Giáo án Tiếng Việt 5
Tiếng ViệtLớp 5Chủ điểm 11. Thế giới của chúng ta

Giáo án Bài 28. Giờ Trái Đất

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 3 tiết (105 phút)

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

  • Nêu được nội dung chính của văn bản Giờ Trái Đất: tắt những đèn không cần thiết trong một giờ để nâng cao nhận thức về biến đổi khí hậu và tiết kiệm năng lượng.
  • Giải thích được vì sao ý nghĩa của Giờ Trái Đất không dừng ở một buổi tối mà cần dẫn tới thói quen bảo vệ môi trường lâu dài.
  • Nêu được nghĩa của từ “nhận thức” và đặt được câu có dùng từ này đúng nghĩa.
  • Nêu được cấu trúc đoạn văn phản đối một sự việc, hiện tượng: nêu hành vi, đưa lí do và bằng chứng, đề nghị giải pháp khả thi và lịch sự.
  • Nói được bài trình bày 1–2 phút về trải nghiệm ngày hè và nhận xét được bài nói của bạn.
  • Năng lực ngôn ngữ (đọc, viết, nói và nghe): đọc hiểu văn bản thông tin, tìm ý và viết đoạn văn phản đối có lí do, bằng chứng và giải pháp; nói 1–2 phút về trải nghiệm ngày hè và nghe, nhắc lại ý bạn.
  • Năng lực văn học: cảm nhận và tóm lược được thông điệp của văn bản; nhận ra chi tiết tiêu biểu làm rõ thông điệp và giải thích bằng lời riêng.

2. Năng lực chung

  • Tự chủ và tự học: HS tự đọc hiểu văn bản, tự điền phiếu học tập và tự chỉnh sửa đoạn văn của mình theo tiêu chí đã nêu.
  • Giao tiếp và hợp tác: HS làm việc nhóm 4 khi tìm ý, đổi vai khi nói và nghe, phản hồi bạn bằng câu lịch sự như “Mình hiểu ý bạn, nhưng mình nghĩ… vì…”.
  • Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS đề xuất giải pháp khả thi cho một hành vi gây hại môi trường hoặc ảnh hưởng việc học ở trường.

3. Phẩm chất

  • Trách nhiệm: nhận thức được việc tắt đèn, bỏ rác đúng nơi là việc làm của mỗi người để bảo vệ môi trường chung.
  • Trung thực: nêu đúng thông tin trong văn bản, không thêm sự việc chưa được kể khi nhận xét và khi viết đoạn văn.
  • Nhân ái: phản đối hành vi nhưng không quy kết xấu cả con người; lắng nghe hoàn cảnh khác và góp ý lịch sự với bạn.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

  • Slide hoặc bảng phụ ghi đoạn tóm tắt văn bản Giờ Trái Đất và bài nói mẫu “Trải nghiệm ngày hè”.
  • Phiếu học tập số 1 và Phiếu học tập số 2 (in mỗi nhóm một bộ).
  • Khăn trải bàn hoặc giấy A0 cho mỗi nhóm 4 HS; bút dạ, băng dính.
  • Thẻ chữ ghi các câu hành động tiết kiệm điện để chơi trò chơi khởi động.
  • Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác, dùng ở hoạt động luyện tập: neoedu.vn/learn/5/vietnamese/tap-2-bai-28-gio-trai-dat

2. Học sinh

  • Sách Tiếng Việt 5, tập 2; vở ghi, bút chì, bút màu.
  • Bảng con và bút dạ để làm bài tập nhanh.

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Trò chơi “Đèn bật – Đèn tắt”

Mục tiêu

Tạo hứng thú và gợi nhớ những việc làm tiết kiệm điện, chuẩn bị tâm thế đọc bài Giờ Trái Đất.

Nội dung

GV đọc lần lượt các câu hành động; HS giơ thẻ “Đèn tắt” nếu là việc tiết kiệm điện, thẻ “Đèn bật” nếu không. Ví dụ: “Tắt quạt khi ra khỏi lớp”, “Để đèn sáng cả ngày khi không ai dùng”, “Tắt máy lạnh khi rời phòng”.

Sản phẩm dự kiến

HS nêu được 1–2 việc làm tiết kiệm điện ở nhà hoặc ở trường.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV nêu luật chơi, giơ mẫu hai loại thẻ và đọc câu ví dụ đầu tiên.

    Học sinh

    HS lắng nghe luật chơi, chuẩn bị thẻ trên bàn.

  2. Giáo viên

    GV đọc lần lượt 5–6 câu hành động, yêu cầu HS giơ thẻ đúng nhanh.

    Học sinh

    HS giơ thẻ “Đèn tắt” hoặc “Đèn bật”, lớp cùng kiểm tra đáp án.

