Giáo án Tiếng Việt 5
Tiếng ViệtLớp 5Chủ điểm 7. Vẻ đẹp cuộc sống

Giáo án Bài 2. Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 3 tiết (105 phút)

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

  • Nêu được dân tộc của người mẹ trong bài thơ là Tà-ôi và giải thích được nghĩa của từ a-kay.
  • Giải thích được vì sao nhịp công việc hòa với nhịp ru làm rõ tình mẹ không tách rời tình thương cộng đồng và đất nước.
  • Vận dụng được cách viết hai mở bài và hai kết bài cho bài văn tả người, chọn cặp phù hợp với thân bài và không lặp câu mở đầu.
  • Thực hiện được đọc mở rộng: ghi đúng tên, nguồn, hai chi tiết, một từ mới và nhận xét có lí do về một văn bản thuộc chủ điểm Vẻ đẹp cuộc sống.
  • Năng lực ngôn ngữ: Đọc hiểu nội dung, chi tiết và thông điệp của bài thơ; viết mở bài, kết bài có liên kết với thân bài; nói và nghe khi chia sẻ phiếu đọc mở rộng.
  • Năng lực văn học: Cảm nhận được giọng tha thiết, hình ảnh lao động và các đoạn lặp; nhận ra điều người mẹ ước cho con, không chỉ kể công việc.

2. Năng lực chung

  • Tự chủ và tự học: Tự đọc văn bản, đối chiếu chi tiết với nội dung và tự kiểm tra phiếu đọc của mình trước khi trình bày.
  • Giao tiếp và hợp tác: Trao đổi theo nhóm về thông điệp của bài thơ, lắng nghe và góp ý cho bạn khi chia sẻ phiếu đọc mở rộng.
  • Giải quyết vấn đề và sáng tạo: Chọn chi tiết bộc lộ phẩm chất để viết mở bài, kết bài và sáng tạo câu văn có dùng từ a-kay đúng nghĩa.

3. Phẩm chất

  • Nhân ái: Biết trân trọng tình mẹ và tình thương cộng đồng; khi viết về người thân hoặc người lao động, không chế giễu ngoại hình, tôn trọng người được tả.
  • Trách nhiệm: Hoàn thành phiếu học tập, phiếu đọc mở rộng đúng yêu cầu và đúng hạn về nhà.
  • Trung thực: Ghi đúng tên, nguồn của văn bản đã thực sự đọc; không ghi tên một cuốn sách em chưa đọc.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

  • Bản tóm tắt và phân tích bài Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ (in hoặc chiếu lên bảng).
  • Bảng phụ ghi cặp từ cần nối, bài mẫu mở bài và kết bài, thẻ từ có nội dung nghĩa của từ.
  • Phiếu học tập số 1, số 2, số 3 (đã in sẵn cho từng nhóm và từng HS).
  • Bảng nhóm lớn, bút dạ, băng dính, đồng hồ hẹn giờ.
  • Học liệu số NeoEdu: Trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác (neoedu.vn/learn/5/vietnamese/tap-2-bai-2-khuc-hat-ru-nhung-em-be-lon-tren-lung-me).

2. Học sinh

  • Sách Tiếng Việt 5, tập 2.
  • Vở ghi, bút chì, bút mực, thước kẻ.
  • Sách báo thiếu nhi hoặc sách trong tủ sách lớp để đọc mở rộng (nếu có).
  • Thiết bị đọc học liệu số NeoEdu nếu nhà trường có điều kiện.

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Khởi động: Chia sẻ về tình cảm với người thân

Mục tiêu

Huy động kiến thức nền, tạo tâm thế vào bài về tình mẹ và chủ điểm Vẻ đẹp cuộc sống.

Nội dung

Trò chơi “Một từ, một hình ảnh”: mỗi HS nêu một từ hoặc một hình ảnh gợi nhớ đến mẹ hoặc người thân khi đang làm việc nhà, lao động.

