Giáo án Tiếng Việt 5
Tiếng ViệtLớp 5Chủ điểm 10. Tiếp bước cha ông

Giáo án Bài 24. Việt Nam quê hương ta

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 3 tiết (105 phút)

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

  • Nêu được nội dung chính và thông điệp của bài thơ Việt Nam quê hương ta: vẻ đẹp đất nước gắn với lòng dũng cảm, sự cần cù và nghĩa tình của con người.
  • Nhận biết được thể thơ lục bát và giải thích được vai trò của nhịp lục bát trong việc thể hiện tình cảm quê hương.
  • Giải thích được nghĩa của từ “thủy chung” và đặt được câu có dùng từ này đúng nghĩa.
  • Nêu được cấu trúc ba phần của bài văn tả phong cảnh và cách quan sát theo thời gian hoặc không gian, dùng ít nhất hai giác quan.
  • Giới thiệu được một di tích lịch sử gồm tên, vị trí, sự kiện gắn với nơi đó và điều cần giữ gìn.
  • Năng lực ngôn ngữ: Đọc hiểu nội dung, chi tiết và thông điệp của bài thơ; viết đoạn văn có chi tiết làm rõ ý; nghe ghi từ khóa, nhắc lại ý và nói 1–2 phút về di tích lịch sử.
  • Năng lực văn học: Nhận biết thể thơ lục bát, cảm nhận nhịp điệu và hình ảnh quê hương (đồng lúa, cánh cò, núi, sản vật) trong bài thơ; nhận ra cách tác giả kết hợp tự hào về thiên nhiên với sự trân trọng phẩm chất con người.

2. Năng lực chung

  • Tự chủ và tự học: Chủ động đọc, tra cứu và đối chiếu thông tin trong bảng giới thiệu hoặc nguồn tin cậy khi chuẩn bị bài nói về di tích.
  • Giao tiếp và hợp tác: Làm việc cặp đôi, đổi vai để nói và nghe; nhận xét bài nói của bạn bằng một điểm rõ và một điều nên bổ sung.
  • Giải quyết vấn đề và sáng tạo: Vận dụng cách quan sát, chọn chi tiết tiêu biểu để tạo ý tưởng viết bài văn tả phong cảnh quê hương hoặc nơi ở.

3. Phẩm chất

  • Yêu nước: Tự hào về vẻ đẹp đất nước, lòng dũng cảm và nghĩa tình của con người Việt Nam qua bài thơ và qua di tích lịch sử.
  • Trách nhiệm: Có ý thức giữ gìn di tích, đi đúng lối, không viết lên tường và không tự vào khu hạn chế khi tham quan.
  • Chăm chỉ: Đọc thành tiếng, sửa câu dài, ý lặp và chỗ thiếu liên kết trong bài viết của mình.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

  • Sách Tiếng Việt 5 tập 2 (Kết nối tri thức với cuộc sống), bài 24.
  • Máy chiếu, slide hình ảnh đồng lúa, cánh cò, núi và một số di tích lịch sử của địa phương.
  • Bảng phụ hoặc bảng lớn ghi từ khóa, dàn ý ba phần của bài văn tả phong cảnh và ba ý của bài nói.
  • Phiếu học tập số 1, Phiếu học tập số 2.
  • Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác (neoedu.vn/learn/5/vietnamese/tap-2-bai-24-viet-nam-que-huong-ta). Dùng ở hoạt động đọc hiểu để HS kiểm tra nhanh các câu trả lời và ở hoạt động luyện tập để tự chữa bài.

2. Học sinh

  • Sách Tiếng Việt 5 tập 2, vở ghi, bút chì, bút mực, thước kẻ.
  • Giấy nháp hoặc giấy A4 để viết dàn ý và câu mẫu.
  • Bút dạ và bảng con (nếu có) cho trò chơi củng cố.

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Khởi động: Quê hương trong hình ảnh

Mục tiêu

Tạo tâm thế học bài và gợi nhớ hình ảnh quê hương để HS dễ tiếp nhận bài thơ.

