Giáo án Bài 19. Danh y Tuệ Tĩnh

Huy động vốn hiểu biết của HS về cây cỏ quê hương và tạo tâm thế vào bài đọc “Danh y Tuệ Tĩnh”.

GV đưa tranh ảnh vài cây quen thuộc ở quê hương, đặt câu hỏi gợi mở. HS kể nhanh tên cây và nêu một điều em biết về cây đó. Nhắc HS: chỉ kể, không tự hái hoặc uống cây thuốc.

Danh sách 3–5 tên cây quen thuộc do HS kể; HS hiểu rằng khi ốm phải hỏi người lớn và nhân viên y tế.

HS hiểu nội dung, chi tiết và thông điệp của văn bản; giải thích được nghĩa của từ “danh y”; nêu được ý nghĩa bằng bằng chứng cụ thể trong bản tóm tắt.

Bước 1: GV đọc mẫu, chú ý đọc rõ tên riêng và dừng đúng chỗ kết thúc mỗi ý. HS đọc thầm bản tóm tắt.
Bước 2: Chia lớp thành 4 nhóm, dùng kĩ thuật khăn trải bàn. Mỗi nhóm hoàn thành Phiếu học tập số 1 (nội dung ghi ở phần Phiếu học tập).
Bước 3: Các nhóm trình bày; cả lớp góp ý. GV chốt thông điệp và nghĩa của từ “danh y”.

Phiếu học tập số 1 hoàn thành của mỗi nhóm; HS nêu đúng: người truyền lại bài học về cây thuốc là Tuệ Tĩnh; thông điệp là “Tri thức dân tộc cần được trân trọng, tìm hiểu và sử dụng có trách nhiệm”; “danh y” là thầy thuốc giỏi, có uy tín lớn.

HS phân biệt được từ đồng nghĩa với từ đa nghĩa; giải thích được vì sao chọn từ phải hợp ngữ cảnh.

GV dùng các cặp thẻ từ: yên tĩnh – yên bình; siêng năng – chăm chỉ; chân người – chân núi; danh y, văn hiến, môn sinh. HS ghép thẻ theo nhóm đồng nghĩa hoặc đa nghĩa, sau đó so sánh nghĩa gốc và nghĩa chuyển của từ “chân”.

Sơ đồ phân loại: nhóm đồng nghĩa gồm “siêng năng – chăm chỉ”, “yên tĩnh – yên bình”; nhóm đa nghĩa gồm “chân” (chân người – nghĩa gốc; chân núi – nghĩa chuyển vì cùng chỉ vị trí dưới cùng). HS nêu được “yên bình” gợi cảm giác an lành hơn “yên tĩnh”.

HS biết chọn một việc tốt ở trường và lập dàn ý đoạn văn nêu ý kiến tán thành với hai lí do và một ví dụ cụ thể.

HS thực hiện Phiếu học tập số 2: chọn một việc tốt ở trường (ví dụ: giữ vệ sinh lớp học, giúp bạn học yếu, tiết kiệm nước), liệt kê hai lí do và một ví dụ thực tế, rồi sắp xếp thành dàn ý theo bố cục mở, thân, kết. Bài mẫu chỉ dùng để tham khảo cách trình bày, không được chép.

Dàn ý ngắn gồm: mở đoạn (nêu việc tán thành); thân đoạn (lí do 1, lí do 2, ví dụ thực tế, lợi ích cá nhân và cộng đồng); kết đoạn (khẳng định ý kiến và đề nghị một cách làm vừa sức).

HS vận dụng kiến thức về từ đồng nghĩa, từ đa nghĩa và đọc hiểu văn bản để làm bài tập.

Bài tập 2 (nối từ với nghĩa), bài tập 3 (tìm người truyền lại bài học), bài tập 4 (chọn thông điệp), bài tập 6 (từ gần nghĩa với “chăm chỉ”), bài tập 7 (quan hệ nghĩa của từ “chân”). Các nhóm làm theo hình thức tiếp sức; GV có thể cho HS kiểm tra trên học liệu số NeoEdu.

Đáp án: Bài 2: danh y – thầy thuốc giỏi, có uy tín lớn; văn hiến – truyền thống văn hóa, học thuật và nhân tài lâu đời; môn sinh – học trò theo học một người thầy. Bài 3: Tuệ Tĩnh. Bài 4: C (Tri thức dân tộc cần được trân trọng, tìm hiểu và sử dụng có trách nhiệm). Bài 6: B (siêng năng). Bài 7: A (hai nghĩa có liên hệ, đều gợi phần dưới của một cơ thể hoặc sự vật).

HS viết đoạn văn hoàn chỉnh nêu ý kiến tán thành một việc tốt ở trường (Bài viết số 1), biết đọc và chỉnh sửa theo thứ tự nội dung, từ ngữ, dấu câu.

HS dựa vào dàn ý ở Phiếu học tập số 2 để viết đoạn văn (bài tập 8). Sau khi viết, HS đổi bài với bạn cùng bàn, đọc thành tiếng và sửa theo tiêu chí: đúng mục đích, có hai lí do và một ví dụ; bố cục và liên kết; từ, câu, chính tả.

Một đoạn văn hoàn chỉnh, khoảng 6–8 câu, có mở đoạn nêu rõ việc tán thành, hai lí do, một ví dụ cụ thể, lợi ích cho cá nhân và cộng đồng, kết đoạn khẳng định ý kiến. Tiêu chí chấm tối đa 4 điểm: đúng mục đích và bước làm (1); chi tiết có căn cứ (1); bố cục và liên kết (1); từ, câu, chính tả (1).

HS vận dụng kĩ năng đọc rõ, nghe và nói để truyền đạt thông điệp của bài cho người thân; biết trả lời câu hỏi bằng câu đủ ý.

Trên lớp, GV hướng dẫn HS đóng vai: một HS đọc rõ bản tóm tắt, một HS đóng vai người nghe đặt câu hỏi “Danh y truyền lại bài học về cây thuốc là ai?”, HS trả lời đủ ý và nhắc lại thông điệp. Về nhà, HS đọc lại bản tóm tắt cho người thân nghe, hỏi người thân về một cây thuốc quen thuộc ở gia đình và nhắc: khi ốm phải hỏi người lớn và nhân viên y tế.

HS trả lời đúng: “Tuệ Tĩnh. Tri thức dân tộc cần được trân trọng, tìm hiểu và sử dụng có trách nhiệm.” HS có thêm một điều em học được từ người thân về cây cỏ quê hương, kèm lời nhắc an toàn.