Tiếng ViệtLớp 5Chủ điểm 10. Tiếp bước cha ông

Giáo án Bài 23. Về ngôi nhà đang xây

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 3 tiết (105 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được nội dung, chi tiết và thông điệp của bài Về ngôi nhà đang xây; xác định được ngôi nhà trong bài còn xây dở.
Giải thích được nghĩa của từ giàn giáo và nhận biết được các chi tiết so sánh, nhân hóa làm rõ hình ảnh công trường.
Nhận biết và nêu được tác dụng của dấu gạch ngang đánh dấu lời nói trực tiếp, đánh dấu ý liệt kê hoặc phần chú thích; phân biệt được với dấu gạch nối trong tên phiên âm.
Vận dụng được cách lập dàn ý cho bài văn tả phong cảnh gồm mở bài, thân bài, kết bài với các ý được ghi bằng từ khóa.
Năng lực ngôn ngữ: đọc rõ, ngắt ý đúng khi đọc tóm tắt; nghe và nói để trả lời câu hỏi bằng câu đủ ý; viết dàn ý bằng từ khóa có phân cấp, dùng đúng dấu gạch ngang.
Năng lực văn học: cảm nhận được vẻ đẹp của hình ảnh so sánh, nhân hóa trong bài; nhận ra thông điệp về trí tưởng tượng và thành quả lao động; biết chọn chi tiết tiêu biểu khi quan sát và tả cảnh.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: HS chủ động đọc lại bài, tự đối chiếu đáp án trong phiếu học tập và tự sửa dàn ý của mình.
Giao tiếp và hợp tác: HS trao đổi theo nhóm, trình bày ý kiến bằng câu đủ ý, nhận xét và góp ý dàn ý cho bạn.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS vận dụng cách tìm bằng chứng trong bài để giải thích thông điệp và lựa chọn chi tiết tiêu biểu khi lập dàn ý tả cảnh quê hương hoặc nơi ở.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: tích cực tham gia hoạt động nhóm, hoàn thành đầy đủ phiếu học tập và dàn ý tả cảnh.
Trách nhiệm: ý thức quan sát công trình từ nơi an toàn, không đi vào khu vực thi công.
Nhân ái: biết trân trọng sức lao động của người thợ xây dựng qua hình ảnh ngôi nhà đang lớn lên trong bài.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Sách giáo khoa Tiếng Việt 5, tập 2 (Kết nối tri thức với cuộc sống).
Bảng phụ hoặc slide ghi đoạn tóm tắt bài đọc, ví dụ dấu gạch ngang và bài mẫu tả cảnh vườn.
Bộ thẻ từ (giàn giáo, văn hiến, môn sinh) và thẻ nghĩa để chơi trò ghép thẻ.
Phiếu học tập số 1, số 2, số 3 (in cho từng nhóm).
Học liệu số NeoEdu: Trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác tại neoedu.vn/learn/5/vietnamese/tap-2-bai-23-ve-ngoi-nha-dang-xay (dùng ở hoạt động luyện tập để HS kiểm tra đáp án).

2. Học sinh

Sách giáo khoa Tiếng Việt 5, tập 2, vở ghi, bút chì, bút mực.
Bút dạ và giấy A4 hoặc tờ giấy nháp để làm dàn ý nhóm.
Thẻ đội hoặc bảng con để trả lời nhanh trong trò chơi.

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Ghép từ với nghĩa

Mục tiêu

Huy động vốn từ về chủ điểm Tiếp bước cha ông và tạo hứng thú để vào bài đọc.

Nội dung

Trò chơi “Ghép nhanh”: ghép thẻ từ (giàn giáo, văn hiến, môn sinh) với thẻ nghĩa tương ứng. Hai đội thi ghép đúng và nhanh.