Nội dung

GV chiếu lần lượt các hình ảnh đồng lúa, cánh cò, núi và một sản vật quen thuộc. HS quan sát và nói về hình ảnh gợi nhớ điều gì ở quê hương mình.

Sản phẩm dự kiến

Mỗi HS nêu được 2–3 hình ảnh gắn với quê hương và nói được một cảm xúc của mình.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV chiếu lần lượt bốn hình ảnh trên máy chiếu và hỏi: “Em nhìn thấy gì trong bức tranh này? Hình ảnh đó gợi cho em điều gì về quê hương?”

    Học sinh

    HS quan sát, suy nghĩ và giơ tay phát biểu.

  2. Giáo viên

    GV mời 3–4 HS nói ngắn gọn. Ví dụ: “Cô thấy bạn nhắc đến đồng lúa. Em nghĩ gì khi nhắc đến đồng lúa?”

    Học sinh

    HS trả lời dự kiến: “Em thấy đồng lúa vàng vào mùa gặt, gợi cho em nhớ đến bà và những buổi chiều ở quê.” “Cánh cò bay trên đồng làm em thấy quê hương rất yên bình.”

  3. Giáo viên

    GV dẫn vào bài: “Hôm nay chúng ta đọc bài thơ Việt Nam quê hương ta, qua đó hiểu thêm vẻ đẹp đất nước và con người Việt Nam.” GV ghi tên bài lên bảng.

    Học sinh

    HS mở sách bài 24 và theo dõi tên bài.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 22 phút

Đọc và hiểu văn bản Việt Nam quê hương ta

Mục tiêu

HS hiểu nội dung, chi tiết, thể thơ lục bát và thông điệp của bài thơ; hiểu nghĩa từ “thủy chung”.

Nội dung

HS đọc thành tiếng văn bản, làm việc cặp đôi theo Phiếu học tập số 1 để tìm chi tiết, nhận biết thể thơ, giải thích từ “thủy chung” và rút ra thông điệp. Kĩ thuật: cặp đôi kết hợp đọc thành tiếng và hỏi–đáp. Sau đó, HS liên hệ thêm một trải nghiệm của bản thân, phân biệt với nội dung văn bản nêu.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 được điền đầy đủ; HS nêu được: thể thơ là lục bát; chi tiết tiêu biểu về con người gian khó mà vẫn bền bỉ, anh hùng, giàu tình nghĩa; nghĩa của “thủy chung”; thông điệp “Vẻ đẹp đất nước gắn với lòng dũng cảm, sự cần cù và nghĩa tình của con người.”

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV đọc mẫu toàn văn bản, lưu ý dừng đúng chỗ kết thúc mỗi ý và đọc rõ tên riêng. Sau đó GV chia lớp thành các cặp đôi, phát Phiếu học tập số 1 và yêu cầu HS đọc thầm, gạch chân các từ cần giải nghĩa.

    Học sinh

    HS lắng nghe, sau đó đọc thành tiếng từng đoạn trong cặp đôi; gạch chân từ “thủy chung”.

  2. Giáo viên

    GV đặt câu hỏi: “Bài thơ viết theo thể thơ nào? Em căn cứ vào đâu để nhận ra?” “Cảnh đẹp gắn liền với con người như thế nào?” “Từ thủy chung nghĩa là gì? Em hãy đặt câu hỏi giúp bạn hiểu từ này.” GV đi quanh lớp, hỗ trợ cặp còn lúng túng.

    Học sinh

    HS thảo luận cặp đôi và trả lời dự kiến: “Thể thơ lục bát, vì các câu xen nhau có sáu và tám tiếng.” “Con người trải qua gian khó nhưng vẫn bền bỉ, anh hùng và giàu tình nghĩa.” “Thủy chung là trước sau giữ trọn tình cảm, sự gắn bó.”

  3. Giáo viên

    GV mời hai cặp trình bày. GV hỏi thêm: “Thông điệp của đoạn đọc là gì? Vì sao em cho là như vậy?” GV nhận xét, yêu cầu HS nêu bằng chứng cụ thể trong đoạn đọc.