  3. Giáo viên

    GV mời 2 HS kể một việc làm tiết kiệm điện mà các em đã làm.

    Học sinh

    HS trả lời, ví dụ: “Em tắt đèn khi ra khỏi phòng ngủ.”

  4. Giáo viên

    GV dẫn vào bài: “Hôm nay chúng ta đọc văn bản Giờ Trái Đất, tìm hiểu vì sao một hành động nhỏ lại có ý nghĩa lớn.”

    Học sinh

    HS nhắc lại tên bài và mở sách ở trang bài 28.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 25 phút

Đọc hiểu văn bản Giờ Trái Đất

Mục tiêu

Hiểu nội dung, chi tiết và thông điệp của văn bản Giờ Trái Đất; hiểu nghĩa từ “nhận thức”.

Nội dung

HS đọc thầm, sau đó đọc to; làm việc cặp đôi với Phiếu học tập số 1. Trọng tâm: mục đích tổ chức Giờ Trái Đất, hoạt động chính, ý nghĩa lâu dài và thông điệp. Lưu ý phân biệt thời điểm tổ chức với ý nghĩa lâu dài, không lẫn điều văn bản nêu với trải nghiệm cá nhân.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 được điền đầy đủ; HS nêu được thông điệp: “Một hành động biểu tượng có ý nghĩa khi dẫn tới thói quen bảo vệ môi trường lâu dài.”

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV đọc mẫu đoạn 1, hướng dẫn: đọc rõ tên riêng, dừng khi kết thúc một ý; yêu cầu HS gạch chân từ khó. GV phát Phiếu học tập số 1.

    Học sinh

    HS lắng nghe, đánh dấu từ khó như “nhận thức”, “năm châu” (nếu có trong bài).

  2. Giáo viên

    GV giao nhiệm vụ: đọc thầm cả văn bản, cặp đôi trao đổi và điền phiếu trong 8 phút.

    Học sinh

    HS đọc thầm, thảo luận và ghi câu trả lời vào phiếu.

  3. Giáo viên

    GV hỏi: “Giờ Trái Đất nhằm nâng cao điều gì?”

    Học sinh

    HS trả lời dự kiến: “Nâng cao nhận thức về biến đổi khí hậu và tiết kiệm năng lượng.”

  4. Giáo viên

    GV hỏi: “Hoạt động chính được nêu là tắt những đèn như thế nào?”

    Học sinh

    HS trả lời dự kiến: “Tắt những đèn không cần thiết.”

  5. Giáo viên

    GV hỏi: “Vì sao nói mục đích không dừng ở đúng một buổi tối?”

    Học sinh

    HS trả lời dự kiến: “Vì người tham gia được khuyến khích duy trì thói quen tốt hằng ngày, sử dụng điện hợp lí và quan tâm môi trường.”

  6. Giáo viên

    GV mời 2 cặp trình bày; ghi bảng từ “nhận thức” kèm nghĩa “sự hiểu biết và ý thức về một vấn đề”.

    Học sinh

    HS đọc câu trả lời trong phiếu, các cặp khác bổ sung hoặc góp ý.

  7. Giáo viên

    GV chốt thông điệp và nhấn mạnh: nhận xét về ý nghĩa phải dựa vào chi tiết trong văn bản.

    Học sinh

    HS nhắc lại: “Một hành động biểu tượng có ý nghĩa khi dẫn tới thói quen bảo vệ môi trường lâu dài.”

Hoạt động 2.2: Khám phá · 20 phút

Tìm ý cho đoạn văn phản đối

Mục tiêu

Biết tìm ý tự do, chọn ý phục vụ mục đích, gạch ý lạc đề và xếp ý thành mạch cho đoạn văn nêu ý kiến phản đối.

Nội dung

Theo nhóm 4, HS dùng kĩ thuật khăn trải bàn: mỗi HS ghi ý trên ô của mình trả lời các câu hỏi trong Phiếu học tập số 2 (ai/cái gì, sự việc nào, chi tiết quan trọng, cảm xúc, lí do, bằng chứng, giải pháp). Sau đó nhóm thống nhất chọn một hành vi và xếp ý.

Sản phẩm dự kiến

Dàn ý 4 ý của nhóm, theo thứ tự: nêu hành vi phản đối; tác hại và bằng chứng; đề nghị giải pháp khả thi; lời kết lịch sự.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV nêu mục đích hoạt động, chia nhóm 4 và phát khăn trải bàn cùng Phiếu học tập số 2.

    Học sinh

    HS nhận phiếu, xác định vị trí ô của mình trên khăn.

  2. Giáo viên

    GV gợi ý: “Hành vi nào làm hại môi trường hoặc ảnh hưởng việc học mà các em thường thấy ở trường?”

    Học sinh

    HS ghi tự do, dự kiến: “Vứt rác xuống mương cạnh trường”, “Xả rác bừa bãi ở sân”.

