Tiếng ViệtLớp 5Chủ điểm 11. Thế giới của chúng ta

Giáo án Bài 27. Một người hùng thầm lặng

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 3 tiết (105 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được nội dung chính của bài đọc Một người hùng thầm lặng: Uyn-tơn tổ chức đưa trẻ em Do Thái từ Pra-ha tới nơi an toàn ở Anh.
Giải thích được nghĩa của từ “thầm lặng” và chỉ ra được chi tiết trong bài thể hiện thông điệp: Lòng nhân ái thật sự thể hiện bằng hành động dũng cảm dù không tìm danh tiếng.
Nhận biết được trường hợp viết hoa danh từ chung để thể hiện sự tôn kính (ví dụ “Người” chỉ Chủ tịch Hồ Chí Minh) và không viết hoa tùy ý.
Nêu được cấu trúc đoạn văn nêu ý kiến phản đối: mở đầu nêu hành vi, triển khai bằng lí do và bằng chứng, kết thúc bằng đề nghị giải pháp.
Vận dụng được cấu trúc trên để viết đoạn văn phản đối một hành vi làm hại môi trường hoặc ảnh hưởng việc học, nêu giải pháp an toàn, lịch sự.
Năng lực ngôn ngữ: đọc rõ tên riêng, ngắt ý đúng; nói và nghe khi trình bày kết quả nhóm và đọc tóm tắt cho bạn nghe; viết đoạn văn có bố cục rõ ràng, đúng viết hoa.
Năng lực văn học: hiểu nội dung, chi tiết và thông điệp của văn bản; nối nhận xét với bằng chứng cụ thể trong bài, không chỉ nhận xét chung chung.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: đọc thầm, tự tìm chi tiết trong bài đọc và tự kiểm tra lại đáp án trong phiếu học tập.
Giao tiếp và hợp tác: trao đổi trong nhóm khăn trải bàn, nhận xét bài viết của bạn bằng lời lẽ lịch sự, có căn cứ.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: đề xuất cách giải quyết khả thi cho hành vi chưa đúng khi viết đoạn văn phản đối.

3. Phẩm chất

Nhân ái: biết trân trọng những việc làm âm thầm vì người khác và thể hiện lòng nhân ái trong cách nhìn nhận các bạn xung quanh.
Trách nhiệm: nhận ra tác hại của việc xả rác, ảnh hưởng đến việc học và chủ động đề xuất cách thay đổi phù hợp với bản thân và lớp học.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Máy tính, máy chiếu hoặc bảng tương tác; slide ghi văn bản đọc, ví dụ viết hoa danh từ chung và bài mẫu đoạn văn phản đối.
Phiếu học tập số 1 và Phiếu học tập số 2 (in cho mỗi nhóm), tờ khăn trải bàn khổ A0 hoặc giấy A3.
Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác tại neoedu.vn/learn/5/vietnamese/tap-2-bai-27-mot-nguoi-hung-tham-lang (dùng ở phần luyện tập).

2. Học sinh

Sách Tiếng Việt 5, tập 2; vở ghi, bút, bút chì, thước kẻ.
Bút dạ và giấy nháp để ghi ý kiến nhóm; bút màu để đánh dấu chi tiết trong bài đọc.

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Ai là người hùng của em?

Mục tiêu

Huy động vốn hiểu biết và trải nghiệm của HS về khái niệm “người hùng”, tạo tâm thế vào bài.

Nội dung

GV đặt câu hỏi: “Theo em, thế nào là người hùng? Người hùng có nhất thiết phải được mọi người biết đến không?” HS nêu ý kiến ngắn trong 1 đến 2 phút.