    Học sinh

    Đại diện cặp trình bày. HS trả lời dự kiến: “Thông điệp là vẻ đẹp đất nước gắn với lòng dũng cảm, sự cần cù và nghĩa tình của con người, vì đoạn nói về người chiến đấu mạnh mẽ và khi hòa bình thì hiền hậu.”

  4. Giáo viên

    GV chốt: “Vẻ đẹp đất nước gắn với lòng dũng cảm, sự cần cù và nghĩa tình của con người.” GV hướng dẫn HS phân biệt điều văn bản nêu với trải nghiệm em liên hệ thêm, rồi cho HS đối chiếu với học liệu số NeoEdu để kiểm tra.

    Học sinh

    HS ghi thông điệp vào vở và đối chiếu đáp án trên trang NeoEdu nếu có thời gian.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 20 phút

Cấu trúc và cách viết bài văn tả phong cảnh

Mục tiêu

HS nhận biết được cấu trúc ba phần, cách quan sát theo thời gian hoặc không gian và cách dùng chi tiết giác quan trong bài văn tả phong cảnh.

Nội dung

HS đọc bài mẫu trong sách, làm việc theo nhóm 4 với Phiếu học tập số 2: tìm mở bài, thân bài, kết bài; ghi các giác quan được dùng; tìm chỗ quan sát theo thời gian hoặc không gian; nhận xét về cách dùng so sánh, nhân hóa.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 2 được hoàn thành; HS nêu được ba phần của bài văn tả phong cảnh, các giác quan được dùng trong bài mẫu (thị giác, thính giác, khứu giác và xúc giác nếu có), trật tự quan sát và tác dụng của so sánh, nhân hóa khi làm rõ cảnh.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV chia nhóm 4, phát Phiếu học tập số 2 và yêu cầu nhóm đọc thầm bài mẫu. GV nhắc: “Chọn nét nổi bật thay vì liệt kê mọi thứ.”

    Học sinh

    HS nhóm trưởng điều khiển, cả nhóm đọc thầm bài mẫu và ghi nhanh các ý vào phiếu.

  2. Giáo viên

    GV hỏi: “Bài mẫu quan sát theo thời gian hay không gian? Em nhận ra điều đó qua những từ ngữ nào?” “Tác giả dùng những giác quan nào?” “So sánh các giọt nước với hạt thủy tinh có tác dụng gì?” GV gợi ý nhóm nào còn chậm.

    Học sinh

    HS trả lời dự kiến: “Quan sát theo thời gian, vì bài mở đầu bằng buổi sáng chủ nhật rồi tiếp tục theo trình tự.” “Tác giả dùng mắt để nhìn, tai để nghe tiếng chim và tiếng tưới cây.” “So sánh giúp em hình dung giọt nước long lanh như hạt thủy tinh.”

  3. Giáo viên

    GV mời mỗi nhóm trình bày một phần của Phiếu. GV đưa lên bảng dàn ý ba phần để HS đối chiếu.

    Học sinh

    Các nhóm trình bày; các nhóm khác bổ sung hoặc đặt câu hỏi làm rõ.

  4. Giáo viên

    GV chốt: “Mở bài giới thiệu nơi và lúc; thân bài tả bao quát rồi chi tiết theo trật tự; kết bài nêu tình cảm. So sánh, nhân hóa cần làm rõ cảnh, không dùng dồn dập.” GV nhắc HS khi viết phải đọc thành tiếng để sửa câu quá dài.

    Học sinh

    HS ghi ba phần của bài văn tả phong cảnh vào vở.

Hoạt động 2.3: Khám phá · 15 phút

Nghe và nói về di tích lịch sử

Mục tiêu

HS nhận biết cách nghe ghi từ khóa, nhắc lại ý, đặt câu hỏi làm rõ và cấu trúc bài nói giới thiệu di tích.

Nội dung

GV trình bày bài nói mẫu giới thiệu một di tích. HS nghe, ghi hai từ khóa và đặt một câu hỏi làm rõ. GV hướng dẫn chuẩn bị ba ý: điều muốn giới thiệu, chi tiết hoặc lí do, lời kết. Kĩ thuật: nghe–ghi–hỏi và sơ đồ ba ý.