  3. Giáo viên

    GV hướng dẫn nhóm gạch ý lạc đề, ví dụ một chi tiết không liên quan, và chọn lí do có căn cứ.

    Học sinh

    HS thảo luận, dự kiến: “Rác làm tắc dòng chảy, khiến nước đọng sau mưa” là lí do phù hợp; “Bạn ấy hay quên đồ” là ý lạc đề.

  4. Giáo viên

    GV mời 2 nhóm dán khăn lên bảng, đọc lại dàn ý và nhận xét nhanh.

    Học sinh

    HS trình bày dàn ý, nhóm khác lắng nghe, góp ý.

  5. Giáo viên

    GV nhấn mạnh: nêu rõ hành vi, không quy kết xấu cả con người; đưa lí do và bằng chứng; tránh chỉ dùng “không được” mà không giải thích.

    Học sinh

    HS ghi vào vở dàn ý 4 ý đã chọn.

Hoạt động 3.1: Luyện tập, thực hành · 15 phút

Luyện từ và đọc hiểu qua bài tập

Mục tiêu

Củng cố nghĩa của từ “nhận thức”, các từ trong chủ điểm và cách trả lời câu hỏi đọc hiểu.

Nội dung

HS làm bài tập 2 (nối từ với nghĩa), bài tập 3 (chi tiết được nêu trực tiếp), bài tập 4 (chọn thông điệp), bài tập 6 (điền từ) và bài tập 7 (đặt câu với “nhận thức”). Có thể làm trên học liệu NeoEdu.

Sản phẩm dự kiến

Đề và đáp án: Bài 2: nhận thức – sự hiểu biết và ý thức về một vấn đề; năm châu – cách gọi khái quát các châu lục trên thế giới; tưởng niệm – bày tỏ lòng nhớ thương, kính trọng người đã mất. Bài 3: không cần thiết. Bài 4: đáp án C. Bài 6: nhận thức. Bài 7: đặt câu đúng nghĩa, đúng chính tả và dấu câu.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV chiếu các bài tập 2, 3, 4, 6, 7 và hướng dẫn làm cá nhân trước, sau đó đối chiếu cặp đôi.

    Học sinh

    HS mở vở, làm bài cá nhân trong 6 phút.

  2. Giáo viên

    GV hướng dẫn HS làm bài tập 4 trên học liệu NeoEdu, yêu cầu giải thích lí do chọn đáp án.

    Học sinh

    HS chọn C và giải thích: “Vì các chi tiết trong đoạn cùng làm rõ ý đó; hai đáp án còn lại không đúng với văn bản.”

  3. Giáo viên

    GV yêu cầu HS viết câu bài 7 lên bảng con và giơ lên kiểm tra.

    Học sinh

    HS viết câu, dự kiến: “Em nâng cao nhận thức về việc bảo vệ môi trường bằng cách tắt quạt khi ra khỏi lớp.”

  4. Giáo viên

    GV mời 2–3 HS đọc câu đặt được, cả lớp nhận xét về nghĩa của từ.

    Học sinh

    HS đọc câu, các bạn nhận xét về nghĩa và chính tả.

  5. Giáo viên

    GV chốt đáp án và lưu ý: đặt câu phải chọn chủ ngữ và tình huống hợp lí.

    Học sinh

    HS sửa lỗi vào vở.

Hoạt động 3.2: Luyện tập, thực hành · 20 phút

Viết đoạn văn phản đối một hành vi

Mục tiêu

Viết được đoạn văn ngắn nêu ý kiến phản đối một hành vi làm hại môi trường hoặc ảnh hưởng việc học, có lí do, bằng chứng và giải pháp lịch sự.

Nội dung

Theo dàn ý nhóm đã lập, HS viết đoạn văn khoảng 5–7 câu với đề: Viết đoạn phản đối một hành vi làm hại môi trường hoặc ảnh hưởng việc học; nêu giải pháp an toàn, lịch sự. Tham khảo bài mẫu nguyên bản trong sách (không chép nguyên văn). HS đổi bài, góp ý bằng bút chì theo tiêu chí.

Sản phẩm dự kiến

Đoạn văn phản đối hoàn chỉnh, có đủ 4 ý. Gợi ý đánh giá tối đa 4 điểm: đúng mục đích và bước hoạt động 1 điểm; chọn chi tiết có căn cứ 1 điểm; bố cục và liên kết 1 điểm; từ, câu, chính tả 1 điểm. Chấp nhận phương án khác hợp lí.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV nêu đề, nhắc tiêu chí và yêu cầu không quy kết xấu cả con người.

    Học sinh

    HS đọc đề, đối chiếu với dàn ý đã lập.