Sản phẩm dự kiến

Khoảng 5 đến 7 từ hoặc hình ảnh được HS nêu; HS nhận ra nội dung chính của bài học hôm nay.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV giới thiệu trò chơi, nêu luật: mỗi HS nêu nhanh một từ hoặc một hình ảnh về mẹ hoặc người thân khi làm việc. GV hỏi: “Khi nhìn mẹ làm việc, em thường thấy điều gì?”

    Học sinh

    HS lắng nghe luật chơi. Dự kiến HS trả lời: “Mẹ nấu cơm”, “Mẹ quét nhà”, “Mẹ đi chợ sớm”.

  2. Giáo viên

    GV tổng kết và dẫn vào bài: “Hôm nay cô trò mình đọc bài thơ về người mẹ vừa làm việc vừa ru con. Chúng ta sẽ tìm xem mẹ ước gì cho con.”

    Học sinh

    HS ghi tên bài vào vở: Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 25 phút

Đọc và hiểu nội dung, thông điệp bài thơ

Mục tiêu

Hiểu nội dung, chi tiết và thông điệp của bài; nêu được dân tộc của người mẹ, nghĩa của từ a-kay; giải thích được mối liên hệ giữa nhịp công việc và nhịp ru.

Nội dung

Hoạt động nhóm 4 với kĩ thuật khăn trải bàn. GV yêu cầu HS đọc bản tóm tắt, tìm đối tượng, chi tiết và thông điệp, sau đó điền vào Phiếu học tập số 1 (xem phần Phiếu học tập). Nhóm thống nhất một chi tiết tiêu biểu và giải thích bằng lời riêng.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 đã hoàn thành của mỗi nhóm; mỗi nhóm trình bày được: người mẹ thuộc dân tộc Tà-ôi; a-kay là cách gọi con; nhịp công việc hòa với nhịp ru thể hiện tình mẹ gắn với cộng đồng và đất nước; thông điệp là Tình mẹ hòa cùng tình yêu cộng đồng và khát vọng tự do.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV chia lớp thành các nhóm 4, phát Phiếu học tập số 1. GV hướng dẫn: đọc rõ tên riêng, dừng khi kết thúc một ý; lần đầu tìm đối tượng và nhân vật, lần hai chọn chi tiết giúp hiểu thông điệp. Gọi một HS đọc to đoạn tóm tắt.

    Học sinh

    HS đọc thầm, sau đó một HS đọc to. Các thành viên nhóm nhận phiếu và chia việc: người ghi, người đọc, người trình bày.

  2. Giáo viên

    GV hỏi: “Người mẹ trong bài thuộc dân tộc nào?” và “Em bé trên lưng mẹ đang làm gì cùng mẹ?”. Sau đó GV đặt câu hỏi: “Vì sao nhịp công việc hòa với nhịp ru lại cho thấy tình mẹ gắn với tình thương cộng đồng?”. GV đi quan sát, gợi ý nhóm đối chiếu với đoạn văn.

    Học sinh

    HS thảo luận. Dự kiến HS trả lời: người mẹ thuộc dân tộc Tà-ôi; em bé ở trên lưng mẹ khi mẹ giã gạo, làm nương; nhịp công việc và nhịp ru hòa vào nhau nên tình mẹ không tách rời việc chung của cộng đồng và đất nước.

  3. Giáo viên

    GV mời 2 nhóm trình bày; các nhóm khác nhận xét bằng câu có lí do. GV hỏi thêm: “Từ a-kay trong bài có nghĩa là gì?”

    Học sinh

    HS trình bày, nhóm khác góp ý. Dự kiến HS trả lời: a-kay là cách gọi con trong tiếng Tà-ôi ở bài thơ; mẹ mong con lớn lên khỏe mạnh, sống tự do và có ích.

