Giáo án Ứng phó với tình huống nguy hiểm

HS nhận biết tình huống có nguy cơ gây hại và nảy sinh nhu cầu tìm cách ứng phó an toàn.

GV trình chiếu tình huống giả định: Mưa lớn làm nước chảy mạnh qua đường về. Bạn của Nam định lội qua vì nước có vẻ không sâu. Gần đó có trường học đang mở cửa và giáo viên trực. HS trả lời hai câu hỏi: (1) Điều gì có thể xảy ra nếu bạn lội qua? (2) Nam nên làm gì để đưa bạn về an toàn?

• Nước chảy mạnh có thể cuốn người đi dù mặt nước trông nông.
• Nam nên khuyên bạn không lội qua, đến trường có giáo viên trực để trú và nhờ liên hệ hỗ trợ.
• Ghi lên bảng tên bài: Ứng phó với tình huống nguy hiểm.

HS nêu được khái niệm ứng phó an toàn, phân biệt ba loại nguy cơ và nguồn gốc của chúng; nắm nguyên tắc chọn hành động giảm nguy hiểm, không đổ lỗi cho người gặp nạn.

HS làm việc theo cặp đôi, hoàn thành Phiếu học tập số 1 (xem mục worksheets). Phiếu gồm ba nhiệm vụ: (1) Điền loại nguy cơ (thân thể, tinh thần, tài sản) với ví dụ tương ứng; (2) Ghi nguồn gốc tình huống (người lạ, thiên tai, cháy, môi trường mạng); (3) Nêu hành động giảm nguy hiểm và giải thích vì sao không nên thể hiện lòng can đảm liều lĩnh. GV đặt câu hỏi gợi mở: “Vì sao không nên trách người đã gặp nạn?”

• Ứng phó an toàn là nhận biết nguy cơ gây hại về thân thể, tinh thần hoặc tài sản và chọn hành động giảm nguy hiểm thay vì thể hiện lòng can đảm.
• Ba loại nguy cơ: về thân thể (lũ, cháy, đuối nước); về tinh thần (bị người lạ dọa dẫm, bị đe dọa trên mạng); về tài sản (mất đồ, bị lừa đoạt tiền bạc).
• Nguồn gốc: người lạ, thiên tai, cháy, môi trường mạng.
• Nguyên tắc: chọn hành động giảm nguy hiểm; không đổ lỗi cho người gặp nạn.
• Ghi nhớ: Không tự lội qua dòng nước chảy xiết. Ưu tiên rời nguy cơ theo lối an toàn; đến nơi có người đáng tin; báo người lớn hoặc lực lượng phù hợp.

HS phân biệt được cách ứng phó với cháy, đuối nước và người lạ đến đón theo dấu hiệu nhận biết cụ thể.

Kĩ thuật mảnh ghép. Vòng 1: Nhóm chuyên gia (mỗi nhóm 4 HS) nhận một chủ đề: Nhóm A – cháy; Nhóm B – đuối nước; Nhóm C – người lạ biết tên hoặc tên cha mẹ đến đón. Mỗi nhóm hoàn thành thẻ chủ đề tương ứng trong Phiếu học tập số 2. Vòng 2: Nhóm mảnh ghép gồm mỗi thành viên của ba nhóm trên, lần lượt trình bày chủ đề mình nắm và ghi chép phần của bạn.

• Cháy: báo động và rời theo lối thoát an toàn đã được hướng dẫn; không dùng thang máy, không quay lại lấy đồ, không tự đi xuyên nơi có khói dày. Nếu chưa có lối ra an toàn: tránh tiếp cận khói lửa, báo vị trí và làm theo hướng dẫn cứu nạn.
• Đuối nước: khi thấy người đuối nước, gọi người lớn và cứu hộ; không nhảy xuống nếu chưa được huấn luyện; chỉ đưa vật nổi hoặc dụng cụ hỗ trợ khi làm được từ vị trí chắc chắn, không tự đặt mình vào nguy hiểm.
• Người lạ đến đón: biết tên hoặc tên cha mẹ chưa chứng minh được ủy quyền; ở lại nơi có người phụ trách và xác minh qua kênh gia đình đã thống nhất.

HS nêu được quy định sử dụng số 112 và biết trình bày nội dung báo tin khẩn cấp rõ ràng, trung thực bằng lời trong đóng vai.

