Tiếng ViệtLớp 5Chủ điểm 10. Tiếp bước cha ông

Giáo án Bài 20. Cụ Đồ Chiểu

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 3 tiết (105 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được nội dung chính và các chi tiết tiêu biểu của bài Cụ Đồ Chiểu: mở trường dạy học, làm thuốc giúp dân, sáng tác thơ văn thể hiện lòng thương dân và tinh thần chống giặc.
Giải thích được nghĩa của từ “nghĩa hiệp” và vận dụng được từ này trong một câu mới.
Giải thích được thông điệp của bài: nghị lực và lòng yêu nước được bộc lộ qua việc làm giúp dân, giúp nước.
Nhận biết được cấu trúc đoạn văn nêu ý kiến tán thành: mở đoạn, lí do, ví dụ, lợi ích cho cá nhân và cộng đồng, kết đoạn.
Đánh giá và chỉnh sửa được đoạn văn nêu ý kiến tán thành theo ba nhóm tiêu chí; trình bày được bài nói 1–2 phút về đền ơn đáp nghĩa và phản hồi được ý kiến của bạn.
Năng lực ngôn ngữ (đọc, viết, nói và nghe): đọc hiểu đoạn tóm tắt, nhận biết bằng chứng và thông tin chính; viết lại đoạn văn nêu ý kiến tán thành có mở đoạn, lí do, ví dụ rõ ràng; nói trình bày ý kiến trong 1–2 phút và nghe để nhắc lại, hỏi lại ý bạn.
Năng lực văn học: nhận ra phẩm chất của nhân vật qua việc làm cụ thể, hiểu thông điệp bài đọc và liên hệ với bản thân về lòng biết ơn người có công.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: HS tự đọc thầm, tự gạch chân chi tiết và tự đối chiếu đoạn văn của mình với tiêu chí trong phiếu.
Giao tiếp và hợp tác: HS làm việc nhóm 3 trên khăn trải bàn, đổi bài và đổi vai nói – nghe, nhắc lại ý bạn và hỏi để làm rõ.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS đề xuất được việc làm đền ơn đáp nghĩa vừa sức với lứa tuổi và lập được kế hoạch thực hiện.

3. Phẩm chất

Trách nhiệm: HS nhận xét bạn bằng một điểm tốt và một đề nghị sửa cụ thể, không chê người khác.
Nhân ái: HS biết trân trọng người có công và nêu được việc làm thiết thực để đền ơn đáp nghĩa.
Yêu nước: HS hiểu lòng yêu nước của Nguyễn Đình Chiểu được thể hiện qua việc làm giúp dân, giúp nước và nêu được cách tiếp bước cha ông ở lứa tuổi mình.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Bảng phụ ghi bài mẫu nguyên bản đoạn nêu ý kiến tán thành và từ “nghĩa hiệp”.
Phiếu học tập số 1 và Phiếu học tập số 2 (in cho mỗi nhóm và mỗi HS).
Khăn trải bàn hoặc giấy A0 chia ô cho nhóm 3 HS.
Máy chiếu hoặc bảng phụ để trình bày các câu hỏi trắc nghiệm và hai đoạn văn mẫu đã ẩn tên người viết.
Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác (neoedu.vn/learn/5/vietnamese/tap-2-bai-20-cu-do-chieu) dùng cho phần luyện tập từ ngữ và trắc nghiệm.
Sách Tiếng Việt 5, tập 2 và bảng ghi nhớ.

2. Học sinh

Sách Tiếng Việt 5, tập 2; vở ghi; bút chì, bút bi, thước kẻ.
Đoạn văn nêu ý kiến tán thành đã viết ở nhà theo đề bài Thực hành (để đổi bài và chỉnh sửa).
Thẻ ghi A, B, C để trả lời trắc nghiệm nhanh.
Bút dạ và bút màu để ghi trên khăn trải bàn.

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Gợi nhớ người tiếp bước cha ông

Mục tiêu

Kích hoạt kiến thức nền về những người xưa đã sống có ích cho dân, cho nước; dẫn HS vào chủ điểm Tiếp bước cha ông.

