NeoEdu
Giáo án Tiếng Việt 5
Tiếng ViệtLớp 5Chủ điểm 8. Hương sắc trăm miền

Giáo án Bài 16. Về thăm Đất Mũi

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 3 tiết (105 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

  • Nêu được nội dung chính và các chi tiết tiêu biểu của bài Về thăm Đất Mũi: vùng bãi bồi, rừng mắm, rừng đước, phù sa, bộ rễ cây.
  • Giải thích được nghĩa của từ bãi bồi và phân biệt được điều văn bản nêu với trải nghiệm bản thân em liên hệ.
  • Giải thích được thông điệp của bài: yêu đất nước còn là trân trọng thiên nhiên và công sức mở mang, gìn giữ đất.
  • Nêu được các phần cơ bản của một chương trình hoạt động (mục đích, thời gian, địa điểm, chuẩn bị, phân công, trình tự, an toàn).
  • Viết được chương trình hoạt động có thời gian, người phụ trách, trình tự và phương án an toàn.
  • Trình bày được bài nói 1–2 phút giới thiệu một sản vật địa phương và hỏi đáp lịch sự với bạn.
  • Năng lực ngôn ngữ (đọc, viết, nói và nghe): đọc đúng tên riêng, dừng đúng chỗ kết thúc ý; tìm chi tiết, nêu thông điệp; viết chương trình hoạt động có bố cục rõ; nói 1–2 phút có ba ý và nghe, nhắc lại ý bạn.
  • Năng lực văn học: cảm nhận cách nói sống động “đất biết thở, cây biết bước” và tình cảm thân thuộc với nơi xa; nối nhận xét với bằng chứng cụ thể trong bài.

2. Năng lực chung

  • Tự chủ và tự học: HS chủ động đọc, tìm chi tiết trong văn bản, tự kiểm tra đáp án bài tập và tự sửa bài viết theo thứ tự nội dung trước, từ và dấu câu sau.
  • Giao tiếp và hợp tác: HS làm việc nhóm 4 theo khăn trải bàn, cặp đôi và nhóm 3 đổi vai; biết nhắc lại ý bạn và nêu ý kiến bằng câu lịch sự “Mình hiểu ý bạn, nhưng mình nghĩ… vì…”.
  • Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS vận dụng cấu trúc chương trình để lập kế hoạch cho một hoạt động của lớp, dự kiến tình huống và phương án an toàn, thời tiết khi cần.

3. Phẩm chất

  • Trách nhiệm: hoàn thành phần việc được giao trong nhóm và lập chương trình có người phụ trách rõ ràng, có phương án an toàn.
  • Trung thực: nói và viết đúng điều văn bản nêu, không tự đặt số liệu khi chưa biết; hỏi hoặc tra nguồn khi chưa chắc chắn.
  • Yêu nước: nhận ra tình yêu Tổ quốc thể hiện ở sự trân trọng thiên nhiên và công sức nhiều thế hệ gìn giữ đất, và nêu được điều em muốn giới thiệu về quê hương.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

  • Sách Tiếng Việt 5 tập 2 (bài 16 Về thăm Đất Mũi), bảng phụ ghi văn bản tóm tắt và bài mẫu CHƯƠNG TRÌNH ĐỔI SÁCH.
  • Bảng phụ hoặc slide ghi các từ khóa: bãi bồi, cổ thụ, phân công; ghi tên các mục của bài nói mẫu.
  • Phiếu học tập số 1 và số 2 (in đủ cho các nhóm), bút dạ, thẻ đánh dấu nhóm.
  • Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác, dùng ở hoạt động luyện tập 1: neoedu.vn/learn/5/vietnamese/tap-2-bai-16-ve-tham-dat-mui
  • Bài nói mẫu về sản vật địa phương được in hoặc viết sẵn trên bảng.

2. Học sinh

  • SGK Tiếng Việt 5 tập 2, vở ghi, bút chì, bút mực.
  • Giấy A4 hoặc tờ giấy nháp để nhóm lập dàn ý; bút dạ cho khăn trải bàn.
  • Thẻ từ khóa hoặc tờ ghi ý để chuẩn bị bài nói (3 ý: điều muốn giới thiệu, chi tiết hoặc lí do, lời kết).

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Khơi gợi: Nơi em đã đến và cảm xúc

Mục tiêu

Kích hoạt trải nghiệm về một nơi đã đến và cảm xúc khi đến nơi lạ, dẫn vào bài Về thăm Đất Mũi.

