Tiếng ViệtLớp 5Chủ điểm 11. Thế giới của chúng ta

Giáo án Bài 29. Điện thoại di động

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 2 tiết (70 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được nội dung chính của bài đọc: quá trình điện thoại di động thay đổi từ thiết bị lớn, nặng, chức năng hạn chế thành công cụ nhỏ gọn, đa chức năng.
Giải thích được thông điệp “Công nghệ đem tiện ích khi được hiểu và sử dụng có trách nhiệm” bằng một chi tiết cụ thể trong bài.
Vận dụng được cách dùng từ thay thế (đại từ hoặc từ ngữ cùng chỉ đối tượng) để liên kết câu, tránh mơ hồ về người được nói đến.
Nêu được cấu trúc đoạn văn phản đối một sự việc, hiện tượng gồm nêu hành vi, lí do và bằng chứng, đề nghị giải pháp.
Viết được đoạn văn ngắn nêu ý kiến phản đối một hành vi làm hại môi trường hoặc ảnh hưởng việc học, có giải pháp an toàn, lịch sự.
Năng lực ngôn ngữ: đọc hiểu nội dung, chi tiết và thông điệp của văn bản; nghe và nói trình bày ý kiến trong nhóm; viết đoạn văn có liên kết câu và đúng bố cục đoạn phản đối.
Năng lực văn học: nhận biết chi tiết tiêu biểu trong văn bản và giải thích thông điệp bằng lời riêng, nối nhận xét với bằng chứng cụ thể thay vì chỉ viết “bài rất hay”.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: HS tự đọc thầm bản tóm tắt, tự ghi lại ý chính và tự đối chiếu, sửa đoạn văn của mình theo thứ tự nội dung trước, từ và dấu câu sau.
Giao tiếp và hợp tác: HS làm việc cặp đôi và nhóm, trao đổi, nhận xét bài của bạn bằng lời lẽ lịch sự, có căn cứ.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS đề xuất giải pháp khả thi cho hiện tượng vứt rác hoặc lạm dụng điện thoại trong học tập, và vận dụng cách sửa câu để làm rõ người được nói đến.

3. Phẩm chất

Trách nhiệm: sử dụng điện thoại đúng lúc, bảo vệ dữ liệu riêng và không xả rác xuống mương, cống trong khu vực trường học.
Trung thực: nêu đúng nội dung văn bản, không khái quát một số đo của một mẫu máy thành số đo của mọi điện thoại; đánh giá bài của bạn khách quan.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Sách Tiếng Việt 5, tập 2 (Kết nối tri thức với cuộc sống), bài 29
Bảng phụ hoặc slide ghi bản tóm tắt bài đọc, các câu ví dụ về liên kết câu và bài mẫu đoạn phản đối
Phiếu học tập số 1 và Phiếu học tập số 2 (in cho mỗi nhóm)
Máy chiếu, thẻ từ ghi các ý kiến để HS sắp xếp
Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác (neoedu.vn/learn/5/vietnamese/tap-2-bai-29-dien-thoai-di-dong), dùng ở phần luyện tập để HS tự kiểm tra

2. Học sinh

Sách Tiếng Việt 5, vở ghi, bút chì, bút mực
Bảng con và bút dạ để trả lời nhanh
Thẻ tròn đỏ và xanh (hoặc giơ tay) để bày tỏ đồng ý hoặc không đồng ý

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Hỏi nhanh – đáp gọn về điện thoại

Mục tiêu

Huy động vốn sống của HS về điện thoại di động và tạo tâm thế vào bài.

Nội dung

Trò chơi “Hỏi nhanh – đáp gọn”: GV đưa ra 3 câu hỏi ngắn, HS giơ bảng con trả lời trong 10 giây mỗi câu.

