NeoEdu
Giáo án Giáo dục công dân 6
Giáo dục công dânLớp 6Bài 5. Tự lập

Giáo án Tự lập

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 5512/BGDĐT-GDTrH · 1 tiết (45 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Mục tiêu

1. Kiến thức

  • Nêu được khái niệm tự lập: chủ động, tự giác giải quyết công việc phù hợp khả năng, không dựa dẫm hoặc ỷ lại.
  • Giải thích được vì sao tự lập vẫn bao gồm biết hỏi và hợp tác, và vì sao nhờ trợ giúp khi có nguy hiểm là lựa chọn có trách nhiệm chứ không phải yếu kém.
  • Liệt kê được các bước thực hiện tự lập: liệt kê việc tự làm được, chuẩn bị dụng cụ và lịch, thử thực hiện, hỏi phần vượt năng lực, tự kiểm tra và nhận trách nhiệm về kết quả.
  • Vận dụng được các bước trên để phân tích tình huống của Nhi và lựa chọn cách ứng xử có căn cứ, an toàn.

2. Năng lực

a) Năng lực chung

  • Tự chủ và tự học: tự đối chiếu việc mình làm được với việc cần nhờ trợ giúp, tự ghi nhận và điều chỉnh cách làm của bản thân.
  • Giao tiếp và hợp tác: trao đổi, thống nhất ý kiến trong nhóm khi phân loại biểu hiện và phân tích tình huống; lắng nghe và tôn trọng ý kiến bạn.
  • Giải quyết vấn đề và sáng tạo: đưa ra cách xử lí cụ thể cho tình huống quên sách và tình huống thiết bị điện hỏng, sắp xếp được quy trình chuẩn bị đồ dùng học tập.

b) Năng lực đặc thù

  • Điều chỉnh hành vi: nhận diện biểu hiện ỷ lại trong bản thân, lựa chọn cách tự làm phù hợp tuổi và an toàn, biết nhờ hỗ trợ đúng lúc, đúng chỗ.
  • Phát triển bản thân: xác định những việc mình có thể tự làm, lập kế hoạch rèn luyện tính tự lập qua nhật kí tự lập trong một tuần.

3. Phẩm chất

  • Chăm chỉ: tự giác chuẩn bị đồ dùng, hoàn thành nhật kí tự lập đều đặn trong một tuần.
  • Trách nhiệm: nhận lỗi và sửa lỗi khi quên đồ dùng, không đổ lỗi cho người khác; không tự làm việc có nguy cơ điện giật.

II. Thiết bị dạy học và học liệu

1. Giáo viên

  • Sách giáo khoa Giáo dục công dân 6 (Kết nối tri thức với cuộc sống), bài 5: Tự lập
  • Máy chiếu, bảng phụ ghi tình huống của Nhi và câu hỏi thảo luận
  • Bộ thẻ biểu hiện (8 thẻ cho mỗi nhóm), băng dính, bút dạ
  • Phiếu học tập số 1 và Phiếu học tập số 2 (in cho mỗi nhóm)
  • Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác tại neoedu.vn/learn/6/civic/bai-5-tu-lap

2. Học sinh

  • Sách giáo khoa, vở ghi, bút viết
  • Bút dạ, giấy A4 hoặc giấy nháp để vẽ sơ đồ tư duy
  • Thẻ Đ/S hoặc bảng con (dùng cho phần luyện tập)
  • Điện thoại hoặc máy tính bảng có kết nối mạng (nếu lớp có điều kiện, để làm bài tập tương tác trên NeoEdu)

III. Tiến trình dạy học

Hoạt động 1: Mở đầu · 5 phút

Việc em đã tự làm được

a) Mục tiêu

Huy động trải nghiệm thực tế của HS, giúp HS nhận ra mình đã có những việc tự làm và đôi khi vẫn cần hỏi người khác; từ đó xác định vấn đề bài học.

b) Nội dung

GV nêu hai câu hỏi và ghi nhanh câu trả lời lên bảng:

  • Em đã tự làm được việc gì mà không cần ai nhắc?
  • Khi gặp việc khó hơn sức mình, em thường làm gì?

c) Sản phẩm

Danh sách 3 đến 4 việc HS đã tự làm, ví dụ: tự soạn sách vở, tự gấp quần áo, tự làm bài tập về nhà. HS nhận ra có những việc cần hỏi thầy cô hoặc người lớn, và đặt câu hỏi: Tự lập là gì, làm thế nào để tự lập mà vẫn biết nhờ giúp đỡ đúng lúc?