Sản phẩm dự kiến

HS ghép đúng 3 cặp:

giàn giáo – kết cấu tạm giúp công nhân làm việc khi xây dựng
văn hiến – truyền thống văn hóa, học thuật và nhân tài lâu đời
môn sinh – học trò theo học một người thầy

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chia lớp thành 2 đội, phát bộ thẻ từ và thẻ nghĩa đã xáo trộn; nêu luật: mỗi đội cử 1 người lên ghép, các thành viên khác kiểm tra.
Học sinh
HS nhận luật chơi, sẵn sàng tham gia theo đội.
Giáo viên
GV bấm giờ và theo dõi, nhắc đội chơi đọc to cặp từ – nghĩa vừa ghép.
Học sinh
Đại diện hai đội lên ghép thẻ; các bạn còn lại cổ vũ và góp ý khi bạn ghép sai. Ví dụ HS đọc: “giàn giáo là kết cấu tạm giúp công nhân làm việc khi xây dựng”.
Giáo viên
GV kiểm tra đáp án, tuyên dương đội ghép đúng và nhanh.
Học sinh
Đội chiến thắng báo cáo kết quả; cả lớp đọc lại 3 cặp từ đã ghép.
Giáo viên
GV hỏi: “Trong ba từ vừa học, từ nào xuất hiện trong bài đọc hôm nay?” Từ đó dẫn vào bài Về ngôi nhà đang xây.
Học sinh
HS trả lời: “Giàn giáo.” Cả lớp mở SGK ở trang bài đọc.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 25 phút

Đọc và tìm hiểu bài Về ngôi nhà đang xây

Mục tiêu

HS hiểu nội dung, chi tiết và thông điệp của bài; xác định được ngôi nhà trong bài còn xây dở và nêu được thông điệp bằng bằng chứng cụ thể.

Nội dung

HS đọc đoạn tóm tắt bài Về ngôi nhà đang xây, làm việc nhóm 4 với Phiếu học tập số 1 để tìm chi tiết, giải thích từ giàn giáo và nêu thông điệp. Kĩ thuật: đọc tích cực kết hợp thảo luận nhóm.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 hoàn thành, gồm:

Ngôi nhà trong bài: còn xây dở.
Các chi tiết tiêu biểu: giàn giáo, cột, vôi vữa, ô cửa chưa hoàn thiện.
Biện pháp so sánh, nhân hóa: nhà như đang lớn, đón ánh sáng, tiếng chim và hương gió.
Thông điệp: Trí tưởng tượng làm nổi bật sự lớn lên của mái ấm và thành quả lao động.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV đọc mẫu đoạn tóm tắt, sau đó mời 2 HS đọc tiếp, nhắc đọc rõ tên riêng và dừng đúng chỗ kết thúc ý. GV phát Phiếu học tập số 1 cho từng nhóm và nêu nhiệm vụ.
Học sinh
HS lắng nghe, đọc thầm đoạn tóm tắt và nhận phiếu học tập.
Giáo viên
GV đi quanh lớp, gợi ý nhóm dựa vào bằng chứng trong đoạn đọc. Hỏi: “Chi tiết nào cho thấy ngôi nhà chưa hoàn thiện?”
Học sinh
Nhóm thảo luận, tìm chi tiết và điền phiếu. Dự kiến HS trả lời: “Ngôi nhà còn xây dở, có giàn giáo, cột và ô cửa chưa hoàn thiện.” Khi được hỏi về từ giàn giáo, HS trả lời: “Là kết cấu tạm giúp công nhân làm việc khi xây dựng.”
Giáo viên
GV mời đại diện 2 nhóm trình bày; nhóm khác nhận xét. GV hỏi: “Em hiểu thông điệp của bài như thế nào? Hãy nêu một bằng chứng.”
Học sinh
Đại diện nhóm trình bày theo câu đủ ý. Dự kiến HS nói: “Bài cho thấy trí tưởng tượng làm mái ấm thêm lớn lên, vì tác giả nhìn ngôi nhà đang xây như đang đón ánh sáng và tiếng chim.”
Giáo viên
GV chốt: ngôi nhà còn xây dở; thông điệp là trí tưởng tượng làm nổi bật sự lớn lên của mái ấm và thành quả lao động. GV nhắc khi đọc bài cần trân trọng sức lao động và quan sát công trình từ nơi an toàn, không đi vào khu vực thi công.
Học sinh
HS ghi thông điệp vào vở và nhắc lại lời nhắc an toàn.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 15 phút

Nhận biết tác dụng của dấu gạch ngang

Mục tiêu

HS nhận biết và nêu được tác dụng của dấu gạch ngang trong ba trường hợp: lời nói trực tiếp, ý liệt kê và phần chú thích.