Sản phẩm dự kiến

HS nêu được một số công dụng của điện thoại mà em đã biết, làm quen với tên bài “Điện thoại di động”.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nói: “Các em cùng chơi trò Hỏi nhanh – đáp gọn. Cô hỏi, các em giơ bảng con trả lời ngắn gọn trong 10 giây.” GV hỏi: (1) Em thường dùng điện thoại để làm những việc gì? (2) Điện thoại ngày nay khác gì so với điện thoại ngày xưa? (3) Theo em, dùng điện thoại quá nhiều có ảnh hưởng gì không?
Học sinh
HS lắng nghe luật chơi, suy nghĩ và ghi câu trả lời lên bảng con.
Giáo viên
GV mời 3–4 HS giơ bảng và đọc đáp án, khuyến khích HS nêu ý khác bạn.
Học sinh
HS trả lời dự kiến: (1) Gọi điện, nhắn tin, chụp ảnh, tìm thông tin, xem bản đồ. (2) Ngày xưa máy to, nặng, chỉ gọi được; bây giờ nhỏ gọn, dùng được nhiều việc. (3) Dùng quá nhiều có thể làm mất thời gian học, đau mắt, dễ lệ thuộc màn hình.
Giáo viên
GV nhận xét nhanh và nói: “Các em đã nói đúng nhiều điều về điện thoại. Hôm nay chúng ta đọc bài Điện thoại di động để xem điện thoại thay đổi thế nào và cách dùng có trách nhiệm.”
Học sinh
HS nhắc lại tên bài học và mở sách ở trang bài 29.
Giáo viên
GV ghi tên bài lên bảng và nêu mục tiêu tiết học.
Học sinh
HS ghi tên bài vào vở.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 15 phút

Đọc hiểu văn bản Điện thoại di động

Mục tiêu

HS hiểu nội dung, chi tiết và thông điệp của bài đọc; biết so sánh đặc điểm trước và sau; hiểu nghĩa của từ “chức năng”.

Nội dung

HS đọc thầm bản tóm tắt, làm việc theo cặp đôi với Phiếu học tập số 1 (câu 1 đến câu 5). GV giải nghĩa từ “chức năng” và nhấn mạnh cách đọc: so sánh trước và sau, không khái quát số đo của một mẫu máy.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 được hoàn thành; HS nêu được thông điệp của bài và một chi tiết tiêu biểu làm rõ thông điệp.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV đọc mẫu một đoạn, hướng dẫn đọc rõ tên riêng và dừng khi kết thúc một ý. Phát Phiếu học tập số 1 và nêu nhiệm vụ: “Các em đọc thầm bản tóm tắt, thảo luận cặp đôi và điền phiếu. Chú ý so sánh điện thoại trước và sau.” GV hỏi: Bài đọc giới thiệu sự thay đổi của thiết bị nào?
Học sinh
HS lắng nghe, đọc thầm bản tóm tắt. HS trả lời: điện thoại di động.
Giáo viên
GV đi quanh lớp, hỏi các cặp: (1) Điện thoại trước đây có đặc điểm gì? (2) Hiện nay điện thoại có đặc điểm gì? (3) Những cách dùng nào cho thấy công nghệ ảnh hưởng rõ tới đời sống? (4) Từ “chức năng” nghĩa là gì? (5) Vì sao không nên khái quát số đo của một mẫu máy thành số đo của mọi điện thoại?
Học sinh
HS thảo luận và trả lời dự kiến: (1) Thiết bị lớn, nặng, chức năng hạn chế. (2) Nhỏ gọn, đa chức năng. (3) Gọi, nhắn, chụp và tìm thông tin. (4) Chức năng là công dụng hoặc nhiệm vụ mà một vật có thể thực hiện. (5) Vì mỗi mẫu máy có kích thước, khối lượng khác nhau, nên không thể áp dụng cho tất cả.
Giáo viên
GV mời 2–3 cặp báo cáo; các cặp khác nhận xét. GV hỏi: Em hãy chọn một chi tiết và giải thích vì sao chi tiết đó giúp hiểu thông điệp của bài.
Học sinh
HS trình bày, ví dụ: “Chi tiết những cách dùng như gọi, nhắn, chụp và tìm thông tin cho thấy điện thoại ảnh hưởng đến đời sống. Từ đó ta hiểu công nghệ có tiện ích nhưng cần dùng có trách nhiệm.”
Giáo viên
GV chiếu thông điệp của bài và nhấn mạnh: “Khi đọc, phải so sánh trước và sau, nối nhận xét với bằng chứng cụ thể trong bài, không thêm sự việc chưa được kể.” GV yêu cầu HS đọc nhẩm câu ghi nhớ.
Học sinh
HS ghi vào vở: Công nghệ đem tiện ích khi được hiểu và sử dụng có trách nhiệm; đọc nhẩm câu ghi nhớ.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 10 phút

Liên kết câu bằng từ thay thế

Mục tiêu

HS nhận biết cách dùng đại từ hoặc từ ngữ cùng chỉ đối tượng để liên kết câu và tránh lặp; biết nhận ra chỗ mơ hồ khi có nhiều nhân vật.