Nội dung

GV đặt câu hỏi: “Em đã từng đến một nơi lần đầu thấy lạ mà lại thấy gần gũi chưa? Điều gì khiến em có cảm giác đó?” HS suy nghĩ và chia sẻ trong cặp đôi, sau đó vài HS trình bày trước lớp.

Sản phẩm dự kiến

Vài câu chia sẻ về một nơi đã đến và cảm xúc của bản thân, làm nền cho việc đọc văn bản.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV ghi tên bài “Về thăm Đất Mũi” lên bảng và nêu câu hỏi khởi động. GV hỏi: “Em đã từng đến một nơi lần đầu thấy lạ mà lại thấy gần gũi chưa?”

    Học sinh

    HS lắng nghe, nhớ lại một nơi đã đến (quê ngoại, nơi đi chơi, biển, rừng…).

  2. Giáo viên

    GV yêu cầu HS chia sẻ 1 phút với bạn cùng bàn, theo dõi và gợi ý khi HS lúng túng bằng câu hỏi phụ: “Cảnh vật nơi đó có gì khác nơi em ở?”

    Học sinh

    HS chia sẻ theo cặp. Dự kiến: “Em đi biển, thấy sóng và cát, lạ mà thích.”

  3. Giáo viên

    GV mời 2–3 HS trình bày trước lớp và ghi nhanh từ khóa về cảm xúc lên bảng.

    Học sinh

    HS trình bày. Dự kiến: “Em thấy lạ nhưng gần gũi vì có người thân đón.”

  4. Giáo viên

    GV nhận xét và dẫn vào bài: “Bài đọc hôm nay kể về cảm xúc của người viết khi về thăm vùng bãi bồi có rừng mắm, rừng đước. Chúng ta cùng tìm hiểu.”

    Học sinh

    HS ghi tên bài vào vở và lắng nghe.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 20 phút

Đọc hiểu: Cảnh vật và cảm xúc ở Đất Mũi

Mục tiêu

HS đọc và nắm được nội dung, chi tiết tiêu biểu của văn bản; nhận ra cách nói làm thiên nhiên sống động và cảm xúc của người viết.

Nội dung

Chia lớp thành nhóm 4 theo khăn trải bàn. Mỗi nhóm nhận một khu vực trên khăn: (1) cảnh quan rừng mắm, rừng đước và vùng bãi bồi; (2) phù sa và bộ rễ cây bám vào bùn, giữ không gian giữa rừng với biển; (3) cách nói “đất biết thở, cây biết bước”; (4) cảm xúc thân thuộc khi tới nơi xa và công sức nhiều thế hệ. Nhóm thống nhất đọc đoạn văn, tìm chi tiết, ghi vào Phiếu học tập số 1. Đây cũng là bước chọn một chi tiết cụ thể để giải thích thông điệp bằng 2–3 câu.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 hoàn thành: các chi tiết tiêu biểu theo từng khu vực trên khăn, một nhận xét về cách nói sống động và thông điệp của bài được nêu bằng lời riêng.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV chia nhóm, phát khăn trải bàn và Phiếu học tập số 1. GV đọc mẫu, nhắc đọc rõ tên riêng và dừng khi kết thúc một ý. Câu hỏi: “Nhóm em tìm được những chi tiết nào về cảnh vật?”

    Học sinh

    HS lắng nghe, đọc thầm đoạn văn tương ứng với khu vực nhóm mình nhận.

  2. Giáo viên

    GV đi quanh lớp, hỏi các nhóm: “Cách nói ‘đất biết thở, cây biết bước’ khiến em hình dung điều gì?” và “Chi tiết nào giúp em hiểu tình yêu Tổ quốc không chỉ dành cho nơi mình đã sống lâu?”

    Học sinh

    HS thảo luận, ghi chi tiết và ý kiến ra khăn. Dự kiến: “Rừng mắm, rừng đước; phù sa nuôi đất; thiên nhiên như có sự sống; cảm giác thân thuộc khi đến nơi xa.”

  3. Giáo viên

    GV mời mỗi nhóm một đại diện trình bày khu vực của mình trong 1 phút, các nhóm khác bổ sung.

    Học sinh

    Đại diện nhóm trình bày; HS khác nhắc lại một ý của bạn trước khi bổ sung.

  4. Giáo viên

    GV chốt: Phù sa nuôi đất, bộ rễ cây giữ đất; cách nói sống động làm thiên nhiên hiện lên; thông điệp là trân trọng thiên nhiên và công sức mở mang, gìn giữ đất. GV yêu cầu HS đối chiếu với Phiếu học tập số 1.