Nội dung

Quan sát hai ví dụ “– Cháu chào bác ạ!” và “Mai – lớp trưởng – đang trình bày”, phân tích vị trí và cấu trúc câu để rút ra tác dụng. Làm Phiếu học tập số 2. Lưu ý phân biệt với dấu gạch nối trong một số tên phiên âm.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 2 hoàn thành, gồm:

Dấu gạch ngang đầu dòng: báo hiệu lời nói trực tiếp của nhân vật.
Cặp dấu gạch ngang: bao phần chú thích (làm rõ Mai là lớp trưởng).
Dấu gạch nối trong tên phiên âm không có chức năng đánh dấu lời thoại.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV viết hai ví dụ lên bảng, đọc mẫu và hỏi: “Dấu gạch ngang ở đầu câu thứ nhất có tác dụng gì?”
Học sinh
HS quan sát ví dụ, lắng nghe và suy nghĩ cá nhân trong 1 phút.
Giáo viên
GV tổ chức cặp đôi, phát Phiếu học tập số 2; gợi ý: “Phần nằm giữa hai dấu gạch ngang có thể bỏ đi mà câu vẫn đủ nghĩa không?”
Học sinh
HS làm việc cặp đôi, thảo luận và điền phiếu. Dự kiến HS trả lời: “Phần giữa hai dấu chỉ thêm thông tin về Mai, bỏ đi câu vẫn đúng.”
Giáo viên
GV mời 2 cặp trình bày, sau đó hỏi: “Có khi nào dấu gạch ngang trong tên phiên âm lại đánh dấu lời thoại không?”
Học sinh
Đại diện cặp trình bày. Dự kiến HS trả lời: “Không, dấu gạch nối trong tên phiên âm không có tác dụng đánh dấu lời thoại.”
Giáo viên
GV chốt ba tác dụng của dấu gạch ngang và nhắc: cần xét vị trí, cấu trúc câu để nhận đúng tác dụng.
Học sinh
HS ghi vào vở ba tác dụng và đọc lại ví dụ.

Hoạt động 2.3: Khám phá · 15 phút

Cấu trúc dàn ý bài văn tả phong cảnh

Mục tiêu

HS nhận biết cấu trúc mở bài, thân bài, kết bài của bài văn tả phong cảnh và cách ghi ý bằng từ khóa.

Nội dung

Đọc bài mẫu “Sáng chủ nhật, em ra vườn sau nhà…”, tìm mở bài, thân bài, kết bài và các chi tiết theo trật tự quan sát. Làm Phiếu học tập số 3.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 3 hoàn thành, gồm:

Mở bài: giới thiệu nơi và lúc (sáng chủ nhật, vườn sau nhà).
Thân bài: tả bao quát (khu vườn mát và yên), rồi chi tiết theo trật tự (lối gạch, hàng rau, giọt nước, giàn mướp, tiếng chim, tiếng bà tưới cây).
Kết bài: nêu tình cảm (yêu khoảng vườn).

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV đọc bài mẫu, phát Phiếu học tập số 3 và nêu yêu cầu: “Tìm phần mở bài, thân bài, kết bài và các chi tiết được sắp xếp theo thứ tự nào?”
Học sinh
HS đọc thầm bài mẫu, ghi chú nhanh vào phiếu.
Giáo viên
GV hướng dẫn nhóm đôi gạch chân từ khóa; nhắc: “Dàn ý dùng từ khóa, chưa cần câu hoàn chỉnh.”
Học sinh
HS làm việc đôi bạn, tìm từ khóa. Dự kiến HS trả lời: “Thứ tự là từ xa đến gần, từ cổng vào rồi đến hàng rào và ngọn ổi.”
Giáo viên
GV mời 2 đôi trình bày; hỏi: “Vì sao bài mẫu tả bao quát trước rồi mới tả chi tiết?”
Học sinh
Đại diện trình bày. Dự kiến HS trả lời: “Để người đọc hình dung được cả khu vườn trước khi đi vào từng chi tiết.”
Giáo viên
GV chốt: mở bài giới thiệu nơi và lúc; thân bài tả bao quát rồi chi tiết theo trật tự; kết bài nêu tình cảm. Chọn nét nổi bật, không liệt kê mọi thứ.
Học sinh
HS ghi cấu trúc ba phần vào vở.

Hoạt động 3.1: Luyện tập, thực hành · 20 phút

Luyện tập dấu gạch ngang và đọc hiểu

Mục tiêu

HS vận dụng kiến thức về dấu gạch ngang và thông điệp bài đọc để làm bài tập trắc nghiệm và trả lời câu hỏi.

