Giáo án Bài 1. Tiếng hát của người đá

Tạo hứng thú, gợi trí tò mò và dẫn HS vào nội dung bài “Tiếng hát của người đá”.

GV tổ chức trò chơi “Đoán tiếng hát”: GV đọc cho cả lớp nghe một câu thơ hoặc câu hát ngắn về tiếng hát (không cho biết tên bài), HS đoán cảm xúc mà tiếng hát gợi lên. Sau đó cả lớp trả lời câu hỏi mở: “Nếu tiếng hát có thể làm người ta thay đổi, em nghĩ tiếng hát làm được những điều gì?”

HS nêu được ít nhất hai cảm xúc hoặc ý nghĩa mà tiếng hát có thể gợi lên, làm nền cho việc đọc hiểu văn bản.

HS nêu được nội dung, chi tiết tiêu biểu và thông điệp của bài; giải thích được nghĩa của từ “cảm hóa”.

HS đọc thầm đoạn tóm tắt, sau đó làm việc nhóm theo kĩ thuật khăn trải bàn với bốn câu hỏi trên Phiếu học tập số 1: (1) Tiếng hát giúp dân làng việc gì? (2) Quân xâm lược sau khi nghe tiếng hát làm gì? (3) Chi tiết thần kì nào được dùng trong câu chuyện? (4) Thông điệp của câu chuyện là gì? Mỗi nhóm viết câu trả lời vào ô của mình rồi thống nhất đáp án chung.

Phiếu học tập số 1 có đầy đủ đáp án: Nai Ngọc; tiếng hát giúp dân làng ứng phó trước muông thú; quân xâm lược dừng lại và nghĩ tới cuộc sống yên lành; em bé xuất hiện từ mỏm đá và có giọng hát kì diệu; thông điệp là tiếng hát tượng trưng cho khát vọng hòa bình và sức mạnh cảm hóa.

HS nhận biết được câu đơn và câu ghép, xác định được số vế câu và cụm chủ ngữ – vị ngữ trong mỗi vế.

GV đưa ba câu ví dụ lên bảng (“Sáng nay, chúng em ra vườn.”; “Gió nổi lên, lá cây xào xạc.”; “Mưa tạnh, trời sáng.”). HS làm việc cặp đôi theo Phiếu học tập số 2: gạch chân cụm chủ ngữ và vị ngữ trong từng vế, đếm số vế và xác định câu đơn hay câu ghép.

Phiếu học tập số 2 hoàn thành: “Sáng nay, chúng em ra vườn.” là câu đơn, có một cụm chủ ngữ – vị ngữ chính (sáng nay chỉ thời gian). “Gió nổi lên, lá cây xào xạc.” là câu ghép, có hai vế: gió/nổi lên và lá cây/xào xạc. “Mưa tạnh, trời sáng.” là câu ghép, có hai vế: mưa/tạnh và trời/sáng.

HS nêu được cấu trúc bài văn tả người và cách chọn chi tiết tiêu biểu bộc lộ phẩm chất người được tả.

HS đọc bài mẫu “Bác Tư” theo ba câu hỏi trên Phiếu học tập số 3: văn bản nhằm làm gì; các ý sắp xếp thế nào; chi tiết nào làm ý chính rõ hơn. HS chỉ ra mở bài, thân bài, kết bài và rút ra cách làm, không chép lại bài mẫu.

Phiếu học tập số 3 có nội dung: Mở bài giới thiệu quan hệ (“Bác Tư là người chăm vườn của trường em”); thân bài tả ngoại hình và việc làm (dáng gầy, mũ vải, đôi bàn tay chắc mà nhẹ, cúi xem từng gốc rồi mới tưới); kết bài nêu tình cảm (bồn hoa tươi hơn, học được cách kiên nhẫn). Chi tiết chọn lọc là những nét gắn với việc làm, bộc lộ tính cách.

HS vận dụng kiến thức đọc hiểu và luyện từ và câu để làm đúng các bài tập cơ bản.

HS chơi trò “Ai nhanh hơn” theo nhóm, trả lời các câu: (1) Nối từ ngữ với nghĩa đúng: cảm hóa, a-kay, phù sa. (2) Em bé có giọng hát kì diệu được đặt tên gì? (3) Thông điệp nào sát nhất với đoạn đọc? (A. Tiếng hát kêu gọi mọi người trả thù bằng bạo lực. B. Hòa bình chỉ có ý nghĩa với riêng người hát. C. Tiếng hát tượng trưng cho khát vọng hòa bình và sức mạnh cảm hóa.) (4) Câu nào là câu ghép? (A. Sáng nay, Lan tới lớp. B. Mưa tạnh, nắng lên. C. Các bạn đang đọc sách.) (5) “Em học bài, chị đọc sách.” có mấy vế câu? Sau khi làm bài, GV có thể dùng học liệu NeoEdu để HS kiểm tra nhanh.

Đáp án đúng: (1) cảm hóa – làm người khác thay đổi theo hướng tốt bằng tình cảm, điều thiện; a-kay – cách gọi con trong tiếng Tà-ôi ở bài thơ; phù sa – vật liệu mịn do dòng nước mang và bồi đắp. (2) Nai Ngọc. (3) C. (4) B, vì “mưa/tạnh” và “nắng/lên” là hai cụm chủ ngữ – vị ngữ. (5) 2 vế: “em/học bài” và “chị/đọc sách”.

HS vận dụng kĩ năng đọc, nghe, nói và viết để kể lại nội dung bài đọc và tả một người thân đang làm việc.

Bước 1: HS đọc rõ bản tóm tắt “Tiếng hát của người đá” cho một bạn nghe; bạn nghe hỏi: “Em bé có giọng hát kì diệu được đặt tên gì?”. Người đọc trả lời đủ ý rồi nhắc lại thông điệp. Bước 2: HS chọn một người em quý, tìm ý theo trình tự quan sát, lập dàn ý ba phần và viết đoạn văn ngắn (5–7 câu) tả người đó trong lúc làm việc, chọn chi tiết bộc lộ phẩm chất.

Đoạn văn tả người em quý có mở bài giới thiệu quan hệ, thân bài tả ngoại hình và việc làm, kết bài nêu tình cảm. Câu trả lời khi kể lại: “Nai Ngọc. Tiếng hát tượng trưng cho khát vọng hòa bình và sức mạnh cảm hóa.” Tiêu chí chấm tối đa 4 điểm: đúng mục đích và bước làm 1; chọn chi tiết có căn cứ 1; bố cục và liên kết 1; từ, câu, chính tả 1.