Sản phẩm dự kiến

Từ 2 đến 3 ý kiến ban đầu của HS về người hùng; nhận ra người hùng không nhất thiết được nhiều người biết đến.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
Chiếu hình minh họa đơn giản (hình các bạn nhỏ đang giúp nhau qua đường) và đặt câu hỏi khởi động.
Học sinh
Quan sát tranh, suy nghĩ và giơ tay phát biểu. Dự kiến trả lời: “Người hùng là người cứu giúp người khác khi gặp nguy hiểm.” “Người hùng không nhất thiết phải nổi tiếng.”
Giáo viên
Tóm lại các ý kiến và dẫn vào bài: “Hôm nay chúng ta gặp một người hùng thầm lặng, người đã làm việc tốt mà ít ai biết đến.” Ghi tựa bài lên bảng.
Học sinh
Lắng nghe, nhắc lại tựa bài “Một người hùng thầm lặng” và mở SGK ở trang bài học.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 25 phút

Đọc hiểu văn bản Một người hùng thầm lặng

Mục tiêu

Hiểu nội dung, chi tiết và thông điệp của bài đọc; giải thích được nghĩa từ “thầm lặng”.

Nội dung

GV đọc mẫu, hướng dẫn HS đọc rõ tên riêng (Uyn-tơn, Pra-ha, Do Thái, Anh) và dừng đúng khi kết thúc một ý. HS làm việc nhóm 4 theo kĩ thuật khăn trải bàn với Phiếu học tập số 1, mỗi HS đọc thầm và ghi ý kiến của mình vào một ô quanh khăn trải bàn, sau đó thống nhất ý chung ở ô trung tâm.

Sản phẩm dự kiến

Khăn trải bàn của mỗi nhóm có đủ đáp án bốn câu hỏi trong Phiếu học tập số 1; nghĩa của từ “thầm lặng” và thông điệp của bài được nêu bằng lời của HS.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
Đọc mẫu toàn bài, hướng dẫn HS đọc thầm và gạch chân các chi tiết quan trọng. Phát Phiếu học tập số 1 và khăn trải bàn, nêu luật chơi: mỗi HS đọc thầm, ghi ý kiến vào ô của mình rồi thống nhất ý chung trong 6 phút.
Học sinh
Lắng nghe cách đọc mẫu, đọc thầm bài và gạch chân chi tiết. Nhận nhiệm vụ nhóm và ghi đáp án riêng vào ô quanh khăn trải bàn.
Giáo viên
Theo dõi các nhóm, gợi ý khi HS lúng túng: “Chi tiết nào trong bài cho biết Uyn-tơn đã chuẩn bị rất công phu?” Hỗ trợ nhóm tìm nghĩa từ “thầm lặng” dựa vào câu có từ đó trong bài.
Học sinh
Thảo luận, thống nhất đáp án. Dự kiến trả lời: Câu 1: Uyn-tơn tìm cách đưa trẻ em Do Thái từ Pra-ha tới nơi an toàn ở Anh. Câu 2: Việc cứu người được giữ kín tới khi một cuốn sổ được tìm thấy. Câu 3: Nhiều người lớn trong hội trường chính là những đứa trẻ từng được cứu. Câu 4: Danh hiệu người hùng đến từ lòng nhân ái, hành động dũng cảm, không phải mong được ca ngợi. “Thầm lặng” là lặng lẽ, không phô trương hoặc ít được biết tới.
Giáo viên
Mời đại diện 2 nhóm trình bày. Yêu cầu các nhóm khác nhận xét, bổ sung bằng cách chỉ ra câu trong bài làm căn cứ.
Học sinh
Đại diện nhóm trình bày từng câu, các nhóm khác lắng nghe, nhận xét và bổ sung ý.
Giáo viên
Chốt kiến thức: Thông điệp của bài là Lòng nhân ái thật sự thể hiện bằng hành động dũng cảm dù không tìm danh tiếng. Hướng dẫn HS phân biệt điều văn bản nêu với trải nghiệm bản thân. Nhấn mạnh: khi nhận xét về bài, cần nối với bằng chứng cụ thể trong bài, không chỉ viết “bài rất hay”.
Học sinh
Ghi vào vở nghĩa của từ “thầm lặng” và thông điệp của bài. Nêu một ý liên hệ với bản thân, ví dụ: “Em từng giúp đỡ bạn mà không muốn ai biết.”

Hoạt động 2.2: Khám phá · 15 phút

Viết hoa danh từ chung để thể hiện sự tôn kính

Mục tiêu

Nhận biết trường hợp danh từ chung được viết hoa để thể hiện sự tôn kính và không viết hoa tùy ý.