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV đặt hai câu hỏi khởi động trên và mời vài HS chia sẻ ngắn gọn.

    Học sinh

    HS suy nghĩ 30 giây, sau đó giơ tay phát biểu một hoặc hai việc mình đã tự làm.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV quan sát, gợi ý thêm khi HS chưa nêu được ví dụ: Em có tự dậy đúng giờ không? Em có tự làm bài tập không?

    Học sinh

    HS trao đổi nhanh với bạn cùng bàn, lựa chọn ví dụ tiêu biểu để chia sẻ.

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời 3 đến 4 HS trình bày và ghi lên bảng các việc tự làm được, đồng thời ghi thêm mục Việc cần hỏi người khác.

    Học sinh

    Dự kiến HS trả lời: Em tự soạn sách, tự làm bài tập; khi không hiểu bài em hỏi cô giáo; khi việc nguy hiểm như sửa điện em nhờ bố mẹ làm.

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV nhận xét và dẫn vào bài: Có việc ta tự làm được, có việc cần hỏi và nhờ trợ giúp. Ghi tên bài Tự lập lên bảng.

    Học sinh

    HS ghi tên bài vào vở và xác định mục tiêu học tập.

Hoạt động 2.1: Hình thành kiến thức mới · 12 phút

Phân biệt tự lập với ỷ lại và hỗ trợ cần thiết

a) Mục tiêu

HS nêu được khái niệm tự lập và phân biệt được tự lập, ỷ lại, hỗ trợ cần thiết qua các biểu hiện cụ thể.

b) Nội dung

Nhóm 4 HS thực hiện nhiệm vụ trong Phiếu học tập số 1. Nhóm nhận bộ 8 thẻ biểu hiện và phân vào ba nhóm: Tự làm phù hợp, Ỷ lại, Hỗ trợ cần thiết. Nội dung 8 thẻ: (1) Soạn sách theo lịch học; (2) Chờ bạn làm hộ bài tập mình làm được; (3) Nhờ người lớn xử lí thiết bị điện hỏng; (4) Tự chuẩn bị dụng cụ cho tiết thực hành; (5) Nhờ thầy cô giải thích phần kiến thức vượt sức; (6) Để mẹ soạn cặp dù đã biết lịch học; (7) Tự kiểm tra lại bài trước khi nộp; (8) Chỉ làm bài khi có người nhắc. Sau đó nhóm đọc phần khái niệm trong SGK và trả lời câu hỏi: Vì sao tự lập vẫn cần biết hỏi và hợp tác?

c) Sản phẩm

Kết quả phân loại: Tự làm phù hợp gồm thẻ 1, 4, 7; Ỷ lại gồm thẻ 2, 6, 8; Hỗ trợ cần thiết gồm thẻ 3, 5. Khái niệm HS rút ra: Tự lập là chủ động, tự giác giải quyết công việc phù hợp khả năng, không dựa dẫm hoặc ỷ lại. Tự lập vẫn bao gồm biết hỏi và hợp tác; nhờ trợ giúp về nguy hiểm là lựa chọn có trách nhiệm, không phải yếu kém.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV phát Phiếu học tập số 1 và bộ thẻ cho mỗi nhóm, nêu rõ thời gian 8 phút, yêu cầu nhóm phân loại và ghi lí do ngắn gọn.

    Học sinh

    Nhóm trưởng nhận thẻ, phân công người đọc, người ghi; cả nhóm đọc yêu cầu trong phiếu.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV đi quanh lớp, lắng nghe các nhóm tranh luận; gợi ý khi nhóm phân vân thẻ 5 và thẻ 3: Có nguy cơ gây hại không? Việc đó có vượt sức không?