Nội dung

GV đặt câu hỏi gợi mở về những người có công với dân, với nước mà HS đã nghe hoặc đọc; ghi nhanh lên bảng.

Sản phẩm dự kiến

Danh sách 2–3 người HS nêu được, kèm một lí do ngắn vì sao người đó đáng ghi nhớ.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nói: “Các em hãy nghĩ về một người xưa mà em ngưỡng mộ vì đã làm việc có ích cho dân, cho nước. Người đó đã làm gì?”
Học sinh
HS suy nghĩ trong 30 giây. Dự kiến: “Em nhớ đến những người từng bảo vệ đất nước và giúp đỡ nhân dân.”
Giáo viên
GV mời 3–4 HS nêu tên và việc làm, ghi tên lên bảng.
Học sinh
HS lần lượt trả lời; các bạn khác lắng nghe, bổ sung nếu có.
Giáo viên
GV dẫn vào bài: “Hôm nay chúng ta gặp Nguyễn Đình Chiểu, một người dù bị mù vẫn sống có ích cho dân. Chúng ta cùng đọc bài Cụ Đồ Chiểu.” GV ghi tên bài.
Học sinh
HS mở sách ở bài 20 và nhắc lại tên bài.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 20 phút

Đọc hiểu văn bản Cụ Đồ Chiểu

Mục tiêu

Nhận biết các việc làm của Nguyễn Đình Chiểu và bằng chứng cho thấy nghị lực, lòng thương dân và tinh thần chống giặc.

Nội dung

Nhóm 3 HS đọc bài, hoàn thành Phiếu học tập số 1 trên khăn trải bàn. Chú ý tên riêng Nguyễn Đình Chiểu; đọc to đến dấu chấm kết thúc một ý.

Sản phẩm dự kiến

Khăn trải bàn của nhóm ghi đủ ba nhóm việc làm và một câu nhận xét có bằng chứng cụ thể.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV đọc mẫu đoạn đầu, nhấn các chỗ dừng ở cuối ý. GV phát Phiếu học tập số 1 và nêu nhiệm vụ: “Mỗi nhóm tìm việc làm của ông và ghi bằng chứng tương ứng.”
Học sinh
HS đọc thầm, gạch dưới các việc làm của Nguyễn Đình Chiểu; nhận phiếu và xác định nhiệm vụ nhóm.
Giáo viên
GV đi quanh lớp, hỏi gợi mở: “Việc làm nào cho thấy ông không chịu thua khó khăn?”
Học sinh
Nhóm thảo luận và ghi ý vào ô của từng bạn trên khăn trải bàn. Dự kiến: “Ông vẫn mở trường dạy học dù bị mù.”
Giáo viên
GV mời hai nhóm trình bày; yêu cầu mỗi ý nêu kèm một bằng chứng trong bài.
Học sinh
Đại diện trình bày. Dự kiến: “Việc giúp dân là làm thuốc; việc vì nước là dùng thơ văn thể hiện lòng thương dân và tinh thần chống giặc.”
Giáo viên
GV chốt: “Các việc làm nối tiếp nhau cho thấy nghị lực không chỉ là vượt khó cho bản thân mà còn đem năng lực giúp người khác.”
Học sinh
HS ghi vào vở một câu nhận xét kèm một bằng chứng cụ thể.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 10 phút

Hiểu từ “nghĩa hiệp” và thông điệp bài đọc

Mục tiêu

Giải thích đúng nghĩa từ “nghĩa hiệp”, vận dụng từ trong câu mới và nhận đúng thông điệp của bài.

Nội dung

Đoán nghĩa từ theo ngữ cảnh; làm trắc nghiệm về thông điệp; điền từ vào chỗ trống; đặt một câu có từ “nghĩa hiệp”. Có thể dùng bài tương tác trên NeoEdu để kiểm tra nhanh.

