Giáo án Tiếng Việt 5
Tiếng ViệtLớp 5Chủ điểm 8. Hương sắc trăm miền

Giáo án Bài 9. Hội thổi cơm thi ở Đồng Vân

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 3 tiết (105 phút)

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

  • Nêu được nội dung chính và các chi tiết tiêu biểu của bài Hội thổi cơm thi ở Đồng Vân: phối hợp lấy lửa, chuẩn bị gạo và nước, treo nồi để vừa di chuyển vừa nấu.
  • Giải thích được thông điệp của bài: Lễ hội truyền thống thể hiện tài khéo và tinh thần phối hợp của cộng đồng.
  • Giải thích được nghĩa của từ “phân công” trong ngữ cảnh bài đọc.
  • Nhận biết được cách liên kết câu bằng cách lặp lại từ ngữ quan trọng và nêu được tác dụng của cách làm này.
  • Nêu được cấu trúc của đoạn văn thể hiện cảm xúc về một sự việc (mở đầu, triển khai, kết thúc) và cách diễn tả sự thay đổi trong suy nghĩ.
  • Năng lực ngôn ngữ: đọc hiểu nội dung, chi tiết và thông điệp của bài Hội thổi cơm thi ở Đồng Vân; vận dụng cách liên kết câu bằng lặp từ ngữ; viết được đoạn văn thể hiện cảm xúc về một việc em đã tham gia; nói và nghe rõ ràng khi trình bày kết quả nhóm.
  • Năng lực văn học: nhận ra vẻ đẹp văn hoá của lễ hội truyền thống qua cách kể việc tổ chức, phối hợp và tinh thần cộng đồng; cảm nhận được cảm xúc tự nhiên, có nguyên nhân trong đoạn văn mẫu.

2. Năng lực chung

  • Tự chủ và tự học: HS chủ động đọc bài, tự tra cứu nghĩa từ, tự đối chiếu bài làm với đáp án và tự đánh giá đoạn văn của mình theo tiêu chí.
  • Giao tiếp và hợp tác: HS làm việc nhóm, cặp đôi, trình bày ý kiến rõ ràng, lắng nghe và góp ý cho bạn trong các hoạt động.
  • Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS xâu chuỗi trình tự các hoạt động trong bài đọc, lựa chọn từ lặp có mục đích và viết đoạn văn từ trải nghiệm của bản thân.

3. Phẩm chất

  • Chăm chỉ: hoàn thành đầy đủ phiếu học tập, bài tập và đoạn văn theo đúng thời gian quy định.
  • Trách nhiệm: nhận và hoàn thành phần việc của nhóm; viết đoạn văn trung thực về việc em đã làm, không phóng đại công lao của bản thân.
  • Yêu nước: trân trọng lễ hội truyền thống của cộng đồng, biết giữ gìn và tự hào về văn hoá quê hương, đất nước.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

  • Sách Tiếng Việt 5 (Kết nối tri thức với cuộc sống), tập 2, bài 9
  • Bảng phụ hoặc máy chiếu ghi bài đọc tóm tắt, ví dụ về lặp từ ngữ và bài mẫu đoạn văn
  • Phiếu học tập số 1, số 2, số 3 (in sẵn cho từng nhóm)
  • Bộ thẻ từ ghi các câu hỏi và đáp án cho trò chơi “Ai nhanh hơn”
  • Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác (neoedu.vn/learn/5/vietnamese/tap-2-bai-9-hoi-thoi-com-thi-o-dong-van) để chiếu hoặc cho HS luyện tập trên thiết bị khi có điều kiện
  • Bảng nhóm, bút dạ, băng dính để treo sản phẩm

2. Học sinh

  • Sách Tiếng Việt 5, tập 2
  • Vở ghi, bút chì, bút bi, thước kẻ
  • Bút dạ và giấy nháp để ghi ý nhanh khi làm việc nhóm

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Khởi động: Việc chung cần sự phối hợp

Mục tiêu

Kết nối trải nghiệm của HS với ý “phối hợp” và “phân công” để dẫn vào bài đọc.