Nội dung

GV đưa hai câu để HS so sánh: “Thiếu nhi luôn nhớ Người.” (chỉ Chủ tịch Hồ Chí Minh) và “Có một người đang đợi.” GV hướng dẫn HS nhận xét về ngữ cảnh và dụng ý khi viết hoa.

Sản phẩm dự kiến

HS rút ra được quy tắc: danh từ chung chỉ được viết hoa khi thể hiện sự tôn kính đặc biệt trong ngữ cảnh phù hợp; từ chỉ người trong câu thông thường vẫn viết thường.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
Chiếu hai câu ví dụ và đặt câu hỏi: “Từ “Người” trong câu thứ nhất chỉ ai? Vì sao viết hoa?” “Từ “người” trong câu thứ hai có viết hoa không? Vì sao?”
Học sinh
Quan sát, đọc thầm hai câu và suy nghĩ. Dự kiến trả lời: “Người” chỉ Bác Hồ, được viết hoa để tỏ lòng kính trọng. “Người” trong câu thứ hai chỉ một người bình thường nên viết thường.
Giáo viên
Yêu cầu HS cặp đôi đọc mục ghi nhớ trong SGK, sau đó trao đổi và tự đặt thêm một câu có danh từ chung được viết hoa để tôn kính (ví dụ: về Thầy, Cô, Mẹ trong lời tri ân) nếu có.
Học sinh
Cặp đôi trao đổi, đặt câu. Dự kiến: “Mẹ luôn dành cho em những điều tốt nhất.” (viết thường trong ngữ cảnh thông thường).
Giáo viên
Nhấn mạnh: Viết hoa phải có dụng ý và đúng đối tượng; không viết hoa tất cả danh từ chỉ người, cũng không viết hoa chỉ vì từ đứng đầu câu.
Học sinh
Ghi quy tắc vào vở, nhắc lại bằng lời của mình.

Hoạt động 2.3: Khám phá · 20 phút

Cách viết đoạn văn nêu ý kiến phản đối

Mục tiêu

Nhận biết mở đầu, phần triển khai và kết thúc của đoạn văn nêu ý kiến phản đối; rút ra cách làm, không chép lại mẫu.

Nội dung

HS đọc bài mẫu “Em phản đối việc vứt rác xuống mương cạnh trường” và làm việc nhóm 4 với Phiếu học tập số 2, trả lời ba câu hỏi: văn bản nhằm làm gì, các ý sắp xếp ra sao, chi tiết nào làm ý chính rõ hơn.

Sản phẩm dự kiến

Bảng phân tích cấu trúc của đoạn mẫu (mở đầu, triển khai, kết thúc) và rút ra được ít nhất ba cách làm khi viết đoạn phản đối.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
Đọc mẫu đoạn văn, phát Phiếu học tập số 2 và nêu nhiệm vụ: xác định ba câu hỏi trọng tâm trong 8 phút.
Học sinh
Lắng nghe, đọc lại đoạn mẫu và nhận phiếu học tập theo nhóm.
Giáo viên
Hướng dẫn các nhóm gạch dưới câu nêu hành vi phản đối, các câu nêu lí do, bằng chứng và câu đề nghị giải pháp. Nhắc HS chú ý: đoạn văn nêu đúng hành vi, không quy kết xấu cả con người.
Học sinh
Thảo luận nhóm. Dự kiến trả lời: Văn bản nhằm nêu phản đối việc vứt rác xuống mương và đề nghị cách thay đổi. Mở đầu là câu “Em phản đối việc vứt rác xuống mương cạnh trường.” Phần triển khai đưa lí do (làm tắc dòng chảy, gây mùi) và bằng chứng (miệng cống bị túi rác che gần kín). Kết thúc là lời kêu gọi bỏ rác đúng nơi.
Giáo viên
Mời 2 nhóm trình bày bảng phân tích; yêu cầu nhóm khác bổ sung chi tiết mà nhóm trước chưa nêu.
Học sinh
Đại diện nhóm trình bày, các nhóm khác nhận xét và bổ sung.
Giáo viên
Tổng kết cấu trúc: (1) Nêu hành vi hoặc hiện tượng phản đối; (2) Đưa lí do và bằng chứng về tác hại; (3) Đề nghị cách thay đổi khả thi; (4) Kết thúc bằng câu nhấn mạnh ý nghĩa. Lưu ý diễn đạt lịch sự, tránh chỉ dùng “không được” mà không giải thích.
Học sinh
Ghi cấu trúc bốn phần vào vở và nêu lại bằng lời của mình.

