Giáo án Bài 17. Nghìn năm văn hiến

Gợi nhớ những hiểu biết ban đầu của HS về nơi học hành xưa và dẫn dắt vào bài Nghìn năm văn hiến (Tiết 1).

GV chiếu ảnh Văn Miếu – Quốc Tử Giám và đặt câu hỏi gợi mở: “Em đã từng nghe hoặc biết nơi nào gắn với việc học hành từ xưa ở nước ta?” “Vì sao người xưa coi trọng việc học?”

HS nêu được ít nhất một nơi gắn với việc học xưa và một lí do đơn giản vì sao việc học được coi trọng; HS nhận được đề bài cần tìm hiểu trong tiết học.

HS nêu được nội dung, chi tiết và thông điệp của văn bản; giải thích được nghĩa của từ văn hiến (Tiết 1).

Kĩ thuật khăn trải bàn: HS làm việc theo nhóm 4. GV phát Phiếu học tập số 1. Nhóm đọc văn bản, tìm chi tiết theo từng câu hỏi, ghi kết quả vào ô của nhóm trên khăn trải bàn; sau đó thống nhất đáp án và chọn một bạn trình bày. Lưu ý: đọc rõ tên riêng, dừng khi kết thúc một ý; khi kết luận phải tìm đúng hàng cột trong bảng thống kê và nối nhận xét với bằng chứng cụ thể.

Phiếu học tập số 1 hoàn thành: nêu được địa điểm Văn Miếu – Quốc Tử Giám; chi tiết về lịch sử lâu dài và số liệu người đỗ; thông điệp “Thông tin lịch sử và số liệu làm rõ truyền thống hiếu học lâu đời”; nghĩa của từ văn hiến.

HS nhận biết được đại từ (xưng hô, hỏi, thay thế) và kết từ (nối từ ngữ, nối vế câu, nêu quan hệ nguyên nhân – kết quả) (Tiết 2).

Trò chơi “Ai nhanh tìm đúng”: GV chiếu các ví dụ “Nam đang đọc sách. Nó đọc rất chăm.”; “Ai đang gõ cửa?”; “Em thích đọc sách. Chị cũng vậy.”; “Lan và Mai cùng đọc.”; “Vì em chăm học nên em tiến bộ.” HS làm việc cặp đôi, điền Phiếu học tập số 2.

Phiếu học tập số 2 hoàn thành: xác định đúng đại từ nó (thay Nam), ai (hỏi người), vậy (thay thích đọc sách), cụm và (nối hai tên người), cặp vì… nên… (nối nguyên nhân – kết quả); phân biệt được đại từ ai không có tác dụng nối hai vế.

HS nhận ra mục đích, cách sắp xếp ý và các phần mở, triển khai, kết trong bài mẫu; rút ra cách làm của đoạn văn tán thành (Tiết 2).

Đọc bài mẫu “Em tán thành việc lớp có mười phút đọc sách yên lặng mỗi ngày” theo ba câu hỏi: văn bản nhằm làm gì? các ý được sắp xếp ra sao? chi tiết nào làm ý chính rõ hơn? HS điền Phiếu học tập số 3 bằng cách chỉ ra mở đoạn, triển khai, kết đoạn trong bài mẫu.

Phiếu học tập số 3 (phần 1) hoàn thành: xác định đúng mở đoạn (nêu việc tán thành), triển khai (hai lí do và một ví dụ: cây bồn hoa), kết đoạn (khẳng định ý kiến và đề nghị cách làm); nêu được cách làm, không chép lại mẫu.

HS vận dụng kiến thức về đọc hiểu, đại từ và kết từ để làm bài tập; giải thích được chi tiết làm rõ thông điệp (Tiết 2 và Tiết 3).

Trò chơi “Chọn đúng – giải thích” theo cặp đôi, dùng các bài tập: Bài 2 (nối từ với nghĩa), Bài 3 (di tích gắn với truyền thống học tập), Bài 4 (chọn thông điệp đúng), Bài 5 (chọn một chi tiết và giải thích bằng 2–3 câu), Bài 6 (đại từ thay Minh), Bài 7 (cặp kết từ nguyên nhân – kết quả). GV dùng học liệu số NeoEdu để chiếu đáp án kiểm tra nhanh.

Đề và đáp án: (1) văn hiến – truyền thống văn hóa, học thuật và nhân tài lâu đời; môn sinh – học trò theo học một người thầy; danh y – thầy thuốc giỏi, có uy tín lớn. (2) Di tích: Văn Miếu – Quốc Tử Giám. (3) Đáp án A: Thông tin lịch sử và số liệu làm rõ truyền thống hiếu học lâu đời. (4) Chi tiết tiêu biểu: thông tin, mốc thời gian, số liệu về người đỗ cho thấy giáo dục có lịch sử lâu dài; giải thích 2–3 câu. (5) Đáp án C: “Bạn ấy” thay Minh. (6) Vì | nên. HS đạt yêu cầu khi làm đúng ít nhất 5/6 ý.

HS vận dụng cấu trúc đoạn văn tán thành để viết đoạn nêu ý kiến tán thành một việc tốt ở trường, dùng hai lí do và một ví dụ cụ thể (Tiết 3).

HS làm việc cá nhân theo các bước: tìm ý, lập dàn ý (Phiếu học tập số 3, phần 2), viết đoạn văn, sau đó đổi vở với bạn cùng bàn để chỉnh sửa theo tiêu chí. Đề: Nêu ý kiến tán thành một việc tốt ở trường, dùng hai lí do và một ví dụ cụ thể.

Đoạn văn khoảng 5–7 câu có mở đoạn nêu ý kiến tán thành, hai lí do, một ví dụ cụ thể, kết đoạn khẳng định ý kiến; có ít nhất một đại từ hoặc kết từ đúng. Tiêu chí chấm tối đa 4 điểm: đúng mục đích và bước thực hiện (1); chọn ý, chi tiết có căn cứ (1); bố cục và liên kết (1); từ, câu, chính tả (1). Chấp nhận phương án khác hợp lí. Đáp án tham khảo: “Em tán thành việc lớp có mười phút đọc sách yên lặng mỗi ngày…”

HS đọc rõ bản tóm tắt cho người nghe, trả lời câu hỏi đủ ý và nêu thông điệp; liên hệ trách nhiệm với việc học hôm nay.

Đóng vai: một HS đọc rõ bản tóm tắt bài Nghìn năm văn hiến cho bạn (người nghe) nghe. Bạn hỏi: “Di tích gắn với truyền thống học tập trong bài là nơi nào?” HS trả lời đủ ý rồi nhắc lại thông điệp. Sau đó HS nói một câu về trách nhiệm học tập của bản thân. Giao về nhà: viết đoạn văn tán thành một việc giúp việc học tốt hơn ở lớp hoặc ở nhà.

HS đọc rõ, ngắt ý đúng; trả lời: “Văn Miếu – Quốc Tử Giám. Thông tin lịch sử và số liệu làm rõ truyền thống hiếu học lâu đời.”; HS nêu được một cam kết về việc học của bản thân.