Nội dung

GV nêu câu hỏi gợi mở: Khi cả lớp cùng dọn lớp hoặc làm một việc chung, điều gì giúp công việc nhanh và gọn? HS chia sẻ trong 1 phút với bạn cùng bàn, sau đó vài HS trình bày trước lớp. (Tiết 1)

Sản phẩm dự kiến

Vài ý kiến của HS về vai trò của việc chia việc rõ ràng và phối hợp với nhau; HS hình dung được chủ đề của bài đọc.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV nêu câu hỏi: “Khi cả lớp cùng dọn lớp hoặc làm một việc chung, điều gì giúp công việc nhanh và gọn?” GV mời HS suy nghĩ 30 giây, rồi chia sẻ với bạn cùng bàn.

    Học sinh

    HS suy nghĩ và trao đổi cặp đôi. Trả lời dự kiến: “Mỗi người nhận một phần việc riêng.” “Cần nhắc nhau làm đúng lúc.”

  2. Giáo viên

    GV mời 2 đến 3 cặp trình bày. GV ghi nhanh các ý lên bảng, nhóm theo hai từ khoá: phân chia công việc và phối hợp.

    Học sinh

    Đại diện cặp trình bày. Trả lời dự kiến: “Mỗi bạn làm một việc nên xong nhanh hơn.” “Phải phối hợp thì không bị chồng việc.”

  3. Giáo viên

    GV dẫn: “Hôm nay chúng ta đọc về một hội thi mà các đội cũng phải phối hợp và phân công rõ ràng. Mời các em mở SGK trang bài 9.”

    Học sinh

    HS mở sách, nêu tên bài Hội thổi cơm thi ở Đồng Vân.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 20 phút

Khám phá nội dung bài đọc Hội thổi cơm thi ở Đồng Vân

Mục tiêu

HS hiểu nội dung, chi tiết và trình tự các hoạt động trong hội thi; nêu được thông điệp và nghĩa của từ “phân công”.

Nội dung

HS làm việc nhóm 4, đọc bản tóm tắt bài Hội thổi cơm thi ở Đồng Vân, thực hiện Phiếu học tập số 1: xâu chuỗi các hoạt động theo trình tự, giải thích vì sao các đội phải phân công rõ ràng và chọn thông điệp đúng. Kĩ thuật dạy học: nhóm 4, phiếu học tập và xâu chuỗi. (Tiết 1)

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 hoàn thành: trình tự các hoạt động; nghĩa của từ “phân công”; thông điệp của bài (Lễ hội truyền thống thể hiện tài khéo và tinh thần phối hợp của cộng đồng).

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV phát Phiếu học tập số 1 cho nhóm. Yêu cầu HS đọc thầm bản tóm tắt một lần và gạch chân các hoạt động của đội thi. GV hỏi: “Hội thi nấu cơm được tổ chức ở làng nào?”

    Học sinh

    HS đọc thầm và gạch chân. Trả lời dự kiến: “Hội thi được tổ chức ở Đồng Vân.”

  2. Giáo viên

    GV hướng dẫn nhóm sắp xếp các hoạt động theo trình tự: lấy lửa, chuẩn bị gạo và nước, treo nồi, vừa di chuyển vừa nấu. GV đi quan sát, hỗ trợ nhóm còn lúng túng.

    Học sinh

    Nhóm thảo luận và ghi thứ tự vào phiếu. Trả lời dự kiến: “Các đội phối hợp lấy lửa, rồi chuẩn bị gạo, nước, treo nồi và cuối cùng vừa di chuyển vừa nấu.”

  3. Giáo viên

    GV hỏi: “Vì sao các đội phải phân công rõ ràng?” Sau đó hỏi: “Theo em, từ phân công nghĩa là gì?”