  2. Giáo viên

    GV quan sát, hỗ trợ HS yếu bằng câu gợi ý: “Em phản đối hành vi nào? Tác hại là gì? Em đề nghị làm gì thay thế?”

    Học sinh

    HS viết cá nhân khoảng 12 phút.

  3. Giáo viên

    GV hướng dẫn đổi bài với bạn cùng bàn, dùng bút chì gạch chân câu nêu lí do và giải pháp.

    Học sinh

    HS đọc bài bạn, ghi một góp ý và một điểm tốt.

  4. Giáo viên

    GV mời 2–3 HS đọc đoạn văn, cả lớp nhận xét theo tiêu chí.

    Học sinh

    HS đọc, lớp nhận xét dựa trên tiêu chí.

  5. Giáo viên

    GV nhận xét một điểm tốt và một điểm cần sửa chung; nhắc lại cách diễn đạt lịch sự.

    Học sinh

    HS chỉnh sửa đoạn văn của mình.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 20 phút

Nói và nghe: Trải nghiệm ngày hè

Mục tiêu

Trình bày được bài nói 1–2 phút về trải nghiệm ngày hè; nghe và phản hồi lịch sự; vận dụng cách nói có ba ý.

Nội dung

HS chuẩn bị ba ý: điều muốn giới thiệu, chi tiết hoặc lí do, lời kết. GV đọc bài nói mẫu hai lần; HS ghi hai từ khóa và một câu hỏi làm rõ. Đổi vai theo cặp để mỗi người được nói và nghe. Người nghe nhận xét bằng một điểm rõ và một điều nên bổ sung. Có thể giao phần nói cho người thân ở nhà.

Sản phẩm dự kiến

Bài nói 1–2 phút có ba ý; phiếu ghi hai từ khóa và một câu hỏi; lời phản hồi có một điểm rõ và một điều nên bổ sung. Gợi ý đánh giá: đủ ý và ví dụ 1 điểm; nói rõ và đúng thời lượng 1 điểm; nghe, nhắc lại đúng ý bạn 1 điểm; hỏi đáp lịch sự 1 điểm.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV nêu ba ý cần chuẩn bị và nhắc không đọc cả bản viết, nhìn người nghe.

    Học sinh

    HS ghi nhanh ba ý ra giấy nháp.

  2. Giáo viên

    GV đọc bài nói mẫu hai lần, hướng dẫn ghi hai từ khóa và một câu hỏi.

    Học sinh

    HS nghe, ghi từ khóa, ví dụ: “kĩ năng mới”, “vừa sức”; câu hỏi: “Bạn trao đổi với người lớn về an toàn như thế nào?”

  3. Giáo viên

    GV hướng dẫn đổi vai theo cặp, mỗi người nói 1–2 phút, người nghe hỏi một câu và phản hồi.

    Học sinh

    HS nói, nghe, hỏi đáp; nếu khác ý dùng: “Mình hiểu ý bạn, nhưng mình nghĩ… vì…”.

  4. Giáo viên

    GV mời 2–3 cặp trình bày trước lớp, nhắc người nghe nhận xét bằng một điểm rõ và một điều bổ sung.

    Học sinh

    HS trình bày, người nghe nhắc lại một ý của bạn và nêu nhận xét.

  5. Giáo viên

    GV nhận xét chung về cách nhìn người nghe và cách diễn đạt; giao nhiệm vụ về nhà.

    Học sinh

    HS ghi nhiệm vụ vào vở.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Đọc văn bản Giờ Trái Đất, điền vào các ô trống.

  • Giờ Trái Đất nhằm nâng cao điều gì?
  • Hoạt động chính được nêu là tắt những đèn như thế nào?
  • Vì sao mục đích không dừng ở đúng một buổi tối?
  • Thông điệp của bài là gì?
  • Từ “nhận thức” có nghĩa là gì?

Phiếu học tập số 2

Tìm ý cho đoạn văn phản đối (ghi vào từng ô của khăn trải bàn).

  • Ai/cái gì gây ra hành vi em phản đối?
  • Sự việc nào em đã thấy? Chi tiết nào quan trọng?
  • Hành vi đó gây tác hại gì? Có bằng chứng nào?
  • Em cảm thấy thế nào và vì sao?
  • Giải pháp khả thi và lịch sự là gì?
  • Ý nào lạc đề cần gạch bỏ?

Hướng dẫn về nhà

  • Hoàn thiện đoạn văn phản đối đã viết trên lớp, đọc lại và kiểm tra việc dùng từ, dấu câu.
  • Chuẩn bị bài nói 1–2 phút về một trải nghiệm ngày hè, nói trước người thân và nhờ người thân nhận xét một điểm rõ.
  • Quan sát ở nhà và ghi vào vở một việc làm tiết kiệm điện mà gia đình đã làm hoặc có thể làm thêm, kèm lí do.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.