Nội dung

Trò chơi “Đúng hay sai?” kết hợp làm bài tập 2, 3, 4, 6, 7 trong SGK. Các nhóm dùng bảng con hoặc thẻ đội để trả lời, sau đó đối chiếu với học liệu số NeoEdu.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án:

Bài 2: giàn giáo – kết cấu tạm giúp công nhân làm việc khi xây dựng; văn hiến – truyền thống văn hóa, học thuật và nhân tài lâu đời; môn sinh – học trò theo học một người thầy.
Bài 3: còn xây dở.
Bài 4: A. Trí tưởng tượng làm nổi bật sự lớn lên của mái ấm và thành quả lao động.
Bài 6: C. đánh dấu lời nói trực tiếp.
Bài 7: B. chú thích về Lan.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chiếu các câu hỏi bài 2, 3, 4, 6, 7; nêu luật: mỗi câu đúng được 1 điểm cho nhóm, trả lời trong 30 giây.
Học sinh
HS nhận luật chơi, chuẩn bị bảng con hoặc thẻ đội.
Giáo viên
GV đọc từng câu, theo dõi nhóm trả lời; với câu 6, hỏi: “Trong “– Tớ sẽ giúp cậu!”, dấu gạch ngang đứng ở đâu và có tác dụng gì?”
Học sinh
HS giơ thẻ chọn đáp án. Dự kiến HS trả lời: “Đứng đầu dòng, đánh dấu lời nói trực tiếp, đáp án C.”
Giáo viên
GV công bố đáp án, mời HS giải thích lí do chọn đáp án ở câu 4 và câu 7.
Học sinh
HS giải thích: “Câu 4 chọn A vì các chi tiết trong đoạn đều làm rõ thông điệp đó; câu 7 chọn B vì phần giữa hai dấu chỉ thêm thông tin về Lan.”
Giáo viên
GV hướng dẫn HS kiểm tra lại trên học liệu số NeoEdu và khen nhóm đúng nhiều nhất.
Học sinh
HS đối chiếu đáp án và sửa lỗi trong vở.

Hoạt động 3.2: Luyện tập, thực hành · 15 phút

Lập dàn ý bài văn tả phong cảnh

Mục tiêu

HS lập được dàn ý có phân cấp cho bài văn tả một cảnh, gồm mở bài, thân bài, kết bài và ít nhất 6 chi tiết.

Nội dung

Mỗi nhóm lập dàn ý tả một cảnh ở quê hương hoặc nơi ở vào một thời điểm cụ thể, dùng ít nhất hai giác quan. Bài tập 8 trong SGK. Các nhóm đổi chéo kiểm tra theo tiêu chí chấm.

Sản phẩm dự kiến

Dàn ý mẫu tham khảo (chấp nhận phương án hợp lí khác):

Mở bài: sáng chủ nhật, em ra vườn sau nhà.
Thân bài: 1) Bao quát: khu vườn mát và yên. 2) Chi tiết: lối gạch nhỏ giữa hai hàng rau; giọt nước sớm; giàn mướp nở hoa vàng; tiếng chim, tiếng bà tưới cây.
Kết bài: tình cảm yêu khoảng vườn.
Tiêu chí: đúng mục đích và bước lập dàn ý; chi tiết có căn cứ; bố cục rõ, liên kết tốt; dùng từ, câu, chính tả đúng.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu đề và yêu cầu: dàn ý có phân cấp, ít nhất 6 chi tiết, dùng ít nhất hai giác quan.
Học sinh
HS nhận đề, chọn cảnh quen thuộc ở quê hương hoặc nơi ở.
Giáo viên
GV hướng dẫn nhóm: chọn một thời điểm, ghi từ khóa theo thứ tự quan sát; nhắc chọn nét nổi bật.
Học sinh
Nhóm thảo luận và viết dàn ý trên giấy A4. Dự kiến HS nêu: “Chúng tớ chọn cảnh buổi chiều ở bến sông, dùng thị giác và thính giác.”
Giáo viên
GV mời 2 nhóm trình bày; các nhóm khác đối chiếu theo 4 tiêu chí.
Học sinh
Nhóm trình bày và nhận góp ý, ví dụ: “Chi tiết tiếng sóng nên đặt sau chi tiết màu nước để đúng trật tự quan sát.”
Giáo viên
GV nhận xét chung, nhấn mạnh việc đọc lại để bỏ ý trùng và bổ sung chỗ thiếu.
Học sinh
HS sửa dàn ý của nhóm mình theo góp ý.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 10 phút

Đọc tóm tắt và trả lời người nghe

Mục tiêu

HS vận dụng kĩ năng đọc rõ, trả lời đủ ý và nêu đúng thông điệp của bài trong tình huống giao tiếp thực tế.

