọng. Lập luận về kim tự tháp: phù sa hỗ trợ sản xuất và tích lũy nguồn lực nhưng xây dựng còn cần tổ chức, lao động, kĩ thuật và tín ngưỡng. Thang chấm: đúng trọng tâm 40%; lập luận có chi tiết 40%; trình bày rõ, không vượt chứng cứ 20%.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV đọc tình huống, phát Phiếu học tập số 2 và nhắc HS phân biệt dữ kiện (nhãn, mô tả) với suy luận của mình.

    Học sinh

    HS đọc tình huống và câu hỏi trong phiếu.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV hướng dẫn HS đối chiếu từng nhãn với kiến thức của bài, không suy diễn ngoài SGK.

    Học sinh

    HS làm việc cá nhân 4 phút, sau đó trao đổi với bạn cùng bàn. Dự kiến HS trả lời: nhãn thứ ba sai vì không phải mọi người đều là vua.

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời 2 HS trình bày kết luận và căn cứ; yêu cầu bạn khác nhận xét xem lập luận có vượt chứng cứ không.

    Học sinh

    HS trình bày; các bạn nhận xét và bổ sung.

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt: trình bày kết luận cần dựa vào dữ kiện đã học; điều kiện tự nhiên là nền tảng nhưng không đủ để giải thích mọi mặt xã hội.

    Học sinh

    HS hoàn thiện phiếu và ghi kết luận vào vở.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

A. Ai Cập cổ đại (dùng cho hoạt động Ai Cập cổ đại: nơi hình thành, Pha-ra-ông và thành tựu)

  • Ai Cập hình thành ở lưu vực sông nào?
  • Vì sao lũ sông Nin vừa có lợi vừa buộc cư dân phải làm thủy lợi?
  • Pha-ra-ông là ai?
  • Kể tên các thành tựu tiêu biểu của Ai Cập: ……………………
  • Kim tự tháp gắn với nền văn minh nào?

B. Lưỡng Hà cổ đại (dùng cho hoạt động Lưỡng Hà cổ đại và thành tựu chữ hình nêm)

  • Lưỡng Hà hình thành ở lưu vực hai con sông nào?
  • Chữ hình nêm là thành tựu của nền văn minh nào?
  • Nêu một điểm giống và một điểm khác của Lưỡng Hà so với Ai Cập: ……………………

Phiếu học tập số 2

Tình huống: Một bảo tàng giả định xếp nhãn:

  • “kim tự tháp — Ai Cập”
  • “chữ hình nêm — Lưỡng Hà”
  • “mọi cư dân hai vùng đều là vua”

Yêu cầu:

  • Nhãn nào đúng, nhãn nào sai? Vì sao?
  • Nêu một điểm chung của Ai Cập và Lưỡng Hà.
  • Vì sao không thể giải thích kim tự tháp chỉ bằng đất phù sa màu mỡ?

Gợi ý ghi kết luận: Dữ kiện là gì? Suy luận của em là gì? Kết luận có căn cứ nào?

Hướng dẫn về nhà

  • Đọc lại mục Ghi nhớ và học thuộc các cặp liên hệ: Ai Cập – lưu vực sông Nin; Lưỡng Hà – lưu vực Ti-grơ và Ơ-phơ-rát; Pha-ra-ông – vua Ai Cập; chữ hình nêm – thành tựu Lưỡng Hà.
  • Viết đoạn văn ngắn (khoảng 8 đến 10 câu) so sánh một điểm chung và một nét riêng của Ai Cập và Lưỡng Hà, trong đó phân biệt rõ điều đã học trong SGK với ý kiến của riêng em.
  • Làm bài tập tương tác trên trang NeoEdu của bài 7 để kiểm tra lại kiến thức trước giờ học sau.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.