    Học sinh

    HS suy nghĩ rồi trả lời. Trả lời dự kiến: “Để mỗi người làm một việc cụ thể, nấu kịp thời gian.” “Phân công là chia công việc cụ thể cho từng người.”

  4. Giáo viên

    GV mời một nhóm trình bày trình tự các hoạt động và một nhóm khác nhận xét. GV hỏi: “Phần giới thiệu nhấn mạnh điều gì, không chỉ kể ai thắng?”

    Học sinh

    Nhóm trình bày và nhóm khác bổ sung. Trả lời dự kiến: “Phần giới thiệu nhấn mạnh truyền thống của cộng đồng.”

  5. Giáo viên

    GV chốt nội dung: bài đọc kể về trình tự và sự phối hợp; không chỉ kể ai thắng. GV đọc phần ghi nhớ: Lễ hội truyền thống thể hiện tài khéo và tinh thần phối hợp của cộng đồng. GV nhắc HS phân biệt điều văn bản nêu với trải nghiệm bản thân.

    Học sinh

    HS ghi nhớ thông điệp và nghĩa của từ “phân công” vào vở.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 15 phút

Khám phá cách liên kết câu bằng lặp từ ngữ

Mục tiêu

HS nhận biết được cách liên kết câu bằng lặp từ ngữ quan trọng và hiểu khi nào không nên lặp quá nhiều.

Nội dung

GV viết ví dụ: “Cây bàng đã già. Cây bàng vẫn che mát sân trường.” HS phân tích từ được lặp và tác dụng. Cặp đôi làm Phiếu học tập số 2 với câu “Dòng sông rất rộng. Dòng sông ôm lấy xóm nhỏ.” (Tiết 2)

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 2 hoàn thành: xác định từ được lặp, nêu tác dụng liên kết và nhận xét khi nào không nên lặp.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV viết hai câu ví dụ lên bảng và hỏi: “Từ nào được lặp lại ở câu sau? Lặp lại như vậy giúp người đọc hiểu điều gì?”

    Học sinh

    HS đọc và trả lời. Trả lời dự kiến: “Từ cây bàng được lặp lại.” “Hai câu cùng nói về một cây bàng.”

  2. Giáo viên

    GV phát Phiếu học tập số 2 cho cặp đôi, yêu cầu làm câu 1 và câu 2 về ví dụ “Dòng sông”. GV hỏi thêm: “Nếu hai câu nói về hai cây khác nhau thì có nên thay mọi từ bằng cùng một từ không?”

    Học sinh

    Cặp đôi làm phiếu. Trả lời dự kiến: “Từ dòng sông được lặp, cho biết hai câu cùng nói về một dòng sông.” “Không nên, vì làm sai ý.”

  3. Giáo viên

    GV mời 2 cặp báo cáo. GV hỏi: “Lặp từ trong một câu có phải là liên kết giữa hai câu không?”

    Học sinh

    Cặp đôi trình bày. Trả lời dự kiến: “Không, phải lặp ở câu sau để nối với câu trước.”

  4. Giáo viên

    GV chốt: lặp lại một từ ngữ quan trọng ở câu sau giúp các câu cùng nói về một đối tượng; tránh lặp những từ không cần thiết. GV hướng dẫn HS ghi vào vở.

    Học sinh

    HS ghi nhớ và nêu lại cách liên kết câu bằng lặp từ ngữ.

Hoạt động 2.3: Khám phá · 15 phút

Tìm hiểu cách viết đoạn văn thể hiện cảm xúc

Mục tiêu

HS nhận ra mục đích, cách sắp xếp ý và chi tiết làm ý chính rõ hơn trong đoạn văn mẫu; rút ra cách viết đoạn văn thể hiện cảm xúc về một sự việc.