    Học sinh

    Nhóm thảo luận, đặt thẻ lên bàn theo ba cột; đối chiếu SGK để đưa ra lí do. Dự kiến HS cho rằng thẻ 3 thuộc hỗ trợ cần thiết vì điện có nguy cơ điện giật.

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời 2 nhóm trình bày kết quả, các nhóm khác bổ sung. GV hỏi thêm: Vì sao chờ người nhắc mới làm bài là ỷ lại?

    Học sinh

    Đại diện nhóm trình bày; dự kiến HS trả lời: Chờ người nhắc là không chủ động, dựa vào người khác trong việc mình làm được.

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt khái niệm tự lập và nhấn mạnh: Tự lập không có nghĩa là làm mọi việc một mình; biết hỏi và hợp tác là một biểu hiện của tự lập. GV ghi khái niệm lên bảng.

    Học sinh

    HS ghi khái niệm tự lập và ba nhóm biểu hiện vào vở.

Hoạt động 2.2: Hình thành kiến thức mới · 12 phút

Các bước thực hiện tự lập và xử lí tình huống của Nhi

a) Mục tiêu

HS liệt kê được các bước thực hiện tự lập và vận dụng để phân tích tình huống của Nhi, lựa chọn cách ứng xử có căn cứ và an toàn.

b) Nội dung

Nhóm 4 HS đọc tình huống trong Phiếu học tập số 2: Nhi tự chuẩn bị cặp theo thời khóa biểu. Bóng đèn bàn bị hỏng, bạn rủ Nhi tự tháo ổ điện để chứng minh không cần người lớn. Nhóm thực hiện ba việc: (1) Sắp xếp 5 bước thực hiện tự lập thành sơ đồ tư duy hoặc sơ đồ mũi tên; (2) Trả lời câu hỏi: Nhi nên làm gì với việc soạn cặp và với bóng đèn hỏng? Vì sao? (3) Nếu Nhi quên sách dù đã tự soạn, Nhi nên xử lí thế nào?

c) Sản phẩm

Năm bước tự lập: liệt kê việc có thể tự làm; chuẩn bị dụng cụ, lịch và tiêu chuẩn; thử thực hiện; hỏi phần vượt năng lực; tự kiểm tra và nhận trách nhiệm về kết quả. Phân tích: Soạn cặp theo thời khóa biểu là việc phù hợp tuổi, Nhi tự làm. Bóng đèn hỏng: Nhi không tự tháo ổ điện mà báo người lớn hoặc nhờ người có năng lực xử lí, vì sửa thiết bị điện có nguy cơ điện giật; tự lập phải gắn với an toàn. Khi quên sách: Nhi báo cô, xin dùng chung hoặc tài liệu được phép để học buổi đó; không đổ lỗi cho mẹ; tối về đối chiếu thời khóa biểu trước khi đóng cặp và đặt dấu kiểm từng môn.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV phát Phiếu học tập số 2, chiếu tình huống và yêu cầu nhóm hoàn thành trong 8 phút.

    Học sinh

    HS đọc tình huống, xác định hai vấn đề: việc soạn cặp và việc bóng đèn hỏng.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV hỏi gợi mở: Việc nào Nhi tự làm được? Việc nào có nguy hiểm? Nếu bạn rủ tự tháo ổ điện thì Nhi nên trả lời thế nào?

    Học sinh

    Nhóm thảo luận, dự kiến HS đưa ra: Nhi từ chối khéo, giải thích việc điện nguy hiểm và báo người lớn. Nhóm vẽ sơ đồ 5 bước vào giấy A4.

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời một nhóm trình bày sơ đồ, một nhóm trình bày cách xử lí tình huống; mời nhóm khác nhận xét, bổ sung.

    Học sinh

    Đại diện nhóm trình bày; các nhóm khác phản biện, ví dụ: Nếu Nhi nhờ mẹ soạn cặp thì có phải là ỷ lại không? Dự kiến HS trả lời: Vì Nhi đã biết lịch học và làm được, nên nhờ mẹ là ỷ lại.

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt năm bước tự lập và cách xử lí tình huống; nhấn mạnh: Nhờ hỗ trợ đúng chỗ không trái với tự lập; tự lập phải gắn với an toàn. GV gợi ý HS xem thêm phần Ví dụ trong SGK.

