Giáo án Tôn trọng sự thật

HS nhận ra việc nói một điều khi chưa có căn cứ có thể gây hiểu lầm, từ đó xác định vấn đề cần tìm hiểu của bài.

GV nêu tình huống: Tú nghe tiếng kính vỡ rồi thấy Bình đứng gần cửa. Tú không nhìn thấy lúc kính vỡ. Nhóm lớp hỏi ai làm vỡ kính.
GV đặt câu hỏi: (1) Nếu em là Tú, em có thể nói ngay là Bình làm vỡ kính không? Vì sao? (2) Điều nào Tú biết chắc chắn, điều nào Tú chưa biết?

HS nêu được: Không nên nói ngay Bình làm vỡ vì Tú không nhìn thấy lúc kính vỡ. Điều Tú biết chắc là đã nghe tiếng kính vỡ và sau đó thấy Bình đứng gần cửa. Điều chưa biết là ai đã làm vỡ kính và vì sao kính vỡ. HS ghi tên bài vào vở: Bài 4 – Tôn trọng sự thật.

HS nêu được khái niệm sự thật, phân biệt được nhìn thấy trực tiếp, lời kể và suy đoán qua tình huống.

HS làm việc theo nhóm 4 với Phiếu học tập số 1. GV đặt câu hỏi: (1) Sự thật là gì? Tôn trọng sự thật là gì? (2) Trong tình huống Tú, đâu là điều Tú nhìn thấy hoặc nghe trực tiếp, đâu là dữ kiện sau sự việc, đâu là suy đoán? (3) Vì sao “Bình đứng gần cửa” chưa đủ để kết luận Bình làm vỡ kính?

Kiến thức HS rút ra: Sự thật là điều đã xảy ra hoặc tồn tại. Tôn trọng sự thật là tìm hiểu, nói và hành động phù hợp với điều có căn cứ.
Phân loại trong tình huống:

• Quan sát (trực tiếp): Tú nghe tiếng kính vỡ.
• Dữ kiện sau sự việc: Tú thấy Bình đứng gần cửa.
• Suy đoán chưa kiểm chứng: Bình là người làm vỡ kính.
  Vị trí sau sự việc không đủ xác định người gây ra; không được bịa nguyên nhân.

HS nêu được cách thực hiện tôn trọng sự thật: ghi điều trực tiếp biết, xác minh nguồn, nói rõ phần chưa biết, đính chính khi sai và trình bày kín đáo.

HS làm việc theo nhóm 4 với Phiếu học tập số 2. GV đặt câu hỏi: (1) Khi chưa biết, người tôn trọng sự thật nên nói như thế nào? (2) Nếu Tú đã nhắn trong nhóm lớp rằng Bình làm vỡ, Tú nên sửa sai ra sao? (3) Điều gì nên được trình bày kín đáo với cô giáo, không nên công khai trong nhóm?

Kiến thức HS rút ra: Ghi điều trực tiếp biết, xác minh nguồn, nói rõ phần chưa biết; khi nhận ra sai thì đính chính đến người đã nhận tin; trình bày kín đáo với người có trách nhiệm và tránh phát tán dữ liệu riêng tư. Nói thật không đồng nghĩa công khai mọi bí mật hay dùng lời xúc phạm.
Đáp án gợi ý cho câu (2): Tú nhắn lại trong đúng nhóm: “Mình chưa nhìn thấy ai làm vỡ kính. Tin trước là suy đoán của mình, mình xin đính chính.” Tú xin lỗi Bình, báo cô các dữ kiện đã biết; không xóa tin rồi coi như chưa xảy ra.
Điều nên trình bày kín đáo với cô: các dữ kiện đã biết và chưa biết; tránh đưa lên nhóm chung thông tin riêng tư của Bình.

HS đánh giá được các nhận định, chọn được hành động có căn cứ và phân biệt được điều đã biết với điều chưa biết trong tình huống.

HS làm việc theo cặp đôi, trả lời lần lượt các câu sau (sử dụng tình huống Tú và Bình):
Câu 1: Ghép biểu hiện với nội dung phù hợp: Quan sát – Nghe tiếng kính vỡ; Dữ kiện sau sự việc – Thấy Bình gần cửa; Suy đoán chưa kiểm chứng – Bình là người làm vỡ.
Câu 2: Tú nên trả lời thế nào khi nhóm hỏi ai làm vỡ kính? A. Mình nghe tiếng vỡ và thấy Bình ở gần sau đó; mình chưa biết ai làm vỡ. B. Bình làm vỡ vì đứng gần nhất. C. Không ai làm vỡ vì mình không nhìn thấy. D. Chắc gió làm vỡ để tránh bạn bị phạt.
Câu 3: Đánh giá hai nhận định: a) Có thể thành thật thừa nhận chưa biết. b) Đứng gần hiện trường đủ chứng minh người đó gây thiệt hại.
Câu 4: Nhận định nào đúng với nội dung bài? A. Đứng gần hiện trường đủ chứng minh người đó gây thiệt hại. B. Có thể thành thật thừa nhận chưa biết.
Câu 5: Soạn bảng hai cột “Điều đã biết” và “Điều chưa biết” trong vụ kính vỡ.

Đáp án:
Câu 1: Quan sát – Nghe tiếng kính vỡ; Dữ kiện sau sự việc – Thấy Bình gần cửa; Suy đoán chưa kiểm chứng – Bình là người làm vỡ kính.
Câu 2: A. Mình nghe tiếng vỡ và thấy Bình ở gần sau đó; mình chưa biết ai làm vỡ. Vì tránh phạt không cho phép bịa nguyên nhân.
Câu 3: a) Đúng. b) Sai, vì đứng gần chỉ là vị trí, chưa đủ chứng minh hành động gây thiệt hại.
Câu 4: B. Có thể thành thật thừa nhận chưa biết.
Câu 5: Điều đã biết: Tú nghe tiếng vỡ; sau đó thấy Bình đứng gần cửa. Điều chưa biết: ai tác động, thời điểm tác động, nguyên nhân kính vỡ.

HS vận dụng cách phân biệt lời kể, quan sát, suy đoán và cách đính chính để xử lí một tình huống mới, tôn trọng người liên quan.

Nhóm 4 HS đọc tình huống mới: “Lan kể với cả lớp rằng thấy Minh lấy bút của Hà. Thật ra Lan chỉ nghe Hà nói bút biến mất, còn Lan không nhìn thấy ai lấy bút.”
Nhiệm vụ: (1) Chỉ ra điều Lan trực tiếp biết, điều Lan nghe kể và điều Lan suy đoán. (2) Lan nên nói hoặc sửa lời như thế nào? (3) Lan nên trình bày với ai và cách nào để không làm tổn thương Minh?

Sản phẩm nhóm: bảng ba cột (trực tiếp biết, lời kể, suy đoán) và một đoạn lời nói sửa sai ngắn. Kết luận HS cần đạt: Lan không nên nêu tên Minh khi chưa có căn cứ; Lan nên nói rõ mình không nhìn thấy, đính chính với cả lớp (đến những người đã nhận tin) và báo cô giáo một cách kín đáo; không công khai thông tin riêng tư của Minh.