Giáo án Siêng năng, kiên trì

Huy động trải nghiệm của HS về việc cố gắng mãi mà chưa đạt, từ đó xác định vấn đề cần học: phân biệt siêng năng và kiên trì, và cách làm cho hiệu quả.

GV đặt câu hỏi: "Em đã bao giờ cố gắng làm một việc nhiều lần mà vẫn chưa được chưa? Lúc đó em đã làm gì?" Một vài HS chia sẻ ngắn trước lớp. GV dẫn vào bài: "Hôm nay chúng ta tìm hiểu siêng năng và kiên trì, và cách để cố gắng có hiệu quả."

Danh sách 3 đến 4 tình huống HS nêu được (ví dụ: học bài khó chưa hiểu, tập bơi, luyện chữ đẹp) và cách làm ban đầu của các em, GV ghi lên bảng. Từ đó HS nhận ra: cố gắng cần đi kèm cách làm đúng.

Nêu được khái niệm siêng năng và kiên trì; phân biệt được hai phẩm chất này và nhận ra điểm chung.

HS làm việc theo cặp đôi, đọc phần Khái niệm và phần Hiểu bản chất trong SGK, hoàn thành Phiếu học tập số 1 (sơ đồ Venn) để so sánh siêng năng và kiên trì.
Câu hỏi GV: (1) Siêng năng là gì? Dấu hiệu của người siêng năng là gì? (2) Kiên trì là gì? Khi nào cần kiên trì? (3) Điểm khác nhau giữa hai phẩm chất? (4) Điểm chung của hai phẩm chất là gì? (5) Vì sao cố lặp lại cách làm không hiệu quả không phải là biểu hiện tốt?

Sơ đồ Venn hoàn chỉnh:

• Siêng năng: chủ động làm việc đều đặn (dấu hiệu: làm việc thường xuyên, không chờ nhắc nhở).
• Kiên trì: bền bỉ trước khó khăn để theo đuổi mục tiêu đúng (dấu hiệu: không bỏ cuộc khi gặp khó khăn, vẫn hướng tới mục tiêu đã chọn).
• Điểm chung: cả hai đều cần phương pháp và nghỉ ngơi hợp lí.
  Kết luận HS rút ra: Cố lặp lại cách làm không hiệu quả hoặc làm quá sức thì không phải biểu hiện tốt của kiên trì.

Nêu được bốn cách thực hiện để siêng năng, kiên trì có hiệu quả và giải thích được ý nghĩa của từng cách.

Theo kĩ thuật mảnh ghép: nhóm chuyên gia (4 nhóm, mỗi nhóm nghiên cứu một cách) đọc mục Từ nhận biết đến cách thực hiện trong SGK, hoàn thành Phiếu học tập số 2 phần của nhóm mình. Sau đó HS đổi sang nhóm mới (mỗi nhóm có đủ 4 chuyên gia) để chia sẻ và ghi đủ bốn cách.
Bốn cách: (1) Chia mục tiêu thành việc nhỏ, đặt lịch; (2) Ghi lỗi sau mỗi lần thử; (3) Thay phương pháp hoặc hỏi người biết; (4) Theo dõi tiến bộ thay vì chỉ so với bạn.

Phiếu học tập số 2 hoàn chỉnh gồm bốn cách và ý nghĩa:

• Chia mục tiêu thành việc nhỏ, đặt lịch: giúp việc lớn không quá sức và duy trì đều đặn.
• Ghi lỗi sau mỗi lần thử: biết chỗ sai cụ thể để sửa đúng chỗ.
• Thay phương pháp hoặc hỏi người biết: khi cách cũ không hiệu quả thì đổi cách làm, nhờ người có kinh nghiệm góp ý.
• Theo dõi tiến bộ thay vì chỉ so với bạn: đánh giá bản thân theo sự tiến bộ của chính mình.
  Kết luận: Sửa phương pháp có thể giúp việc kiên trì hiệu quả hơn.

Phân tích được tình huống của An, lựa chọn hành động có căn cứ và làm được bài tập củng cố kiến thức.

HS đọc tình huống giả định trong SGK: An tập đọc diễn cảm 10 phút mỗi ngày. Sau ba lần vẫn ngắt câu sai, An nghe góp ý của cô và đánh dấu chỗ nghỉ thay vì bỏ tập.
Câu hỏi GV: (1) An có đang bỏ cuộc không? Vì sao? (2) Hành động nào của An thể hiện kiên trì có phương pháp? (3) Nếu An đau họng khi tập, em đề xuất cách xử lí thế nào? (4) Làm bài tập tương tác trên NeoEdu.
Bài tập củng cố (làm cá nhân, sau đó chữa theo cặp):

1. Ghép biểu hiện với nội dung phù hợp.
2. Chọn đáp án đúng về chi tiết thể hiện kiên trì có phương pháp.
3. Đánh giá hai nhận định về việc sửa phương pháp và kiên trì.

Kết quả phân tích và đáp án:

• An không bỏ cuộc, nhưng cũng không lặp lại máy móc; góp ý của cô được chuyển thành thao tác đánh dấu cụ thể.
• Bài 1: Siêng năng – duy trì lịch tập đều; Kiên trì – không bỏ mục tiêu vì vài lần sai; Điều chỉnh phương pháp – đánh dấu chỗ ngắt theo góp ý.
• Bài 2: Chọn A (tiếp tục tập và sửa chỗ ngắt theo góp ý).
• Bài 3: a) Đúng (sửa phương pháp có thể giúp việc kiên trì hiệu quả hơn); b) Sai (kiên trì không bắt buộc phải làm liên tục không nghỉ).
• Tình huống đau họng: An tạm dừng đọc thành tiếng, báo người lớn nếu cần chăm sóc; có thể đọc thầm và đánh dấu câu khi phù hợp sức khỏe; khỏe rồi mới tập lại. Giữ mục tiêu không có nghĩa là bỏ qua an toàn.
• Ba lần sai không chứng minh An không có khả năng đọc tốt, vì đó là kết quả tại một thời điểm; cần theo dõi lỗi qua nhiều buổi.

Vận dụng được bốn cách thực hiện để lập kế hoạch luyện tập có chia mục tiêu, ghi lỗi và điều chỉnh cho một việc cụ thể của bản thân.

HS chọn một việc mình muốn cải thiện (ví dụ: đọc diễn cảm, giải toán, luyện chữ, tập thể dục) và lập bảng luyện tập ba buổi theo mẫu: buổi, việc làm cụ thể, lỗi ghi lại, cách điều chỉnh. Hoàn thành bảng nháp trên lớp và cam kết thực hiện ở nhà.

Bảng kế hoạch ba buổi của mỗi HS gồm: mục tiêu nhỏ; thời lượng mỗi buổi (không quá sức); lỗi ghi lại sau mỗi buổi; cách điều chỉnh cho buổi sau (đổi phương pháp hoặc hỏi người biết). Ví dụ: Buổi 1: tập 10 phút, ghi 4 chỗ sai; Buổi 2: đánh dấu chỗ nghỉ, còn 2 chỗ sai, hỏi cô một câu; Buổi 3: còn 1 chỗ sai, tiếp tục theo dõi.