    Học sinh

    HS ghi năm bước và kết luận về tình huống của Nhi vào vở.

Hoạt động 3: Luyện tập · 9 phút

Đúng hay sai, chọn đúng cách ứng xử

a) Mục tiêu

Củng cố khái niệm tự lập, biết nhờ hỗ trợ đúng chỗ và nhận diện nhận định sai về tự lập.

b) Nội dung

GV tổ chức trò chơi Đ/S và chọn đáp án bằng thẻ hoặc bảng con. GV đọc hoặc chiếu lần lượt các câu hỏi:

  • Câu 1: Với tình huống Nhi tự soạn cặp và bóng đèn hỏng, Nhi nên chọn cách nào? A. Tự soạn cặp và nhờ người lớn xử lí thiết bị điện; B. Nhờ mẹ soạn cặp, còn tự sửa ổ điện; C. Tự tháo ổ điện dù chưa được hướng dẫn; D. Bỏ toàn bộ bài học vì đèn hỏng.
  • Câu 2: Đánh giá hai nhận định: a) Biết nhờ hỗ trợ đúng chỗ không trái với tự lập; b) Muốn tự lập phải từ chối mọi sự giúp đỡ.
  • Câu 3: Nhận định nào đúng với nội dung bài? A. Muốn tự lập phải từ chối mọi sự giúp đỡ; B. Biết nhờ hỗ trợ đúng chỗ không trái với tự lập.
    GV có thể dùng bài tập tương tác trên NeoEdu để HS làm thêm nếu còn thời gian.

c) Sản phẩm

Đáp án: Câu 1: A (soạn cặp phù hợp tuổi; sửa thiết bị điện có nguy cơ điện giật, cần người có năng lực). Câu 2: a) Đúng; b) Sai, vì nhận định này phủ nhận việc nhờ hỗ trợ đúng lúc, đúng chỗ. Câu 3: B. HS ghi nhớ: Biết nhờ hỗ trợ đúng chỗ không trái với tự lập.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV nêu luật chơi: đúng giơ thẻ Đ, sai giơ thẻ S; câu trắc nghiệm giơ chữ cái tương ứng. Chiếu từng câu, cho HS 30 giây suy nghĩ.

    Học sinh

    HS lắng nghe luật, chuẩn bị thẻ Đ/S hoặc bảng con.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV đọc câu hỏi, quan sát HS giơ thẻ, ghi nhanh số HS trả lời đúng.

    Học sinh

    HS suy nghĩ và giơ đáp án. Dự kiến HS chọn đúng câu 1 đa số; câu 2b còn có HS chọn Đ, GV cần giải thích lại.

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV yêu cầu một HS giải thích vì sao chọn đáp án, các HS khác bổ sung. GV đưa ra đáp án đúng.

    Học sinh

    HS giải thích ngắn gọn, ví dụ: Nhận định b sai vì tự lập không có nghĩa là không được giúp đỡ khi có nguy hiểm.

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt: Biết nhờ hỗ trợ đúng chỗ không trái với tự lập. GV khen ngợi những HS trả lời đúng và giải thích tốt.

    Học sinh

    HS ghi nhận đáp án đúng vào vở.

Hoạt động 4: Vận dụng · 7 phút

Nhật kí tự lập trong một tuần

a) Mục tiêu

HS vận dụng các bước tự lập vào đời sống hằng ngày, rèn thói quen tự kiểm tra và nhận trách nhiệm về kết quả.

b) Nội dung

GV hướng dẫn HS chọn một việc cụ thể mình sẽ tự làm trong một tuần (ví dụ: tự soạn cặp, tự dọn giường, tự làm bài tập không cần nhắc). HS ghi nhật kí theo các mục: Việc đã chọn; Chuẩn bị gì; Đã thử như thế nào; Việc đã hỏi người khác và vì sao; Tự kiểm tra kết quả; Trách nhiệm với kết quả. HS thực hiện ở nhà và nộp nhật kí vào tiết sau.

c) Sản phẩm

Nhật kí tự lập gồm đủ sáu mục, mỗi mục ghi ngắn gọn; ít nhất một lần HS ghi việc đã hỏi người khác và lí do hỏi, thể hiện sự biết hỏi và hợp tác. Sản phẩm là kế hoạch rèn luyện cá nhân có căn cứ.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV trình bày mẫu nhật kí với một ví dụ cụ thể và nêu yêu cầu nộp vào tiết sau.