Nội dung

GV dùng ví dụ “Bác Tư trồng cây. Người làm vườn ấy chăm từng gốc.” và “Lan gặp Mai. Bạn ấy mỉm cười”; HS phân tích và sửa câu.

Sản phẩm dự kiến

HS xác định được từ thay thế, nhận ra câu mơ hồ và viết lại câu rõ nghĩa.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chiếu câu “Bác Tư trồng cây. Người làm vườn ấy chăm từng gốc.” và hỏi: Cụm từ nào thay cho Bác Tư? Vì sao cần dùng từ thay thế?
Học sinh
HS đọc và trả lời: “Người làm vườn ấy” thay cho Bác Tư; dùng từ thay thế để tránh lặp lại tên người.
Giáo viên
GV chiếu câu “Lan gặp Mai. Bạn ấy mỉm cười” và hỏi: Ai là người mỉm cười? Câu này có rõ không? Hãy sửa câu cho rõ nghĩa.
Học sinh
HS thảo luận và trả lời dự kiến: Chưa rõ, vì “bạn ấy” có thể chỉ Lan hoặc Mai. Sửa thành “Mai mỉm cười” khi cần xác định chính xác.
Giáo viên
GV mời HS giơ bảng con ghi câu đã sửa; GV nhận xét và nhấn mạnh: không bắt buộc tránh mọi sự lặp, chỉ cần người đọc biết từ thay chỉ ai.
Học sinh
HS giơ bảng con: “Mai mỉm cười”, hoặc các câu sửa hợp lí khác.
Giáo viên
GV tóm tắt: “Dùng đại từ hoặc từ ngữ cùng chỉ đối tượng để liên kết câu; khi có nhiều nhân vật, cần nhắc lại tên để tránh hiểu nhầm.”
Học sinh
HS ghi nhớ và ghi ví dụ vào vở.

Hoạt động 2.3: Khám phá · 10 phút

Cấu trúc đoạn văn nêu ý kiến phản đối

Mục tiêu

HS nhận biết bố cục của đoạn văn phản đối và cách nêu lí do, bằng chứng, giải pháp một cách lịch sự.

Nội dung

HS đọc bài mẫu “Em phản đối việc vứt rác xuống mương cạnh trường” và xác định từng phần: nêu hành vi, lí do và bằng chứng, đề nghị giải pháp, lời kết.

Sản phẩm dự kiến

HS trình bày được cấu trúc đoạn phản đối và chỉ ra ít nhất ba đặc điểm của cách diễn đạt lịch sự.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV phát bài mẫu (chiếu trên bảng) và nêu nhiệm vụ: “Các em đọc bài mẫu, tìm câu nêu hành vi bị phản đối, câu đưa lí do và bằng chứng, câu đề nghị giải pháp.”
Học sinh
HS đọc bài mẫu và gạch chân các ý trong bài.
Giáo viên
GV hỏi: (1) Câu nào nêu rõ hành vi em phản đối? (2) Lí do và bằng chứng nằm ở những câu nào? (3) Bài mẫu đề nghị cách thay đổi như thế nào? (4) Vì sao người viết không quy kết xấu cả con người? (5) Vì sao phải diễn đạt lịch sự?
Học sinh
HS trả lời dự kiến: (1) “Em phản đối việc vứt rác xuống mương cạnh trường.” (2) “Rác có thể làm tắc dòng chảy…”, “Sáng thứ hai, em đã thấy miệng cống bị một túi rác che gần kín.” (3) Đặt thùng rác đúng chỗ, nhắc nhẹ, cùng người lớn dọn phần an toàn. (4) Vì người viết chỉ phản đối hành vi, không chê bai người làm. (5) Để người nghe dễ tiếp nhận và cùng thay đổi.
Giáo viên
GV mời 2 HS trình bày cấu trúc đoạn văn; GV chốt sơ đồ bốn phần lên bảng: Nêu hành vi – Lí do và bằng chứng – Giải pháp khả thi – Lời kết.
Học sinh
HS trình bày và ghi sơ đồ vào vở.
Giáo viên
GV nhấn mạnh: “Không chỉ viết không được, mà phải giải thích vì sao và đề nghị cách làm tốt hơn.”
Học sinh
HS ghi nhớ: đoạn phản đối cần lí do, bằng chứng và giải pháp.