Nội dung

HS đọc bài mẫu “Góc đọc sách” và trả lời ba câu hỏi trong Phiếu học tập số 3: văn bản nhằm làm gì, các ý được sắp xếp thế nào, chi tiết nào làm ý chính rõ hơn. Chỉ ra mở đầu, triển khai và kết thúc, rút ra cách làm, không chép lại mẫu. (Tiết 2)

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 3 hoàn thành: mục đích của đoạn văn; ba phần mở đầu, triển khai, kết thúc; chi tiết nổi bật; ba bước rút ra để viết đoạn văn cảm xúc.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV đọc mẫu diễn cảm hoặc mời HS đọc. GV nêu ba câu hỏi: “Đoạn văn nhằm làm gì?” “Các ý được sắp xếp ra sao?” “Chi tiết nào làm ý chính rõ hơn?”

    Học sinh

    HS lắng nghe, đọc thầm lại mẫu và chuẩn bị trả lời.

  2. Giáo viên

    GV hướng dẫn nhóm xác định mở đầu, triển khai, kết thúc. GV gợi ý: “Câu nào giới thiệu sự việc? Đoạn nào thể hiện cảm xúc thay đổi?”

    Học sinh

    Nhóm thảo luận và ghi ý vào phiếu. Trả lời dự kiến: Mở đầu là “Chiều thứ sáu … xếp lại vài chồng sách”; triển khai là từ “Nhưng khi bạn An …” đến “… tự hào vì đã góp sức”; kết thúc là câu “Em mong cả lớp giữ thói quen dùng sách nhẹ tay.”

  3. Giáo viên

    GV hỏi: “Chi tiết bạn An dán trang rách làm em thấy điều gì? Vì sao cảm xúc của bạn nhỏ thay đổi?”

    Học sinh

    HS trả lời. Trả lời dự kiến: “Chi tiết ấy cho thấy khoảnh khắc khiến người viết vui và thay đổi suy nghĩ về việc dọn sách.”

  4. Giáo viên

    GV mời nhóm trình bày; các nhóm khác góp ý. GV ghi lên bảng ba bước rút ra: giới thiệu sự việc; chọn một khoảnh khắc làm em xúc động; diễn tả suy nghĩ thay đổi và cảm xúc có nguyên nhân.

    Học sinh

    Nhóm trình bày, lắng nghe và bổ sung.

  5. Giáo viên

    GV chốt cách làm, nhắc HS không phóng đại công lao của mình và chỉ kể diễn biến cần để người đọc hiểu cảm xúc.

    Học sinh

    HS ghi cách làm vào vở.

Hoạt động 3: Luyện tập, thực hành · 25 phút

Trò chơi Ai nhanh hơn

Mục tiêu

Củng cố nghĩa từ, nội dung bài đọc và cách liên kết câu bằng lặp từ ngữ qua trò chơi.

Nội dung

Chia lớp thành 4 đội. GV lần lượt đưa thẻ từ với các bài tập 2, 3, 4, 6 và 7 trong sách. Đội nào trả lời đúng và nhanh nhận điểm. Có thể luyện thêm trên học liệu NeoEdu nếu có thiết bị. (Tiết 3)

Sản phẩm dự kiến

Bảng đáp án của các câu hỏi trong trò chơi:

  • Bài 2: phân công – chia công việc cụ thể cho từng người; cổ thụ – cây có tuổi đời rất lâu năm; heo may – gió nhẹ và hơi lạnh thường gặp đầu thu.
  • Bài 3: Hội thi được tổ chức ở Đồng Vân.
  • Bài 4: Đáp án B. Lễ hội truyền thống thể hiện tài khéo và tinh thần phối hợp của cộng đồng.
  • Bài 6: Cụm được lặp là dòng sông.
  • Bài 7: Đáp án B. Lặp từ giữ mạch nói về đối tượng.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV chia 4 đội và nêu luật chơi. Đưa thẻ câu hỏi bài 2: nối từ phân công, cổ thụ, heo may với nghĩa đúng.

