Giáo án Tự nhận thức bản thân

Huy động trải nghiệm cá nhân và tạo tình huống để HS nhận ra mình hiểu bản thân dựa trên căn cứ nào.

HS trả lời ba câu hỏi: (1) Em tự thấy mình làm tốt điều gì? (2) Điều gì em muốn làm tốt hơn? (3) Em biết điều đó nhờ đâu: kết quả học tập, lời nhận xét của thầy cô, bạn bè hay cảm nhận của chính mình?

Mỗi HS nêu được ít nhất một điểm mạnh, một điểm muốn cải thiện và căn cứ cụ thể cho từng ý. Ví dụ: 'Em viết bài văn mạch lạc vì cô khen ở bài kiểm tra; em muốn phát biểu dám hơn vì hay ngại khi nhiều người nhìn'. GV tổng hợp một số ý để dẫn vào bài.

HS nêu được khái niệm tự nhận thức, phân biệt các nội dung về bản thân và giải thích vì sao nhận thức có thể thay đổi.

Cặp đôi đọc khái niệm tự nhận thức trong SGK hoặc trang bài học NeoEdu. Mỗi cặp hoàn thành ba nhiệm vụ: (1) Phân loại năm nội dung: điểm mạnh, điểm cần cải thiện, cảm xúc, sở thích, giá trị; mỗi nội dung đặt một ví dụ của bản thân hoặc của bạn bạn. (2) Giải thích vì sao không nên tự ti vì một lỗi và không nên tự cao vì một thành tích. (3) Nêu điều kiện để nhận thức về bản thân được điều chỉnh.

Khái niệm được HS rút ra: Tự nhận thức là hiểu điểm mạnh, điểm cần cải thiện, cảm xúc, sở thích và giá trị của mình dựa trên trải nghiệm và phản hồi; nhận thức này có thể thay đổi khi có bằng chứng mới. Ví dụ: Điểm mạnh: 'Em vẽ đẹp, được thầy khen ở hội thi'; Điểm cần cải thiện: 'Em hay quên làm bài tập về nhà'; Sở thích: 'Em thích đọc truyện lịch sử'; Giá trị: 'Em coi trọng sự trung thực'. Lí do: một lỗi không quyết định cả con người, một thành tích cũng không đảm bảo mọi việc đều tốt.

HS nêu được các dấu hiệu cụ thể của tự nhận thức và các bước thực hiện để hiểu đúng bản thân.

Nhóm 4 HS hoàn thành Phiếu học tập số 1 theo kỹ thuật khăn trải bàn: mỗi HS ghi ý riêng vào ô của mình, sau đó cả nhóm thống nhất ý chung vào ô giữa. Nội dung gồm năm bước: ghi việc đã làm và kết quả cụ thể; hỏi góp ý một cách tôn trọng; so các nguồn phản hồi; nhận diện điểm lặp; đặt mục tiêu cải thiện đo được. Ngoài ra nhóm nêu lí do không dùng nhãn gọi để cố định con người.

Các dấu hiệu và cách thực hiện HS cần rút ra: (1) Ghi việc đã làm và kết quả cụ thể, ví dụ 'Thuyết trình ngày 5/10, nhóm 3 bạn nghe được ý chính, người cuối lớp nghe chưa rõ'. (2) Hỏi góp ý tôn trọng, ví dụ 'Đoạn nào của mình khó nghe?' thay vì 'Mình có dở không?'. (3) So các nguồn: tự quan sát, bạn bè, thầy cô, kết quả. (4) Nhận diện điểm lặp: lỗi nào xuất hiện nhiều lần thì là điểm cần cải thiện. (5) Mục tiêu đo được: có số lượt luyện, số người nghe, thời gian cụ thể. Lí do không dùng nhãn: nhãn như 'Em nhút nhát' khiến người ta khó thay đổi, còn mô tả hành vi cụ thể thì có thể điều chỉnh.

HS vận dụng khái niệm và cách thực hiện để nhận xét có căn cứ, phân biệt nhận định đúng sai và viết mục tiêu cho tình huống của Vy.

Tình huống: Vy thuyết trình rõ ý nhưng nói nhỏ. Hai bạn góp ý về âm lượng; Vy từng trình bày tốt trong nhóm nhỏ nên muốn luyện trước lớp. HS làm cá nhân 4 phút, sau đó đối chiếu theo cặp 2 phút, rồi cả lớp chữa bài. GV có thể cho HS làm thêm bài tương tác trên trang NeoEdu để kiểm tra nhanh. Các câu: (1) Ghép biểu hiện với nội dung. (2) Chọn nhận xét có căn cứ nhất. (3) Đánh giá hai nhận định đúng sai. (4) Chọn tên nội dung đúng. (5) Chọn nhận định đúng ngoài tình huống. (6) Giải thích vì sao cần hỏi cụ thể thay vì hỏi 'mình có dở không'.

Đề và đáp án:

• Câu 1: Điểm mạnh là trình bày rõ ý; điểm cần cải thiện là âm lượng trước lớp; cơ sở đối chiếu là kết quả trong nhóm nhỏ và góp ý của hai bạn.
• Câu 2: Đáp án A. Vy có điểm mạnh về ý và cần luyện âm lượng trước nhóm lớn.
• Câu 3: a) Đúng: phản hồi cụ thể có thể hỗ trợ tự nhận thức. b) Sai: một lần nói nhỏ không chứng minh được là không bao giờ thuyết trình tốt.
• Câu 4: Tự nhận thức.
• Câu 5: Đáp án B. Phản hồi cụ thể có thể hỗ trợ tự nhận thức.
• Câu 6: Gợi ý mục tiêu: Trong tuần này Vy luyện hai lượt trước nhóm ba bạn, nhờ người ngồi cuối ghi nghe rõ hay chưa. Mỗi lượt giữ ba ý chính và tăng âm lượng vừa đủ, không cố hét. Cuối tuần so phản hồi hai lượt.
• Câu 7: Câu hỏi chung dễ biến thành nhãn đánh giá con người; hỏi đoạn nào khó nghe sẽ cho dữ kiện để điều chỉnh cách nói, và hai nguồn phản hồi giúp giảm thiên lệch.

HS vận dụng cách đặt mục tiêu đo được và tôn trọng người góp ý để lập kế hoạch cải thiện một điểm của bản thân.

HS chọn một điểm mạnh cần phát huy hoặc một điểm cần cải thiện của bản thân, viết mục tiêu một tuần theo mẫu: việc làm cụ thể, số lần thực hiện, cách đo, người hỗ trợ và cách hỏi góp ý tôn trọng. Mục tiêu không dùng nhãn tự ti hay tự cao. Về nhà HS thực hiện và ghi lại kết quả.

Mỗi HS viết được một mục tiêu một tuần đo được. Ví dụ: 'Trong tuần này em phát biểu ý kiến ba lần trong giờ Ngữ văn, nhờ bạn ngồi cạnh ghi xem em nói đủ nghe chưa. Mỗi lần em nêu một ý chính rõ ràng. Cuối tuần em so sánh phản hồi của bạn với lần đầu.' Sản phẩm đạt khi có hành động cụ thể, có cách đo và không dùng nhãn cố định.