Sản phẩm dự kiến

Mỗi HS ghi được hai từ khóa và một câu hỏi làm rõ; nêu được ba ý của bài nói: tên, vị trí, sự kiện gắn với di tích và điều cần giữ gìn; biết cách nêu ý kiến khác: “Mình hiểu ý bạn, nhưng mình nghĩ… vì…”.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV đọc bài nói mẫu hoặc chiếu hình ảnh di tích địa phương kèm đoạn giới thiệu ngắn. Yêu cầu HS nghe và ghi hai từ khóa, chuẩn bị một câu hỏi.

    Học sinh

    HS nghe, ghi từ khóa vào vở, suy nghĩ câu hỏi.

  2. Giáo viên

    GV hỏi: “Bài nói giới thiệu di tích qua những ý nào?” “Khi tới tham quan, người nói nhắc chúng ta điều gì?” GV mời HS hỏi lại một ý chưa rõ và gợi ý: “Thông tin lịch sử cần đối chiếu với đâu?”

    Học sinh

    HS trả lời dự kiến: “Tên di tích, vị trí, sự kiện gắn với nơi đó và điều cần giữ gìn.” “Không viết lên tường, đi đúng lối, không tự vào khu hạn chế.” “Thông tin cần đối chiếu bảng giới thiệu hoặc nguồn tin cậy.”

  3. Giáo viên

    GV mời hai HS nhắc lại một ý của bài nói mẫu và nêu câu hỏi làm rõ. GV hướng dẫn cách nêu ý kiến khác lịch sự.

    Học sinh

    HS nhắc lại ý và nêu câu hỏi. Ví dụ: “Bạn có thể nói rõ hơn về sự kiện gắn với di tích không?”

  4. Giáo viên

    GV chốt cấu trúc ba ý và nhắc: “Nói 1–2 phút, nhìn người nghe, không đọc cả bản viết.”

    Học sinh

    HS ghi ba ý của bài nói vào vở.

Hoạt động 3.1: Luyện tập, thực hành · 12 phút

Củng cố từ ngữ và nội dung đọc hiểu

Mục tiêu

HS vận dụng kiến thức về nội dung, thể thơ và nghĩa từ để làm bài tập trắc nghiệm, nối và điền từ.

Nội dung

Trò chơi “Ai nhanh hơn”: GV đọc từng câu hỏi; HS viết đáp án ra bảng con hoặc vở. Các câu gồm: nối từ ngữ với nghĩa (thủy chung, văn hiến, môn sinh); chọn thông điệp sát nhất với đoạn đọc; điền từ đúng vào chỗ trống; nêu thể thơ.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án đúng: nối thủy chung – trước sau giữ trọn tình cảm, sự gắn bó; văn hiến – truyền thống văn hóa, học thuật và nhân tài lâu đời; môn sinh – học trò theo học một người thầy. Thể thơ: lục bát. Thông điệp sát nhất: B (Vẻ đẹp đất nước gắn với lòng dũng cảm, sự cần cù và nghĩa tình của con người). Từ điền vào chỗ trống: thủy chung.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV chia lớp thành hai đội, nêu luật chơi: mỗi câu đúng được 1 điểm, đội trả lời nhanh và đúng được thêm điểm. GV đọc câu hỏi thứ nhất.

    Học sinh

    HS chia đội, lắng nghe luật chơi và chuẩn bị bảng con.

  2. Giáo viên

    GV đọc lần lượt bốn câu: nối nghĩa từ; thể thơ; thông điệp (A, B, C); điền từ “____” trong câu “Người lính giữ lời hứa với quê hương luôn ____”. GV kiểm tra đáp án trên bảng.

    Học sinh

    HS viết đáp án, giơ bảng con. Ví dụ: “Đáp án B vì các chi tiết trong đoạn đều nói về con người và đất nước.” “Điền thủy chung vì nghĩa là trước sau giữ trọn tình cảm.”