    Học sinh

    HS sửa và hoàn thiện Phiếu học tập số 1.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 10 phút

Hiểu từ bãi bồi và phân biệt điều văn bản nêu với liên hệ bản thân

Mục tiêu

HS giải thích được nghĩa từ bãi bồi và phân biệt điều văn bản nêu với trải nghiệm em liên hệ thêm.

Nội dung

GV nêu câu hỏi: “Bãi bồi nghĩa là gì?” và “Điều nào là văn bản nêu, điều nào là em liên hệ thêm?” HS làm cặp đôi: đọc lại câu có từ bãi bồi, giải thích bằng lời của mình, rồi phân loại hai câu cho sẵn.

Sản phẩm dự kiến

HS nêu đúng nghĩa từ bãi bồi và phân loại được điều văn bản nêu với liên hệ bản thân.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV viết câu có từ bãi bồi lên bảng và hỏi: “Từ bãi bồi nghĩa là gì?”

    Học sinh

    HS đọc câu và suy nghĩ về nghĩa của từ.

  2. Giáo viên

    GV yêu cầu cặp đôi thống nhất nghĩa và phân loại hai câu: (a) “Vùng bãi bồi có rừng mắm, rừng đước.” (b) “Em nghĩ mình cũng muốn về thăm nơi ấy.”

    Học sinh

    HS trao đổi. Dự kiến: (a) là điều văn bản nêu; (b) là liên hệ thêm của người đọc.

  3. Giáo viên

    GV mời 2 cặp báo cáo và hỏi: “Vì sao câu (b) không phải là ý của văn bản?”

    Học sinh

    HS trả lời. Dự kiến: “Vì đó là suy nghĩ của người đọc, không có trong bài.”

  4. Giáo viên

    GV chốt nghĩa: bãi bồi là khoảng đất hình thành do phù sa tích tụ; ghi vào vở từ vựng và nhắc phân biệt nội dung văn bản với liên hệ bản thân.

    Học sinh

    HS ghi nghĩa từ vào vở.

Hoạt động 2.3: Khám phá · 20 phút

Cấu trúc chương trình hoạt động qua bài mẫu

Mục tiêu

HS nêu được các phần của một chương trình hoạt động và phân biệt chương trình với báo cáo.

Nội dung

GV treo bài mẫu CHƯƠNG TRÌNH ĐỔI SÁCH lên bảng phụ. Nhóm đọc, tìm các phần: mục đích, thời gian, địa điểm, chuẩn bị, phân công, trình tự, phương án an toàn và cách xử lí sự cố. HS ghi vào Phiếu học tập số 2.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 2 hoàn thành: các thành phần của chương trình, nhận xét về người phụ trách và phương án an toàn, và sự khác nhau giữa chương trình với báo cáo.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV treo bài mẫu và phát Phiếu học tập số 2. GV hỏi: “Chương trình này nêu những mục nào? Mục nào cho biết việc gì diễn ra lúc mấy giờ?”

    Học sinh

    HS đọc bài mẫu và xác định các thành phần.

  2. Giáo viên

    GV hướng dẫn nhóm trả lời hai câu: “Vì sao có dòng ‘Nếu sách hỏng, báo người phụ trách trước’?” và “Chương trình khác báo cáo ở điểm nào?”

    Học sinh

    Nhóm thảo luận. Dự kiến: “Để xử lí sự cố kịp thời, đảm bảo an toàn cho việc đổi sách.” và “Chương trình là kế hoạch trước khi làm, báo cáo là kết quả sau khi làm.”

  3. Giáo viên

    GV mời 2 nhóm trình bày, các nhóm khác nhận xét bằng một điểm rõ.

    Học sinh

    HS trình bày và nhận xét.

  4. Giáo viên

    GV chốt: một chương trình gồm mục đích, thời gian, địa điểm, chuẩn bị, phân công, trình tự và phương án an toàn; mỗi việc gắn người chịu trách nhiệm.

    Học sinh

    HS hoàn thiện Phiếu học tập số 2 và ghi nhớ cấu trúc.

Hoạt động 3.1: Luyện tập, thực hành · 15 phút

Luyện đọc hiểu và từ ngữ

Mục tiêu

Củng cố nội dung bài, nghĩa từ và thông điệp qua bài tập đã cho.

Nội dung

Làm các bài tập 2, 3, 4, 6 trong bài học. Bài tập 2: nối từ với nghĩa. Bài tập 3: tìm loại cây đặc trưng được nêu cùng mắm. Bài tập 4: chọn thông điệp sát nhất với đoạn đọc. Bài tập 6: chọn từ có nghĩa khoảng đất hình thành do phù sa tích tụ. HS làm cá nhân trên NeoEdu hoặc vở, sau đó đối chiếu với cặp đôi.

