Giáo án Bài 21. Anh hùng Lao động Trần Đại Nghĩa

Tạo hứng thú vào bài, giúp HS nhớ nghĩa của từ cống hiến và kết nối với chủ điểm “Tiếp bước cha ông”.

Trò chơi “Ghép nhanh”: HS ghép từ ngữ (cống hiến, văn hiến, môn sinh) với nghĩa đúng. Chơi theo cặp đôi, mỗi cặp một bảng con hoặc giấy nháp.

HS ghép đúng 3 cặp: cống hiến – đóng góp công sức, tài năng cho việc chung; văn hiến – truyền thống văn hóa, học thuật và nhân tài lâu đời; môn sinh – học trò theo học một người thầy.

Giúp HS hiểu nội dung, các chi tiết chính và thông điệp của bài đọc; biết nêu ý nghĩa bằng cách nối nhận xét với bằng chứng trong bản tóm tắt.

Kĩ thuật khăn trải bàn theo nhóm 4. GV đọc mẫu, hướng dẫn đọc rõ tên riêng và dừng đúng chỗ kết thúc một ý. Các nhóm đọc thầm bản tóm tắt, hoàn thành Phiếu học tập số 1 (bảng cần điền ở phần worksheets), ghi ý kiến vào ô trung tâm khăn trải bàn và chọn một chi tiết để giải thích thông điệp.

Phiếu học tập số 1 hoàn thành: tên ban đầu là Phạm Quang Lễ; năm 1946 ông theo Hồ Chí Minh trở về, tham gia nghiên cứu và chế tạo phục vụ kháng chiến; thông điệp là Tri thức kết hợp lòng yêu nước và hợp tác có thể tạo đóng góp lớn. Mỗi nhóm có 1 chi tiết kèm lời giải thích 2–3 câu.

Giúp HS nhận biết câu ghép dựa trên cấu tạo gồm hai vế có cụm chủ ngữ – vị ngữ, phân biệt với câu đơn.

GV dùng bảng phụ có các câu ví dụ, cùng HS phân tích cấu tạo từng câu. HS dùng bút đánh dấu cụm chủ ngữ và vị ngữ trong từng vế. Trọng tâm là không chỉ đếm dấu phẩy để kết luận câu ghép.

HS nêu được: “Sáng nay, chúng em ra vườn” là câu đơn vì “sáng nay” chỉ thời gian, không phải một vế có chủ ngữ – vị ngữ. “Gió nổi lên, lá cây xào xạc” là câu ghép có hai vế: gió/nổi lên và lá cây/xào xạc. HS nêu được khái niệm câu ghép vào vở.

Giúp HS nhận ra cấu tạo của đoạn văn nêu ý kiến tán thành, làm căn cứ cho bài viết số 2.

GV đọc bài mẫu trong sách, HS chỉ ra câu mở đoạn, các lí do, ví dụ và câu kết. Chỉ tập trung vào cấu tạo, không sao chép nội dung bài mẫu. HS lập dàn ý ngắn cho đề tài của mình: một việc tốt ở trường.

Dàn ý ngắn gồm: mở đoạn nêu ý kiến tán thành; lí do 1; lí do 2; ví dụ cụ thể; kết đoạn khẳng định và đề nghị cách làm vừa sức.

Củng cố kĩ năng xác định câu ghép, đếm số vế câu bằng cách tìm cụm chủ ngữ – vị ngữ.

HS làm Phiếu học tập số 2 theo nhóm 2 người. Bài tập gồm: (1) chọn câu ghép trong ba câu cho sẵn; (2) đếm số vế của câu “Em học bài, chị đọc sách.”.

Đề bài 1: Câu nào là câu ghép? A. Sáng nay, Lan tới lớp. B. Mưa tạnh, nắng lên. C. Các bạn đang đọc sách. Đáp án: B, vì mưa/tạnh và nắng/lên là hai cụm chủ ngữ – vị ngữ. Đề bài 2: “Em học bài, chị đọc sách.” Đáp án: 2 vế (em/học bài và chị/đọc sách).

HS viết hoàn chỉnh một đoạn văn tán thành một việc tốt ở trường, dùng hai lí do và một ví dụ cụ thể; biết tự đọc và chỉnh sửa.

HS viết đoạn văn theo dàn ý đã lập ở hoạt động trước. Sau khi viết, HS đọc thành tiếng với bạn cùng bàn để phát hiện câu quá dài, ý lặp và chỗ thiếu liên kết. Sửa nội dung trước, từ và dấu câu sau. Tiêu chí đánh giá hiển thị trên bảng phụ.

Đoạn văn hoàn chỉnh nêu rõ việc tán thành, có hai lí do, một ví dụ cụ thể, lợi ích cho cá nhân và cộng đồng, kết đoạn khẳng định ý kiến. Tiêu chí tự đánh giá tối đa 4 điểm: đúng mục đích và bước làm 1 điểm; chọn ý có căn cứ 1 điểm; bố cục và liên kết 1 điểm; từ, câu, chính tả 1 điểm.

Vận dụng kĩ năng đọc rõ, nói đủ ý và nêu thông điệp bài học vào thực tế đời sống.

HS đọc rõ bản tóm tắt cho người thân nghe, trả lời câu hỏi “Tên ban đầu của Trần Đại Nghĩa là gì?” và nêu thông điệp của bài. Hoạt động có thể thực hiện ở nhà.

HS trả lời đủ ý: Phạm Quang Lễ. Thông điệp: Tri thức kết hợp lòng yêu nước và hợp tác có thể tạo đóng góp lớn. Người nghe xác nhận HS đọc rõ và ngắt ý đúng.