  3. Giáo viên

    GV mở học liệu số NeoEdu cho HS kiểm tra nhanh bài tập tương tác (nếu có thời gian) và tính điểm hai đội.

    Học sinh

    HS đối chiếu đáp án với trang NeoEdu và sửa nếu sai.

  4. Giáo viên

    GV nhận xét và chốt đáp án, nhấn mạnh nghĩa của từ “thủy chung”.

    Học sinh

    HS ghi đáp án đúng vào vở.

Hoạt động 3.2: Luyện tập, thực hành · 13 phút

Đặt câu với từ thủy chung và lập dàn ý bài văn tả phong cảnh

Mục tiêu

HS đặt được câu đúng nghĩa với từ “thủy chung” và lập được dàn ý cho bài văn tả một cảnh quen thuộc.

Nội dung

HS viết một câu mới có dùng từ “thủy chung”, khác câu trong đoạn đọc. Sau đó HS chọn một cảnh ở quê hương hoặc nơi ở vào một thời điểm cụ thể, tìm ý, dùng ít nhất hai giác quan và lập dàn ý ba phần theo Phiếu học tập số 2 (không viết hoàn chỉnh trong tiết này).

Sản phẩm dự kiến

Mỗi HS có một câu mới đúng nghĩa “thủy chung”, đủ ý, đúng chính tả và dấu câu; một dàn ý gồm mở bài (nơi, lúc), thân bài (tả bao quát rồi chi tiết theo trật tự), kết bài (tình cảm). Tiêu chí tham khảo: dùng đúng nghĩa 1 điểm; câu đầy đủ ý 1 điểm; chính tả và dấu câu đúng 1 điểm; dàn ý có chi tiết và hai giác quan 1 điểm.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV nêu yêu cầu: “Đặt một câu mới có từ thủy chung, không chép câu trong bài. Sau đó chọn một cảnh em muốn tả và ghi các ý theo ba phần.” GV nhắc HS dùng Phiếu học tập số 2 làm khung.

    Học sinh

    HS đọc yêu cầu, suy nghĩ tình huống và chọn cảnh tả.

  2. Giáo viên

    GV đi quanh lớp, hỏi: “Chủ ngữ của câu em là ai? Tình huống đó có hợp lí không?” “Em chọn cảnh nào và thời điểm nào? Em sẽ dùng giác quan nào?”

    Học sinh

    HS trả lời dự kiến: “Em viết về bà và tình cảm thủy chung với quê hương.” “Em tả khu chợ buổi sáng, dùng mắt nhìn và tai nghe tiếng rao.”

  3. Giáo viên

    GV mời 2–3 HS đọc câu vừa đặt và dàn ý, cả lớp nhận xét về nghĩa của từ và sự rõ ràng của ý.

    Học sinh

    HS đọc câu và dàn ý; các bạn góp ý bằng một điểm rõ và một điều nên bổ sung.

  4. Giáo viên

    GV nhắc: “Sau khi viết, em đọc thành tiếng để phát hiện câu quá dài, ý lặp và chỗ thiếu liên kết. Sửa nội dung trước, từ và dấu câu sau.”

    Học sinh

    HS ghi nhớ và hoàn thiện câu, dàn ý trong vở.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 18 phút

Trình bày bài nói về di tích và viết bài văn tả phong cảnh

Mục tiêu

HS vận dụng kĩ năng nói về di tích lịch sử, đổi vai hỏi đáp và giao tiếp lịch sự; chuẩn bị hoàn chỉnh bài văn tả phong cảnh.

Nội dung

HS chuẩn bị bài nói riêng trong 1–2 phút theo ba ý, đổi vai với bạn để nói và nghe; nhận xét bằng một điểm rõ và một điều nên bổ sung. Cuối giờ, HS nhận nhiệm vụ viết bài văn tả phong cảnh hoàn chỉnh ở nhà. Kĩ thuật: đóng vai và đổi vai theo cặp đôi.