  4. Giáo viên

    GV chốt: Tình mẹ hòa cùng tình yêu cộng đồng và khát vọng tự do. GV nhắc HS khi nêu ý nghĩa phải nối nhận xét với bằng chứng cụ thể trong bản tóm tắt, không chỉ viết “bài rất hay”. GV nhấn mạnh: bài không chỉ kể công việc của mẹ mà còn thể hiện điều mẹ ước cho con.

    Học sinh

    HS ghi vào vở phần Ghi nhớ và một câu nhận xét có bằng chứng.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 25 phút

Viết mở bài và kết bài cho bài văn tả người

Mục tiêu

Nhận biết được cách viết mở bài giới thiệu thẳng và mở bài dẫn từ kỉ niệm hoặc quan sát; viết được hai kết bài: khép ý ngắn và mở rộng suy nghĩ; chọn cặp mở bài và kết bài phù hợp thân bài.

Nội dung

Hoạt động cặp đôi kết hợp đọc bài mẫu. HS đọc bài mẫu “Bác Tư là người chăm vườn của trường em…”, xác định mở bài và kết bài, thảo luận cách mở đầu khác với câu gốc, sau đó điền Phiếu học tập số 2.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 2 đã hoàn thành; mỗi cặp viết được một mở bài giới thiệu thẳng và một mở bài dẫn từ quan sát; một kết bài khép ý ngắn và một kết bài mở rộng suy nghĩ; các câu mở đầu không trùng nhau.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV đưa ra bài mẫu, nêu yêu cầu: mở bài giới thiệu quan hệ giữa người tả và người được tả; thân bài tả diện mạo và việc làm; kết bài nêu tình cảm. GV đọc mẫu một mở bài dẫn từ quan sát để HS hình dung.

    Học sinh

    HS lắng nghe, đọc thầm bài mẫu, gạch chân câu mở bài và câu kết bài.

  2. Giáo viên

    GV yêu cầu cặp đôi thực hiện: (1) viết một mở bài giới thiệu thẳng về người em quý; (2) viết một mở bài dẫn từ kỉ niệm hoặc quan sát; (3) viết hai kết bài, một khép ý ngắn, một mở rộng suy nghĩ. GV nhắc chọn chi tiết bộc lộ tính cách, tránh liệt kê chiều cao, tóc, mắt. Theo dõi, nhắc các cặp không lặp nguyên câu mở đầu.

    Học sinh

    HS làm việc theo cặp trong 12 phút. Dự kiến HS viết: “Chú Hùng là bác sĩ thú y mà em quý nhất” (giới thiệu thẳng); “Mỗi sáng đi học, em lại thấy cô Lan cẩn thận lau từng chiếc bàn trong lớp” (dẫn từ quan sát).

  3. Giáo viên

    GV mời 2 cặp đọc phần viết, các cặp khác đối chiếu với tiêu chí: mở bài có giới thiệu quan hệ; kết bài có tình cảm; câu mở đầu không trùng.

    Học sinh

    HS đọc, nhận xét. Dự kiến HS nhận xét: “Kết bài này có mở rộng suy nghĩ về việc làm việc chăm chỉ, rất hay.”

  4. Giáo viên

    GV chốt: chọn cặp mở bài và kết bài phù hợp với thân bài; mở bài nêu quan hệ, thân bài tả diện mạo và việc làm, kết bài nêu tình cảm. GV nhắc tôn trọng người được tả, không chế giễu ngoại hình.

    Học sinh

    HS chỉnh sửa phần viết của mình theo góp ý và ghi vào vở nhận xét ngắn.

Hoạt động 3: Luyện tập, thực hành · 20 phút

Luyện tập: Nối từ, chọn đáp án và đặt câu

Mục tiêu

Củng cố nghĩa của các từ ngữ trong bài; xác định đúng thông điệp và chi tiết; vận dụng từ a-kay vào câu mới.

Nội dung

Làm bài tập theo cặp đôi kết hợp trò chơi nối từ trên học liệu số NeoEdu. Bài tập gồm: nối từ với nghĩa; chọn chi tiết dân tộc; chọn thông điệp; điền từ vào chỗ trống; đặt câu với từ a-kay.