    Học sinh

    HS nhận luật chơi, thảo luận nhanh trong đội. Trả lời dự kiến: phân công – chia công việc cụ thể cho từng người; cổ thụ – cây có tuổi đời rất lâu năm; heo may – gió nhẹ và hơi lạnh thường gặp đầu thu.

  2. Giáo viên

    GV đưa lần lượt câu hỏi bài 3 (Hội thi được tổ chức ở làng nào?) và bài 4 (chọn thông điệp đúng: A, B hay C). GV nhận xét nhanh và chấm điểm.

    Học sinh

    Các đội trả lời. Trả lời dự kiến: “Đồng Vân.” “Đáp án B.”

  3. Giáo viên

    GV đưa câu bài 6: “Dòng sông rất rộng. Dòng sông ôm lấy xóm nhỏ.” Cụm nào được lặp? Và bài 7: lặp từ để liên kết có tác dụng gì? GV hỏi thêm vì sao đáp án B đúng.

    Học sinh

    Các đội trả lời. Trả lời dự kiến: “Dòng sông.” “Đáp án B, vì lặp từ giữ mạch nói về đối tượng.”

  4. Giáo viên

    GV tổng kết điểm của các đội, công bố đội thắng và nhận xét về tinh thần hợp tác.

    Học sinh

    Đại diện mỗi đội nhận xét ngắn về điều mình học được.

  5. Giáo viên

    GV chốt những nội dung đã luyện, nhắc HS xem lại bảng đáp án để tự đối chiếu.

    Học sinh

    HS ghi nhớ kiến thức đã củng cố và sửa lỗi nếu có.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 25 phút

Viết đoạn văn cảm xúc về một việc em đã tham gia

Mục tiêu

HS vận dụng cách viết đoạn văn thể hiện cảm xúc về một việc em tham gia, nêu sự thay đổi trong suy nghĩ trước và sau việc đó.

Nội dung

HS thực hiện theo ba bước: tìm ý (chọn một việc đã làm và một khoảnh khắc khiến em xúc động), lập dàn ý ngắn (mở đầu, triển khai, kết thúc), viết đoạn văn khoảng 5 đến 7 câu. Sau đó HS tự kiểm tra theo tiêu chí và đọc cho bạn nghe. Phần chưa xong được hoàn thiện ở nhà (Tiết 3)

Sản phẩm dự kiến

Đoạn văn cảm xúc về một việc em đã tham gia, có mở đầu giới thiệu sự việc, khoảnh khắc làm em xúc động, suy nghĩ thay đổi và cảm xúc có nguyên nhân. Tiêu chí tự đánh giá: đúng mục đích và bước làm (1 điểm); chọn chi tiết có căn cứ (1 điểm); bố cục và liên kết câu (1 điểm); từ ngữ, câu, chính tả (1 điểm).

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV nêu yêu cầu: viết đoạn cảm xúc về một việc em đã tham gia, nêu sự thay đổi trong suy nghĩ trước và sau việc đó. GV hướng dẫn HS tìm ý theo ba câu hỏi: Việc đó là gì? Khoảnh khắc nào làm em xúc động? Suy nghĩ của em thay đổi thế nào?

    Học sinh

    HS suy nghĩ và ghi ý nhanh ra nháp. Trả lời dự kiến: “Em đã cùng bạn quét sân trường; khoảnh khắc em thấy sân sạch khiến em vui; trước đây em nghĩ việc đó nhàm chán, nay em thấy ý nghĩa của việc chung.”

  2. Giáo viên

    GV hướng dẫn HS lập dàn ý ba phần và viết đoạn văn khoảng 5 đến 7 câu, có liên kết bằng lặp từ ngữ quan trọng. GV đi quan sát, hỗ trợ HS yếu.

    Học sinh

    HS lập dàn ý và viết đoạn văn vào vở. Có thể viết chưa xong, phần còn lại hoàn thành ở nhà.