Nội dung

Đóng vai: mỗi HS đọc rõ đoạn tóm tắt cho một bạn nghe. Bạn hỏi: “Ngôi nhà trong bài đã hoàn thiện hay còn xây dở?”. HS trả lời bằng câu đủ ý rồi nhắc lại thông điệp. Bài tập 9 trong SGK.

Sản phẩm dự kiến

HS trả lời đủ ý: “Ngôi nhà trong bài còn xây dở. Thông điệp của bài là trí tưởng tượng làm nổi bật sự lớn lên của mái ấm và thành quả lao động.”

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu tình huống đóng vai: một bạn là người đọc tóm tắt, một bạn là người nghe; yêu cầu đọc rõ và ngắt ý đúng.
Học sinh
HS chọn bạn đóng vai theo cặp.
Giáo viên
GV đi quanh lớp, nhắc HS dừng đúng chỗ kết thúc ý và trả lời bằng câu đủ ý.
Học sinh
Cặp đôi thực hành. Dự kiến HS trả lời: “Ngôi nhà này còn xây dở. Bài cho thấy trí tưởng tượng làm mái ấm lớn lên.”
Giáo viên
GV mời 2 cặp đóng vai trước lớp; cả lớp đánh giá theo ba tiêu chí: đọc rõ và ngắt ý; hiểu chi tiết; nêu đúng thông điệp.
Học sinh
Cặp trình bày và các bạn nhận xét.
Giáo viên
GV tổng kết tiết học, nhắc HS chuẩn bị dàn ý hoàn chỉnh về nhà.
Học sinh
HS ghi nhớ nội dung chính của bài.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Đọc đoạn tóm tắt bài Về ngôi nhà đang xây và trả lời:

Ngôi nhà trong bài đã hoàn thiện hay còn xây dở?
Nêu 2 chi tiết tiêu biểu cho thấy ngôi nhà đang xây.
Giải thích nghĩa của từ giàn giáo.
Biện pháp so sánh hoặc nhân hóa nào giúp công trường trở thành hình ảnh của sự lớn lên? Nêu một ví dụ.
Thông điệp của bài là gì? Nêu một bằng chứng cụ thể trong đoạn đọc để chứng minh.

Phiếu học tập số 2

Quan sát hai ví dụ: “– Cháu chào bác ạ!” và “Mai – lớp trưởng – đang trình bày”.
Hoàn thành bảng nội dung sau (ghi vào vở):

Ví dụ 1: dấu gạch ngang đứng ở vị trí nào? Tác dụng gì?
Ví dụ 2: cặp dấu gạch ngang bao phần nào? Phần đó làm rõ điều gì?
Dấu gạch nối trong tên phiên âm có chức năng đánh dấu lời thoại không? Vì sao?

Phiếu học tập số 3

Đọc bài mẫu “Sáng chủ nhật, em ra vườn sau nhà khi sương còn đọng trên lá…” và điền vào dàn ý:

Mở bài: thời gian và nơi chốn (từ khóa).
Thân bài, tả bao quát: (từ khóa).
Thân bài, chi tiết: liệt kê ít nhất 4 chi tiết theo thứ tự quan sát (từ khóa).
Kết bài: tình cảm của người viết (từ khóa).
Trật tự quan sát của bài mẫu là gì?

Hướng dẫn về nhà

Hoàn thiện dàn ý tả một cảnh ở quê hương hoặc nơi ở vào một thời điểm cụ thể, dùng ít nhất hai giác quan; dàn ý có phân cấp và ít nhất 6 chi tiết.
Đọc lại đoạn tóm tắt bài Về ngôi nhà đang xây, luyện đọc rõ và ngắt ý để chuẩn bị đọc cho người thân nghe.
Tìm trong sách, báo hoặc truyện thiếu nhi một câu có dấu gạch ngang, xác định tác dụng và ghi vào vở.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.