Hoạt động 3: Luyện tập, thực hành · 25 phút

Luyện tập củng cố kiến thức và đọc tóm tắt

Mục tiêu

Củng cố nội dung bài đọc, nghĩa từ, cách viết hoa danh từ chung; luyện nói và nghe qua việc đọc tóm tắt cho bạn nghe.

Nội dung

HS làm các bài tập 2 đến 7 trong SGK và bài 9 (đọc tóm tắt cho bạn nghe). Bài 2 và 3 làm cá nhân, bài 4 đến 7 làm theo cặp đôi. Có thể dùng bài tương tác trên NeoEdu để kiểm tra nhanh đáp án.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án đúng của các bài tập: (2) thầm lặng – lặng lẽ, không phô trương hoặc ít được biết tới; năm châu – cách gọi khái quát các châu lục trên thế giới; tưởng niệm – bày tỏ lòng nhớ thương, kính trọng người đã mất. (3) Uyn-tơn. (4) B. Lòng nhân ái thật sự thể hiện bằng hành động dũng cảm dù không tìm danh tiếng. (5) Chi tiết tiêu biểu: Ông phải chuẩn bị nhiều thủ tục và sự hỗ trợ để tổ chức các chuyến đi; giải thích 2–3 câu về mối liên hệ với thông điệp. (6) A. Thiếu nhi luôn nhớ Người. (7) C. Viết hoa để tôn kính cần phù hợp ngữ cảnh. (9) Trả lời: “Uyn-tơn.” và nhắc lại thông điệp “Lòng nhân ái thật sự thể hiện bằng hành động dũng cảm dù không tìm danh tiếng.”

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
Nêu yêu cầu bài 2 đến 7 và bài 9. Hướng dẫn HS làm bài 2 và 3 cá nhân trong 5 phút, sau đó chuyển sang cặp đôi cho bài 4 đến 7.
Học sinh
Đọc đề, làm bài cá nhân vào vở, sau đó trao đổi cặp đôi cho các câu còn lại.
Giáo viên
Theo dõi, hỗ trợ HS yếu. Đặt câu hỏi kiểm tra: “Vì sao câu thứ hai trong bài 6 không đúng?” “Vì sao đáp án B của bài 4 chính xác?” Chọn 1 HS đọc tóm tắt cho bạn nghe theo bài 9, các bạn lắng nghe và đánh giá.
Học sinh
Làm bài, trao đổi đáp án. Dự kiến trả lời: “Vì “người” ở đây không chỉ Bác Hồ nên viết thường.” “Vì các chi tiết trong đoạn đều làm rõ lòng nhân ái thể hiện qua hành động dũng cảm.” Một HS đọc tóm tắt rõ ràng, trả lời: “Người tổ chức là Uyn-tơn.”
Giáo viên
Mời các cặp trình bày đáp án bài 4 đến 7; chiếu đáp án và chữa lỗi. Hướng dẫn HS tự đối chiếu và ghi chú lỗi sai vào vở.
Học sinh
Đối chiếu, sửa lỗi sai, đặt câu hỏi nếu còn thắc mắc.
Giáo viên
Nhận xét chung về kết quả luyện tập; khen các nhóm đọc rõ tên riêng, trả lời đúng và có căn cứ.
Học sinh
Ghi lại các lỗi đã sửa để tránh lặp lại khi làm bài viết.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 15 phút

Viết đoạn văn phản đối một hiện tượng ở trường em

Mục tiêu

Vận dụng cấu trúc đoạn văn nêu ý kiến phản đối để viết đoạn văn ngắn về một hành vi làm hại môi trường hoặc ảnh hưởng việc học, có giải pháp an toàn, lịch sự.