Sản phẩm dự kiến

HS giải thích đúng nghĩa “nghĩa hiệp”; chọn đúng thông điệp (A); điền đúng từ “nghĩa hiệp”; đặt được một câu đúng nghĩa.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV viết từ “nghĩa hiệp” lên bảng, hỏi: “Theo em, người sống nghĩa hiệp là người như thế nào?”
Học sinh
HS suy nghĩ và trả lời. Dự kiến: “Người sống có nghĩa, sẵn lòng giúp người gặp khó.”
Giáo viên
GV chiếu câu hỏi trắc nghiệm: “Thông điệp nào sát nhất với đoạn đọc? A. Nghị lực và lòng yêu nước được bộc lộ qua việc làm giúp dân, giúp nước. B. Khó khăn khiến con người không thể đóng góp gì. C. Yêu nước chỉ thể hiện bằng trực tiếp cầm vũ khí.”
Học sinh
HS giơ thẻ A, B hoặc C. Dự kiến: đa số chọn A, vì các chi tiết trong đoạn đều cho thấy điều này.
Giáo viên
GV yêu cầu HS điền từ thích hợp vào chỗ trống “Ông sống có ..., sẵn lòng giúp người gặp khó” và đặt một câu mới có từ đó.
Học sinh
HS điền “nghĩa hiệp” và đặt câu. Dự kiến: “Bạn Lan là người sống nghĩa hiệp khi giúp bạn mới chuyển trường làm bài.”
Giáo viên
GV nhắc nghĩa của từ, ghi phần Ghi nhớ lên bảng và yêu cầu HS đọc to.
Học sinh
HS đọc Ghi nhớ: “Nghị lực và lòng yêu nước được bộc lộ qua việc làm giúp dân, giúp nước.”

Hoạt động 2.3: Khám phá · 15 phút

Nhận diện cấu trúc đoạn văn nêu ý kiến tán thành

Mục tiêu

Nhận biết các phần của đoạn văn nêu ý kiến tán thành một sự việc, hiện tượng qua bài mẫu.

Nội dung

Cặp đôi đọc bài mẫu “Em tán thành việc lớp có mười phút đọc sách yên lặng mỗi ngày”, gạch chân và gọi tên từng phần: mở đoạn, lí do 1, lí do 2, ví dụ, lợi ích, kết đoạn.

Sản phẩm dự kiến

Bảng gạch chân trong sách và câu trả lời của cặp đôi cho từng phần của đoạn văn.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV treo bài mẫu lên bảng phụ, nêu nhiệm vụ: “Hãy tìm câu mở đoạn, hai lí do, một ví dụ, phần nêu lợi ích và câu kết đoạn.”
Học sinh
HS đọc thầm bài mẫu và chia việc trong cặp đôi.
Giáo viên
GV đi quan sát, hỏi: “Câu nào cho biết bạn tán thành điều gì?”
Học sinh
Cặp đôi gạch chân và thảo luận. Dự kiến: “Câu đầu: ‘Em tán thành việc lớp có mười phút đọc sách yên lặng mỗi ngày.’”
Giáo viên
GV mời một cặp trình bày, các cặp khác bổ sung.
Học sinh
Đại diện trình bày. Dự kiến: lí do 1 là “thời gian ngắn nhưng đều giúp cả những bạn ít đọc cũng tạo thói quen”; ví dụ là “một mẩu thông tin về cây đã giúp nhóm em sửa cách tưới bồn hoa”.
Giáo viên
GV chốt khung: mở đoạn nêu ý kiến; hai lí do; một ví dụ thực tế; lợi ích cho cá nhân và cộng đồng; kết đoạn khẳng định ý kiến và đề nghị cách làm.
Học sinh
HS ghi khung vào vở để dùng khi đánh giá đoạn văn.

Hoạt động 3.1: Luyện tập, thực hành · 20 phút

Đánh giá và chỉnh sửa đoạn văn nêu ý kiến tán thành

Mục tiêu

Đánh giá đoạn văn của bạn theo ba nhóm tiêu chí và viết lại đoạn đã chỉnh sửa, giải thích vì sao cách mới rõ hơn.