  3. Giáo viên

    GV mời 2 đến 3 HS đọc đoạn văn. GV yêu cầu bạn nhận xét theo tiêu chí: đúng mục đích, chi tiết có căn cứ, liên kết câu, từ và câu.

    Học sinh

    HS đọc đoạn văn, bạn góp ý. Trả lời dự kiến: “Đoạn văn có chi tiết rõ, nhưng nên thêm một câu nêu nguyên nhân khiến em đổi suy nghĩ.”

  4. Giáo viên

    GV nhận xét chung về bố cục, cách lặp từ và cảm xúc tự nhiên. GV nhắc HS không phóng đại công lao và chọn chi tiết đúng với việc đã làm.

    Học sinh

    HS lắng nghe và sửa đoạn văn theo góp ý.

  5. Giáo viên

    GV tổng kết: đoạn văn cảm xúc cần có sự việc, khoảnh khắc, suy nghĩ thay đổi và cảm xúc có nguyên nhân. GV giao bài về nhà.

    Học sinh

    HS ghi nhớ tiêu chí và nhận bài tập về nhà.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Bài đọc: Hội thổi cơm thi ở Đồng Vân (bản tóm tắt)

Câu 1. Hội thi nấu cơm được tổ chức ở làng nào?

Câu 2. Sắp xếp các hoạt động của đội thi theo trình tự:

  • Vừa di chuyển vừa nấu
  • Treo nồi
  • Lấy lửa
  • Chuẩn bị gạo và nước

Câu 3. Theo bài đọc, từ “phân công” nghĩa là gì?

Câu 4. Vì sao các đội phải phân công rõ ràng?

Câu 5. Chọn thông điệp đúng nhất với đoạn đọc:

  • A. Hội thi chủ yếu kiểm tra ai có chiếc nồi đẹp.
  • B. Lễ hội truyền thống thể hiện tài khéo và tinh thần phối hợp của cộng đồng.
  • C. Mỗi thành viên làm riêng mà không cần phối hợp.

Phiếu học tập số 2

Ví dụ: “Dòng sông rất rộng. Dòng sông ôm lấy xóm nhỏ.”

Câu 1. Cụm từ nào được lặp lại để liên kết hai câu?

Câu 2. Lặp lại từ ngữ có tác dụng gì?

Câu 3. Nếu hai câu nói về hai đối tượng khác nhau, em có nên thay mọi từ bằng cùng một từ không? Vì sao?

Câu 4. Lặp từ trong một câu có phải là liên kết giữa hai câu không?

Phiếu học tập số 3

Bài mẫu: Đoạn văn về góc đọc sách (đọc theo ba câu hỏi)

Câu 1. Đoạn văn nhằm làm gì?

Câu 2. Các ý được sắp xếp như thế nào? Ghi vào bảng:

  • Mở đầu: ……
  • Triển khai: ……
  • Kết thúc: ……

Câu 3. Chi tiết nào làm ý chính rõ hơn? Vì sao?

Câu 4. Rút ra cách làm (không chép lại mẫu):

  • Bước 1: ……
  • Bước 2: ……
  • Bước 3: ……

Hướng dẫn về nhà

  • Hoàn thiện đoạn văn cảm xúc khoảng 5 đến 7 câu về một việc em đã tham gia, nêu rõ suy nghĩ của em trước và sau việc đó; kiểm tra lại việc lặp từ ngữ để liên kết câu.
  • Đọc rõ bản tóm tắt bài Hội thổi cơm thi ở Đồng Vân cho người thân nghe, ngắt đúng ý; sau đó trả lời câu hỏi: Hội thi được tổ chức ở làng nào? Và nêu thông điệp của bài bằng lời của em.
  • Ghi lại vào vở một trải nghiệm của em khi tham gia một hoạt động chung ở nhà hoặc ở trường, phân biệt điều em học được từ bài đọc với trải nghiệm của bản thân.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.