Hoạt động 3.1: Luyện tập, thực hành · 10 phút

Luyện tập đọc hiểu và liên kết câu

Mục tiêu

HS củng cố kiến thức về thông điệp, từ thay thế và từ ngữ trong chủ điểm qua các bài tập nhanh.

Nội dung

Bài tập 2 (nối từ với nghĩa), bài tập 4 (chọn thông điệp), bài tập 6 (từ thay cho chú mèo), bài tập 7 (câu làm rõ người được nói đến). HS có thể kiểm tra thêm trên học liệu NeoEdu.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án: Bài 2: chức năng – công dụng hoặc nhiệm vụ mà một vật có thể thực hiện; năm châu – cách gọi khái quát các châu lục trên thế giới; tưởng niệm – bày tỏ lòng nhớ thương, kính trọng người đã mất. Bài 4: A (Công nghệ đem tiện ích khi được hiểu và sử dụng có trách nhiệm). Bài 6: “nó” (cùng chỉ chú mèo ở câu trước). Bài 7: B (Lan gặp Mai. Mai nói lời cảm ơn.).

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chiếu bốn bài tập và nêu yêu cầu: “Các em làm nhanh vào bảng con, sau đó đối chiếu với bạn ngồi cạnh.”
Học sinh
HS đọc đề và suy nghĩ.
Giáo viên
GV quan sát, hỗ trợ HS còn lúng túng. GV hỏi: Vì sao chọn đáp án B ở bài 7?
Học sinh
HS làm bài và trả lời dự kiến: Vì nhắc lại tên Mai nên người đọc biết rõ người nói là Mai.
Giáo viên
GV công bố đáp án, mời HS giơ bảng và nhận xét. GV hướng dẫn HS kiểm tra thêm trên học liệu NeoEdu nếu còn thời gian.
Học sinh
HS đối chiếu, sửa lỗi (nếu có) và ghi lại đáp án đúng vào vở.
Giáo viên
GV khen ngợi và nhắc lại: “Đọc kỹ chi tiết giúp ta chọn đúng thông điệp; dùng từ thay thế đúng giúp câu rõ nghĩa.”
Học sinh
HS lắng nghe và ghi nhớ.

Hoạt động 3.2: Luyện tập, thực hành · 10 phút

Viết đoạn văn phản đối một hành vi

Mục tiêu

HS tìm ý, lập dàn ý và viết hoàn chỉnh đoạn văn nêu ý kiến phản đối; biết đọc thành tiếng để tự phát hiện lỗi.

Nội dung

HS hoàn thành Phiếu học tập số 2: chọn một hành vi làm hại môi trường hoặc ảnh hưởng việc học, lập dàn ý theo bốn phần, viết đoạn văn ngắn. Sau đó đọc thành tiếng và sửa theo thứ tự nội dung, từ và dấu câu.

Sản phẩm dự kiến

Đoạn văn phản đối hoàn chỉnh (khoảng 5–7 câu) theo bố cục bốn phần. Thang chấm tham khảo tối đa 4 điểm: đúng mục đích và bước hoạt động (1); chọn chi tiết, ý có căn cứ (1); bố cục và liên kết (1); từ, câu, chính tả (1). Chấp nhận phương án khác hợp lí.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV phát Phiếu học tập số 2, nêu yêu cầu: “Chọn một hành vi em phản đối, ghi ý vào dàn ý, sau đó viết đoạn văn. Viết xong, đọc thầm và sửa.”
Học sinh
HS đọc phiếu và chọn hành vi (ví dụ: vứt rác bừa bãi, lạm dụng điện thoại trong giờ học).
Giáo viên
GV đi quanh lớp, nhắc HS nêu rõ hành vi, không quy kết xấu cả con người, dùng từ thay thế để liên kết câu. GV hỏi: Lí do của em có bằng chứng cụ thể không?
Học sinh
HS viết đoạn văn và trả lời dự kiến: “Em phản đối việc… vì… Em đã thấy…”, “Em đề nghị đặt thùng rác đúng chỗ và nhắc nhở nhẹ nhàng.”
Giáo viên
GV mời 2–3 HS đọc đoạn văn trước lớp; các bạn nhận xét theo tiêu chí: nêu rõ hành vi, có lí do, có giải pháp, lịch sự.
Học sinh
HS đọc thành tiếng, nhận xét bạn bằng câu có căn cứ, ví dụ: “Bạn đưa ra bằng chứng rõ ràng, nhưng nên thêm một câu đề nghị giải pháp.”
Giáo viên
GV nhận xét chung, nhấn mạnh thứ tự sửa: nội dung trước, từ và dấu câu sau.
Học sinh
HS sửa đoạn văn của mình theo góp ý và ghi nhớ thứ tự sửa.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 10 phút

Đọc đoạn phản đối và cam kết sử dụng điện thoại có trách nhiệm

Mục tiêu

HS vận dụng cách nêu ý kiến lịch sự vào thực tế; đưa ra cam kết sử dụng điện thoại đúng lúc, bảo vệ dữ liệu riêng và không lệ thuộc màn hình.