Nội dung

Đổi bài đoạn văn đã viết ở nhà theo đề Thực hành (nêu ý kiến tán thành một việc tốt ở trường, dùng hai lí do và một ví dụ cụ thể). Đánh dấu theo Phiếu học tập số 2, ghi một điểm tốt và một đề nghị sửa, sau đó viết lại đoạn. Đáp án gợi ý khi đánh giá: tối đa 4 điểm (đúng mục đích và bước học 1; chọn ý có căn cứ 1; bố cục và liên kết 1; từ, câu, chính tả 1). Chấp nhận phương án khác hợp lí.

Sản phẩm dự kiến

Đoạn văn đã chỉnh sửa, kèm phần giải thích ngắn về sự khác biệt; phiếu đánh giá của bạn có một điểm tốt và một đề nghị sửa cụ thể.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV phát Phiếu học tập số 2, nêu ba nhóm tiêu chí và yêu cầu: “Không chê người viết; chỉ nêu điểm tốt cụ thể và một đề nghị sửa.”
Học sinh
HS nhận phiếu, đọc các tiêu chí và chuẩn bị đổi bài với bạn cùng bàn.
Giáo viên
GV đi quan sát, hỗ trợ nhóm còn lúng túng; nhắc HS đối chiếu với khung đã ghi.
Học sinh
HS đổi bài, đánh dấu ba nhóm tiêu chí, ghi nhận xét rồi viết lại đoạn đã sửa.
Giáo viên
GV chiếu hai đoạn mẫu đã ẩn tên người viết và hỏi: “Đoạn này còn thiếu gì ở phần lí do?”
Học sinh
HS góp ý. Dự kiến: “Lí do 2 chưa có ví dụ nên chưa thuyết phục; cần thay câu chung chung bằng việc cụ thể.”
Giáo viên
GV chốt: sửa cần giữ đúng mục đích, có lí lẽ và ví dụ; không chỉ chép lại bài cũ. Yêu cầu HS giải thích vì sao đoạn mới rõ hơn.
Học sinh
HS nêu một câu giải thích cho đoạn đã sửa của mình.

Hoạt động 3.2: Luyện tập, thực hành · 20 phút

Nói và nghe: Đền ơn đáp nghĩa

Mục tiêu

Trình bày được ý kiến về đền ơn đáp nghĩa trong 1–2 phút; nghe, nhắc lại ý bạn và hỏi để làm rõ.

Nội dung

Nghe bài nói mẫu “Biết ơn người có công cần thể hiện bằng hành động phù hợp lứa tuổi…”, ghi hai từ khóa và một câu hỏi làm rõ. Chuẩn bị ba ý (điều muốn đề xuất, chi tiết hoặc lí do, lời kết), nói 1–2 phút và đổi vai hỏi đáp với bạn.

Sản phẩm dự kiến

Bài nói 1–2 phút có đủ ba ý; phần nhận xét cho bạn gồm một điểm rõ và một điều nên bổ sung.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV đọc bài nói mẫu một lần với tốc độ vừa phải; yêu cầu HS ghi hai từ khóa và một câu hỏi làm rõ.
Học sinh
HS nghe và ghi. Dự kiến từ khóa: “biết ơn”, “giữ gìn di tích”.
Giáo viên
GV hướng dẫn chuẩn bị ba ý theo khung và nhắc: “Nhìn người nghe, không đọc cả bản viết.”
Học sinh
HS chuẩn bị ba ý, luyện nói theo cặp và đổi vai.
Giáo viên
GV mời 2–3 cặp nói trước lớp; yêu cầu người nghe nhắc lại một ý và hỏi một câu.
Học sinh
Người nghe nhắc lại ý và hỏi. Nếu khác ý, dùng mẫu: “Mình hiểu ý bạn, nhưng mình nghĩ… vì…”.
Giáo viên
GV nhận xét bằng một điểm rõ và một điều nên bổ sung cho mỗi phần trình bày.
Học sinh
HS lắng nghe, ghi điều bạn nên bổ sung vào vở.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 15 phút

Kế hoạch đền ơn đáp nghĩa ở trường em

Mục tiêu

Vận dụng kiến thức về lòng biết ơn để đề xuất một việc làm thiết thực, vừa sức ở trường.