Nội dung

HS tìm ý, lập dàn ý ngắn (một câu mở đầu, hai lí do kèm bằng chứng, một giải pháp, một câu kết) và viết đoạn văn khoảng 6 đến 8 câu. Sau đó đổi bài cho bạn cùng bàn để chỉnh sửa theo tiêu chí: đúng mục đích; chọn ý có căn cứ; bố cục và liên kết; từ, câu và chính tả. Phiếu chấm ý tham khảo: tối đa 4 điểm (mỗi tiêu chí 1 điểm).

Sản phẩm dự kiến

Một đoạn văn phản đối hoàn chỉnh trong vở; bản chỉnh sửa có ít nhất một góp ý của bạn và có đánh dấu chỗ đã sửa.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
Nêu đề: Viết đoạn văn phản đối một hành vi làm hại môi trường hoặc ảnh hưởng việc học; nêu giải pháp an toàn, lịch sự. Yêu cầu HS nêu nhanh 2 đến 3 hành vi có thể chọn (như xả rác bừa bãi, nói chuyện riêng trong giờ học).
Học sinh
Nhận đề, chọn một hành vi cụ thể và ghi ý nhanh vào giấy nháp.
Giáo viên
Hướng dẫn HS lập dàn ý theo bốn phần, viết đoạn văn trong 8 phút; sau đó đổi bài cặp đôi để chỉnh sửa theo tiêu chí đã nêu. Nhắc HS giải pháp phải an toàn, không khuyến khích làm việc nguy hiểm.
Học sinh
Viết đoạn văn vào vở. Đổi bài cho bạn, đọc và góp ý. Dự kiến góp ý: “Bạn nên bổ sung bằng chứng cụ thể ở câu thứ ba.” “Câu kết nên nhấn mạnh ý nghĩa việc làm.”
Giáo viên
Mời 2 đến 3 HS đọc đoạn văn của mình; các bạn khác nhận xét theo tiêu chí, tập trung vào cách diễn đạt lịch sự và lí do có căn cứ.
Học sinh
Đọc đoạn văn, lắng nghe và nhận xét bạn. Dự kiến nhận xét: “Đoạn văn nêu rõ hành vi phản đối, không quy kết cả người.”
Giáo viên
Nhận xét chung, nhấn mạnh: phản đối cần nêu rõ hành vi, có lí do và giải pháp khả thi. Giao HS hoàn thiện đoạn văn ở nhà.
Học sinh
Ghi nhận góp ý, chỉnh sửa bài ngay trong vở nếu có thời gian.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Đọc văn bản “Một người hùng thầm lặng” và trả lời các câu hỏi sau:

Câu 1: Uyn-tơn tìm cách làm gì để cứu trẻ em Do Thái?
Câu 2: Việc cứu người được giữ kín cho đến khi nào?
Câu 3: Cuộc gặp sau này cho thấy điều gì?
Câu 4: Danh hiệu người hùng đến từ đâu?
Câu 5: Từ “thầm lặng” nghĩa là gì? Viết một câu có từ đó.
Câu 6: Thông điệp của bài là gì? Nêu một chi tiết làm căn cứ.

Phiếu học tập số 2

Đọc bài mẫu “Em phản đối việc vứt rác xuống mương cạnh trường” và hoàn thành bảng phân tích sau:

Văn bản nhằm làm gì?
Mở đầu: câu nào nêu hành vi phản đối?
Phần triển khai: lí do là gì? Bằng chứng là gì?
Đề nghị giải pháp: câu nào nêu cách thay đổi khả thi?
Kết thúc: câu nào nhấn mạnh ý nghĩa?
Rút ra 2 cách làm để viết đoạn văn phản đối của em.

Hướng dẫn về nhà

Hoàn thiện đoạn văn phản đối đã viết trên lớp: đọc lại, kiểm tra bố cục bốn phần, cách viết hoa danh từ chung và chính tả; sửa theo góp ý của bạn.
Đọc lại bài “Một người hùng thầm lặng” và viết 3 đến 4 câu nêu một việc làm thầm lặng mà em từng thấy hoặc làm, kèm theo lí do em cho rằng việc đó đáng trân trọng.
Luyện đọc tóm tắt bài đọc cho người thân nghe, trả lời câu hỏi: “Người tổ chức cứu trẻ em tên là gì?” và nhắc lại thông điệp của bài.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.