Nội dung

HS đọc đoạn văn của mình cho người thân hoặc bạn nghe, rồi lập bảng cam kết cá nhân gồm ba việc làm cụ thể về sử dụng điện thoại. Nhiệm vụ về nhà: viết lại đoạn văn sạch, đẹp và gửi cho một người trong gia đình góp ý.

Sản phẩm dự kiến

Bảng cam kết cá nhân gồm ba việc làm cụ thể; đoạn văn đã sửa được người thân nhận xét.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu nhiệm vụ: “Các em đọc đoạn văn cho một bạn nghe và lập bảng cam kết gồm ba việc làm, ví dụ: đặt giờ không dùng điện thoại khi học bài, không chia sẻ mật khẩu, không xem màn hình quá lâu.”
Học sinh
HS nhận nhiệm vụ, chọn bạn để đọc và suy nghĩ ba việc làm.
Giáo viên
GV hỏi: Vì sao em chọn việc làm này? Việc làm đó có giúp em dùng điện thoại đúng lúc không?
Học sinh
HS trả lời dự kiến: Em chọn việc không dùng điện thoại khi làm bài vì giúp em tập trung; em chọn không chia sẻ mật khẩu để bảo vệ dữ liệu riêng.
Giáo viên
GV mời 2–3 HS đọc cam kết trước lớp và khen những cam kết cụ thể, khả thi.
Học sinh
HS trình bày cam kết cá nhân trước lớp.
Giáo viên
GV tổng kết bài học: “Công nghệ đem tiện ích khi được hiểu và sử dụng có trách nhiệm. Các em hãy thực hiện cam kết của mình.”
Học sinh
HS nhắc lại thông điệp của bài và ghi cam kết vào vở.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Đọc thầm bản tóm tắt bài Điện thoại di động, thảo luận cặp đôi và trả lời các câu sau:

Câu 1: Thiết bị nào được giới thiệu sự thay đổi?
Câu 2: Điện thoại di động trước đây có đặc điểm gì? (Điền vào bảng: Trước đây | Hiện nay)
Câu 3: Những cách dùng nào cho thấy công nghệ ảnh hưởng rõ tới đời sống?
Câu 4: Từ “chức năng” nghĩa là gì?
Câu 5: Chọn một chi tiết tiêu biểu và giải thích bằng 2–3 câu vì sao chi tiết đó làm rõ thông điệp của bài.

Phiếu học tập số 2

Viết đoạn văn nêu ý kiến phản đối một hành vi làm hại môi trường hoặc ảnh hưởng việc học.

Bước 1 – Tìm ý: Hành vi em phản đối là gì? Hành vi đó gây hại gì?
Bước 2 – Dàn ý:
- Nêu hành vi em phản đối:
- Lí do và bằng chứng:
- Đề nghị giải pháp khả thi, lịch sự:
- Lời kết:
Bước 3 – Viết: Viết đoạn văn hoàn chỉnh (khoảng 5–7 câu) theo dàn ý.
Bước 4 – Sửa: Đọc thành tiếng; sửa câu quá dài, ý lặp, chỗ thiếu liên kết; sau đó sửa từ và dấu câu.

Hướng dẫn về nhà

Viết lại đoạn văn phản đối đã chỉnh sửa vào vở, chú ý dùng từ thay thế để liên kết câu và nêu lí do, bằng chứng rõ ràng.
Đọc lại bài Điện thoại di động, trả lời: Vì sao cần sử dụng điện thoại có trách nhiệm? Hãy kể một việc em đã làm để thực hiện điều đó.
Đọc đoạn văn của em cho người thân nghe, nhờ người thân nhận xét theo ba tiêu chí: nêu rõ hành vi, có lí do, có giải pháp lịch sự.
Ôn lại từ “chức năng” và tập đặt một câu có sử dụng từ này.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.