Nội dung

Nhóm 4–5 HS chọn một việc làm đền ơn đáp nghĩa vừa sức (thăm hỏi người có công cùng nhà trường, giữ gìn di tích, giúp việc vừa sức) và lập kế hoạch ngắn gọn; nhấn mạnh không chụp, chia sẻ hình ảnh người khác khi chưa được đồng ý.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu kế hoạch của nhóm gồm việc làm, cách thực hiện và lợi ích cho cá nhân và cộng đồng.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu nhiệm vụ và tiêu chí: vừa sức, có ích, lễ phép, tôn trọng quyền riêng tư của người khác.
Học sinh
HS nhận nhiệm vụ và chia vai trong nhóm (người ghi, người trình bày, người đề xuất).
Giáo viên
GV đi quanh lớp, gợi ý: “Việc đó cần ai giúp? Em làm được gì?”
Học sinh
Nhóm thảo luận và ghi kế hoạch. Dự kiến: “Chúng em sẽ cùng thầy cô thăm hỏi một gia đình có công và viết thư cảm ơn.”
Giáo viên
GV mời 2 nhóm trình bày trong 1 phút; yêu cầu nêu rõ lợi ích.
Học sinh
Đại diện trình bày kế hoạch, các nhóm khác đặt một câu hỏi làm rõ.
Giáo viên
GV chốt: biết ơn người có công là việc làm thiết thực, bắt đầu từ việc vừa sức của mỗi người.
Học sinh
HS ghi kế hoạch của nhóm vào vở và chọn một việc sẽ làm trong tuần.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Nhiệm vụ: Đọc bài Cụ Đồ Chiểu, tìm việc làm của Nguyễn Đình Chiểu và ghi bằng chứng tương ứng.

Việc làm giúp dân: ……………………………………………
Việc làm sáng tác và thể hiện lòng thương dân, tinh thần chống giặc: ……………………………………………………
Việc làm vượt khó khăn của bản thân (bị mất mát, bị mù): ……………………………………………
Câu nhận xét của nhóm có bằng chứng: Nghị lực của ông thể hiện qua ……………………………………………

Phiếu học tập số 2

Nhiệm vụ: Đổi bài với bạn, đánh dấu đoạn văn nêu ý kiến tán thành và ghi nhận xét.

Nhóm 1 – Đủ ý và đúng mục đích: có nêu ý kiến tán thành, có hai lí do và một ví dụ thực tế không? ☐ Có ☐ Chưa
Nhóm 2 – Mạch sắp xếp: mở đoạn, lí do, ví dụ, lợi ích, kết đoạn có theo thứ tự rõ ràng không? ☐ Có ☐ Chưa
Nhóm 3 – Dùng từ, câu và chính tả: câu có đủ thành phần, từ dùng đúng, viết đúng chính tả không? ☐ Có ☐ Chưa
Một điểm tốt cụ thể: ……………………………………………
Một đề nghị sửa: ……………………………………………
Đoạn đã viết lại và giải thích vì sao cách mới rõ hơn: ……………………………………………

Hướng dẫn về nhà

Hoàn thiện đoạn văn nêu ý kiến tán thành một việc tốt ở trường, dùng hai lí do và một ví dụ cụ thể, sau đó đọc lại và đối chiếu với khung đã ghi trên lớp.
Chuẩn bị bài nói 1–2 phút về một việc làm đền ơn đáp nghĩa mà em có thể thực hiện, gồm ba ý: điều muốn đề xuất, lí do và lời kết.
Hỏi người thân hoặc đọc thêm về một người có công với địa phương, ghi lại hai việc làm tiêu biểu của người đó để chia sẻ trong tiết sau.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.