Sản phẩm dự kiến

Đề và đáp án: (1) Nối: a-kay là cách gọi con trong tiếng Tà-ôi ở bài thơ; cảm hóa là làm người khác thay đổi theo hướng tốt bằng tình cảm, điều thiện; phù sa là vật liệu mịn do dòng nước mang và bồi đắp. (2) Người mẹ thuộc dân tộc Tà-ôi. (3) Thông điệp đúng: A. Tình mẹ hòa cùng tình yêu cộng đồng và khát vọng tự do. (4) Điền vào chỗ trống: a-kay. (5) Đặt câu: câu có dùng a-kay đúng nghĩa cách gọi con trong tiếng Tà-ôi, khác câu trong bài, đúng chính tả và dấu câu.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV chiếu bài tập tương tác trên NeoEdu, hướng dẫn cặp đôi làm lần lượt từng câu. Nhắc: đọc kĩ nghĩa trước khi nối; giữ dấu thanh khi điền từ.

    Học sinh

    HS mở học liệu số hoặc sách, đọc yêu cầu của từng câu.

  2. Giáo viên

    GV cho cặp đôi làm bài nối từ và chọn đáp án, sau đó làm câu điền từ và đặt câu. GV đi quan sát, kiểm tra việc dùng từ a-kay.

    Học sinh

    HS nối: a-kay với nghĩa cách gọi con trong tiếng Tà-ôi; cảm hóa với nghĩa làm người khác thay đổi theo hướng tốt; phù sa với nghĩa vật liệu mịn do dòng nước bồi đắp. HS chọn thông điệp A, điền a-kay và đặt câu mới.

  3. Giáo viên

    GV mời một số cặp đọc câu đặt được và chữa đáp án, nhận xét về chính tả, dấu câu.

    Học sinh

    HS đọc câu đã đặt, dự kiến: “Bé Hoa thường gọi con gái nhỏ bằng a-kay yêu thương trong những buổi tối ru con ngủ.” HS sửa lỗi nếu có.

  4. Giáo viên

    GV tổng kết đáp án và nhấn mạnh: đọc đúng nghĩa từ trước khi dùng; thông điệp phải dựa vào các chi tiết của đoạn đọc.

    Học sinh

    HS đối chiếu và sửa đáp án vào vở.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 30 phút

Vận dụng: Đọc mở rộng và chia sẻ phiếu đọc

Mục tiêu

Đọc được một văn bản khác thuộc chủ điểm Vẻ đẹp cuộc sống; ghi đúng tên, nguồn, hai chi tiết, một từ mới và nhận xét có lí do; so sánh được với bài đang học.

Nội dung

HS chọn một văn bản thuộc chủ điểm Vẻ đẹp cuộc sống trong sách báo thiếu nhi hoặc tủ sách lớp, ghi Phiếu học tập số 3 theo mẫu: tên và nguồn, ngày đọc, nhân vật hoặc đối tượng, hai chi tiết, thông điệp, một từ mới và cách hiểu qua ngữ cảnh, 3 đến 4 câu nhận xét, một điểm giống và một điểm khác so với bài Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ, câu hỏi muốn trao đổi. Nếu chưa có sách khác, HS dùng bản tóm tắt bài này để luyện phiếu, sau đó bổ sung văn bản đã đọc thực tế.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 3 đã hoàn thành; mỗi HS giới thiệu ngắn gọn được văn bản đã đọc, không kể hết nội dung; nêu được một điểm giống và một điểm khác so với bài học.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV giới thiệu mẫu phiếu và yêu cầu: ghi đúng văn bản đã thực sự đọc, không giả tên nguồn. Nhắc khi giới thiệu không kể hết nội dung để người nghe còn hứng thú tự đọc. GV giao phần hoàn thiện phiếu về nhà nếu chưa kịp.