    Học sinh

    HS nghe hướng dẫn, ghi vào vở hoặc chụp ảnh mẫu nhật kí.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV cho HS 3 phút viết ý tưởng việc sẽ tự làm trong tuần, sau đó gợi ý: Em đã có đủ dụng cụ, lịch và tiêu chuẩn chưa?

    Học sinh

    HS viết ý tưởng; dự kiến HS chọn việc tự soạn cặp, tự làm bài tập về nhà.

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời 2 đến 3 HS chia sẻ việc mình chọn và cách kiểm tra kết quả.

    Học sinh

    HS chia sẻ ngắn gọn trước lớp.

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV nhận xét, nhắc HS nhớ nguyên tắc: tự làm việc phù hợp khả năng, hỏi khi vượt sức và chịu trách nhiệm với kết quả.

    Học sinh

    HS ghi nhắc nhở của GV vào vở và cam kết thực hiện.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Nhiệm vụ: Phân loại 8 thẻ biểu hiện vào ba nhóm và giải thích ngắn gọn lí do.

  • Nội dung 8 thẻ: (1) Soạn sách theo lịch học; (2) Chờ bạn làm hộ bài tập mình làm được; (3) Nhờ người lớn xử lí thiết bị điện hỏng; (4) Tự chuẩn bị dụng cụ cho tiết thực hành; (5) Nhờ thầy cô giải thích phần kiến thức vượt sức; (6) Để mẹ soạn cặp dù đã biết lịch học; (7) Tự kiểm tra lại bài trước khi nộp; (8) Chỉ làm bài khi có người nhắc.
  • Nhóm 1 Tự làm phù hợp: ……………………………………
  • Nhóm 2 Ỷ lại: ……………………………………
  • Nhóm 3 Hỗ trợ cần thiết: ……………………………………
    Câu hỏi thảo luận: Vì sao tự lập vẫn cần biết hỏi và hợp tác?
    Ghi lí do: ……………………………………

Phiếu học tập số 2

Tình huống: Nhi tự chuẩn bị cặp theo thời khóa biểu. Bóng đèn bàn bị hỏng, bạn rủ Nhi tự tháo ổ điện để chứng minh không cần người lớn.
Nhiệm vụ 1: Sắp xếp 5 bước thực hiện tự lập theo thứ tự hợp lí:

  • Thử thực hiện
  • Liệt kê việc có thể tự làm
  • Tự kiểm tra và nhận trách nhiệm về kết quả
  • Chuẩn bị dụng cụ, lịch và tiêu chuẩn
  • Hỏi phần vượt năng lực
    Nhiệm vụ 2: Việc soạn cặp là việc Nhi nên tự làm hay cần nhờ ai? Vì sao?
    Nhiệm vụ 3: Việc bóng đèn hỏng, Nhi nên xử lí thế nào? Vì sao không tự tháo ổ điện?
    Nhiệm vụ 4: Nếu Nhi quên sách dù đã tự soạn, Nhi nên làm gì? Không đổ lỗi cho ai?

Hướng dẫn về nhà

  • Hoàn thành Nhật kí tự lập trong một tuần theo mẫu: chọn một việc cụ thể, ghi đủ sáu mục (việc đã chọn, chuẩn bị, cách thử, việc đã hỏi và lí do, tự kiểm tra kết quả, trách nhiệm với kết quả).
  • Mỗi tối trước ngày học, tự đối chiếu thời khóa biểu, đặt sách và đồ dùng của từng môn, đánh dấu kiểm vào danh sách và đọc lại trước khi đóng cặp.
  • Truy cập neoedu.vn/learn/6/civic/bai-5-tu-lap để xem lại bài giảng, ví dụ và làm các bài tập tương tác của bài 5.
  • Chuẩn bị nộp nhật kí vào tiết học sau; chia sẻ với người thân một việc em đã tự làm được và một việc em cần nhờ người lớn hỗ trợ.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.