GV trình bày: từ 23/8/2025, số 112 tiếp nhận 24/7 thông tin sự cố, thiên tai, thảm họa và tình huống nguy cấp cần trợ giúp; thông tin thuộc 113, 114, 115 được chuyển đến tổng đài tương ứng. Chỉ gọi khi có việc thật, không gọi thử trong giờ học. Nội dung cần báo: vị trí có thể tìm được; việc đang xảy ra; người có nguy cơ (nếu biết); tên và số liên hệ; phân biệt điều nhìn thấy với điều chưa biết; nghe và làm theo hướng dẫn. Đóng vai: một HS giả làm người báo tin, một HS làm tổng đài viên, nói bằng lời, không bấm gọi và dùng địa danh giả định của bài.

• Mẫu báo tin gồm: (1) vị trí; (2) việc đang xảy ra; (3) người có nguy cơ nếu biết; (4) tên và số liên hệ; (5) phân biệt điều đã thấy với điều chưa biết.
• Mẫu diễn tập: “Em đang ở cổng trường An Bình trên đường Hoa Sen, phường Bình Minh. Nước chảy mạnh chắn đường; hai học sinh đang chờ cùng thầy trực trong trường. Em chưa biết có người mắc kẹt ngoài đường không.”
• Khi có việc thật phải báo địa chỉ thật đã xác định, không dùng địa chỉ giả định của bài.

HS vận dụng kiến thức đã học để chọn hành động an toàn, đánh giá nhận định và giải thích lựa chọn bằng căn cứ.

HS làm bốn câu trong bài tập tương tác trên NeoEdu, sau đó đối chiếu với đáp án GV đưa ra. Đề và đáp án:
Câu 1 (ghép): Nguy cơ – Dòng nước chảy mạnh; Nơi hỗ trợ – Trường có giáo viên trực; Thông tin cần báo – Vị trí và đường bị ngập.
Câu 2: Nam nên làm gì trước? A. Không lội qua, tới trường nhờ giáo viên liên hệ gia đình; B. Bám tay bạn rồi thử từng bước xuống nước; C. Ném cặp xuống để đo độ sâu rồi đi theo; D. Quay video sát mép dòng nước để báo tin. Đáp án: A.
Câu 3: Đánh giá nhận định. a) Không tự lội qua dòng nước chảy xiết: Đ. b) Biết bơi là đủ an toàn trong mọi dòng lũ: S.
Câu 4 (trắc nghiệm): Trong buổi diễn tập, hành lang phía trước có khói dày; một bạn định dùng thang máy để xuống nhanh. Phản hồi nào đúng? A. Không dùng thang máy; báo người phụ trách, chỉ đi theo lối thoát đã xác định an toàn; B. Đi thang máy nếu chỉ xuống một tầng; C. Tự chạy xuyên khói để kiểm tra lối ra; D. Quay về lấy cặp trước rồi mới báo. Đáp án: A.

• Câu 1: Nguy cơ là dòng nước chảy mạnh; nơi hỗ trợ là trường có giáo viên trực; thông tin cần báo là vị trí và đường bị ngập.
• Câu 2: Đáp án A. Nước chảy có thể cuốn người dù trông nông; trường có người trực là nơi trú và liên hệ hỗ trợ an toàn hơn.
• Câu 3: a) Đ; b) S. Biết bơi không bảo đảm an toàn trong mọi dòng lũ.
• Câu 4: Đáp án A. Thang máy có thể mất điện hoặc đưa người vào vùng nguy hiểm; phải báo và theo phương án thoát nạn an toàn.
• Quan niệm sai cần sửa: Biết bơi là đủ an toàn trong mọi dòng lũ.

HS vận dụng kiến thức để lập kế hoạch đường về an toàn khi mưa lớn, gồm liên lạc và phương án chờ, đồng thời viết lời nhờ giúp đỡ không bịa thông tin.

HS cá nhân viết kế hoạch đường về khi mưa lớn gồm bốn phần: (1) Việc làm trước khi về (xem thông báo nhà trường, báo người nhà điểm chờ và đường dự kiến); (2) Nếu gặp nước chảy mạnh, dừng ở đâu và làm gì; (3) Liên lạc với ai, nói những nội dung nào; (4) Lời nhờ giúp đỡ ngắn gọn, không bịa số người mắc kẹt. Lấy tình huống của Nam làm mẫu.

Mẫu kế hoạch gợi ý:

• Trước khi về: xem thông báo nhà trường; báo người nhà điểm chờ và đường dự kiến.
• Nếu đường ngập: không lội qua; dừng ở trường có người trực; giữ liên lạc với người nhà.
• Lời nhờ giúp đỡ mẫu: “Thầy cô ơi, đường về của em tại đoạn trước trường đang có nước chảy mạnh. Em và một bạn chưa đi qua. Cho chúng em chờ ở chỗ an toàn và nhờ liên hệ gia đình đón theo đường khác. Em chưa biết phía bên kia có ai mắc kẹt không.”