    Học sinh

    HS nhận Phiếu học tập số 3, chọn văn bản và ghi thông tin vào phiếu trong khoảng 12 phút.

  2. Giáo viên

    GV tổ chức chia sẻ theo nhóm 4, mỗi HS giới thiệu trong 1 phút. GV đi nghe, gợi ý bạn đặt câu hỏi muốn trao đổi.

    Học sinh

    HS lần lượt giới thiệu phiếu đọc. Dự kiến HS nói: “Em đọc truyện Chiếc lá cuối cùng…” (chỉ là ví dụ); nêu một điểm giống là cùng nói về tình thương, một điểm khác là nhân vật và bối cảnh khác nhau.

  3. Giáo viên

    GV mời 2 HS đại diện trình bày trước lớp, các bạn nhận xét về tính xác thực của chi tiết và cách giải thích từ mới.

    Học sinh

    HS trình bày, bạn nhận xét và đặt câu hỏi trao đổi.

  4. Giáo viên

    GV nhận xét chung, khen những phiếu ghi đúng nguồn, chi tiết xác thực; nhắc HS hoàn thiện phiếu và đọc thêm một văn bản thuộc chủ điểm.

    Học sinh

    HS ghi nhiệm vụ về nhà vào vở.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Dùng cho hoạt động Đọc và hiểu nội dung, thông điệp bài thơ.

  • Đối tượng trong bài: ……
  • Người mẹ thuộc dân tộc nào? ……
  • Em bé trên lưng mẹ đi cùng mẹ làm những việc gì? ……
  • Từ a-kay nghĩa là gì? ……
  • Chi tiết tiêu biểu nhất làm rõ thông điệp (chép ngắn gọn, không chép nguyên đoạn): ……
  • Giải thích bằng 2 đến 3 câu vì sao chi tiết đó làm rõ thông điệp: ……
  • Thông điệp của bài: ……

Phiếu học tập số 2

Dùng cho hoạt động Viết mở bài và kết bài cho bài văn tả người.

  • Đặc điểm của mở bài giới thiệu thẳng: ……
  • Đặc điểm của mở bài dẫn từ kỉ niệm hoặc quan sát: ……
  • Đặc điểm của kết bài khép ý ngắn: ……
  • Đặc điểm của kết bài mở rộng suy nghĩ: ……
  • Mở bài em chọn (viết vào đây): ……
  • Kết bài em chọn (viết vào đây): ……
  • Vì sao cặp mở bài và kết bài này hợp với thân bài? ……

Phiếu học tập số 3

Dùng cho hoạt động Vận dụng: Đọc mở rộng và chia sẻ phiếu đọc.

  • Tên văn bản: ……
  • Tác giả hoặc nguồn: ……
  • Ngày đọc: ……
  • Nhân vật hoặc đối tượng: ……
  • Chi tiết thứ nhất: ……
  • Chi tiết thứ hai: ……
  • Thông điệp: ……
  • Một từ mới và cách hiểu qua ngữ cảnh: ……
  • Ba đến bốn câu nhận xét có lí do: ……
  • Một điểm giống và một điểm khác so với bài Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ: ……
  • Câu hỏi muốn trao đổi với bạn: ……

Hướng dẫn về nhà

  • Hoàn thiện Phiếu học tập số 3: ghi đúng tên, nguồn văn bản đã thực sự đọc; nếu chưa có sách khác, dùng bản tóm tắt bài này để luyện phiếu và ghi rõ đây là bản tóm tắt.
  • Viết hoàn chỉnh một bài văn tả người em quý trong lúc người đó làm việc, gồm mở bài và kết bài đã chọn; chọn ít nhất một chi tiết bộc lộ phẩm chất của người đó.
  • Quan sát một người thân làm việc trong gia đình, ghi lại hai hành động hoặc lời nói tiêu biểu để chuẩn bị cho bài viết tiếp theo.
  • Đọc lại bài Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ và tìm thêm một chi tiết nói về điều mẹ ước cho con.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.