Sản phẩm dự kiến

Mỗi HS nói được bài 1–2 phút giới thiệu một di tích có đủ tên, vị trí, sự kiện và điều cần giữ gìn; đặt được ít nhất một câu hỏi và nhận xét lịch sự. Bài tập về nhà: bài văn tả phong cảnh hoàn chỉnh, có ít nhất hai giác quan. Tiêu chí tham khảo: đủ ý và ví dụ 1 điểm; nói rõ, đúng thời lượng 1 điểm; nhắc lại đúng ý bạn 1 điểm; hỏi đáp lịch sự 1 điểm.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV hướng dẫn HS chia cặp, một người nói – một người nghe, sau đó đổi vai. GV nhắc: “Nhìn người nghe, không đọc cả bản viết.”

    Học sinh

    HS chia cặp, chuẩn bị ba ý và luyện nói trong 1 phút.

  2. Giáo viên

    GV đi quanh lớp, lắng nghe và hỗ trợ. GV mời một cặp trình bày trước lớp và hỏi: “Bạn đã đối chiếu thông tin với nguồn nào?”

    Học sinh

    HS trình bày bài nói. Người nghe ghi hai từ khóa, nhắc lại một ý và hỏi một câu. Ví dụ: “Mình hiểu ý bạn, nhưng mình nghĩ người tham quan nên đi đúng lối vì an toàn cho di tích.”

  3. Giáo viên

    GV giao nhiệm vụ về nhà và nêu tiêu chí đánh giá bài viết và bài nói.

    Học sinh

    HS ghi nhiệm vụ vào vở và nhận xét bạn bằng một điểm rõ và một điều nên bổ sung.

  4. Giáo viên

    GV tổng kết: “Vẻ đẹp đất nước gắn với lòng dũng cảm, sự cần cù và nghĩa tình của con người. Các em hãy viết và nói về quê hương bằng tình cảm chân thật của mình.”

    Học sinh

    HS lắng nghe và ghi nhớ thông điệp của bài.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Đọc văn bản Việt Nam quê hương ta và trả lời các câu hỏi sau:

  • Bài thơ viết theo thể thơ nào? Em căn cứ vào đâu để nhận ra?
  • Chi tiết nào cho thấy con người trải nhiều gian khó mà vẫn bền bỉ, anh hùng và giàu tình nghĩa?
  • Từ “thủy chung” nghĩa là gì? Em đặt một câu hỏi giúp bạn hiểu từ này.
  • Thông điệp của đoạn đọc là gì? Nêu một bằng chứng cụ thể trong đoạn.
  • Điều văn bản nêu khác với trải nghiệm của em như thế nào?

Phiếu học tập số 2

Đọc bài mẫu tả phong cảnh trong sách và điền vào bảng sau:

  • Mở bài: giới thiệu nơi nào, lúc nào?
  • Thân bài: quan sát theo thời gian hay không gian? Tả bao quát trước, chi tiết sau đúng không?
  • Giác quan được dùng: thị giác, thính giác, khứu giác, xúc giác (ghi những giác quan em tìm thấy).
  • So sánh hoặc nhân hóa: tìm một ví dụ và nêu tác dụng làm rõ cảnh.
  • Kết bài: nêu tình cảm gì?
    Sau đó, em chọn một cảnh quê hương hoặc nơi ở và ghi ý theo ba phần: mở bài, thân bài, kết bài.

Hướng dẫn về nhà

  • Viết hoàn chỉnh bài văn tả một cảnh ở quê hương hoặc nơi ở vào một thời điểm cụ thể, dùng ít nhất hai giác quan, theo dàn ý đã lập trên lớp.
  • Sau khi viết, đọc thành tiếng, tìm câu quá dài, ý lặp và chỗ thiếu liên kết để sửa; sửa nội dung trước, từ và dấu câu sau.
  • Chuẩn bị bài nói 1–2 phút về một di tích lịch sử ở địa phương, gồm tên, vị trí, sự kiện gắn với nơi đó và điều cần giữ gìn; đối chiếu thông tin với bảng giới thiệu hoặc nguồn tin cậy.
  • Đọc lại bài thơ Việt Nam quê hương ta và ghi lại một câu thơ em thích, giải thích vì sao em thích.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.