Sản phẩm dự kiến

Đề và đáp án: Bài 2: bãi bồi – khoảng đất hình thành do phù sa tích tụ; phân công – chia công việc cụ thể cho từng người; cổ thụ – cây có tuổi đời rất lâu năm. Bài 3: đước (chi tiết được nêu trực tiếp). Bài 4: đáp án C, “Yêu đất nước còn là trân trọng thiên nhiên và công sức mở mang, gìn giữ đất.” Bài 6: bãi bồi.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV mở bài tập tương tác trên NeoEdu hoặc chiếu đề bốn bài và nêu yêu cầu: làm cá nhân trong 5 phút.

    Học sinh

    HS làm bài cá nhân.

  2. Giáo viên

    GV yêu cầu HS đổi chéo vở với bạn cùng bàn để đối chiếu, GV đi kiểm tra và gợi ý bằng câu hỏi: “Đoạn nào trong bài nhắc đến cây đước?”

    Học sinh

    HS đối chiếu và sửa lỗi. Dự kiến: bài 3 HS chọn đước sau khi đọc lại đoạn văn.

  3. Giáo viên

    GV mời HS đọc đáp án từng bài, nêu lí do chọn đáp án C ở bài 4.

    Học sinh

    HS trả lời. Dự kiến: “Vì các chi tiết trong đoạn đều làm rõ việc trân trọng thiên nhiên và công sức gìn giữ đất.”

  4. Giáo viên

    GV chốt đáp án và nhắc: khi chưa chắc về nghĩa từ hoặc thông điệp, cần đọc lại đoạn văn để tìm bằng chứng.

    Học sinh

    HS sửa bài và ghi đáp án đúng vào vở.

Hoạt động 3.2: Luyện tập, thực hành · 15 phút

Viết chương trình hoạt động (Bài viết số 2)

Mục tiêu

HS viết được chương trình hoạt động của lớp theo đúng bước: tìm ý, lập dàn ý, viết, đọc thành tiếng và chỉnh sửa.

Nội dung

Đề: Lập chương trình một hoạt động của lớp, có thời gian, người phụ trách, trình tự và phương án an toàn. HS chọn một hoạt động (ví dụ: chia sẻ sách, trồng cây, ngày hội sản vật), tìm ý, lập dàn ý theo cấu trúc đã học rồi viết bản nháp. Sau khi viết, đọc thành tiếng để phát hiện câu quá dài, ý lặp, chỗ thiếu liên kết; sửa nội dung trước, từ và dấu câu sau.

Sản phẩm dự kiến

Một bản chương trình hoạt động hoàn chỉnh (hoặc dàn ý và đoạn mở đầu nếu chưa kịp viết hết) gồm mục đích, thời gian, địa điểm, chuẩn bị, phân công, trình tự và phương án an toàn. Tiêu chí chấm tối đa 4 điểm: đúng mục đích và bước hoạt động (1); chọn chi tiết có căn cứ (1); bố cục và liên kết (1); từ, câu, chính tả (1). Chấp nhận phương án khác hợp lí.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV nêu đề, tiêu chí chấm và yêu cầu HS chọn một hoạt động. GV nhắc: chương trình là kế hoạch trước khi làm, không phải báo cáo sau khi làm.

    Học sinh

    HS chọn hoạt động và ghi tên hoạt động vào giấy nháp.

  2. Giáo viên

    GV hướng dẫn HS tìm ý và lập dàn ý theo bảy mục, rồi viết bản nháp. Câu hỏi gợi ý: “Ai chịu trách nhiệm việc này?” “Nếu trời mưa thì làm thế nào?”

    Học sinh

    HS viết nháp. Dự kiến: “Thời gian 8 giờ–9 giờ thứ bảy, tại sân trường; bạn Nam phụ trách đón khách; nếu mưa thì chuyển vào lớp 5A.”

  3. Giáo viên

    GV yêu cầu HS đọc thành tiếng một đoạn trong cặp đôi, bạn góp ý về nội dung trước, rồi mới đến từ và dấu câu.

    Học sinh

    HS đọc và góp ý cho bạn.

  4. Giáo viên

    GV thu một số bài để nhận xét và nhắc HS hoàn thiện bản chính khi về nhà.

    Học sinh

    HS sửa bản nháp và ghi lại những điểm cần chỉnh.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 20 phút

Nói và nghe: Sản vật địa phương

Mục tiêu

HS nghe, ghi từ khóa và hỏi lại; chuẩn bị và trình bày bài nói 1–2 phút về một sản vật địa phương; nhận xét bạn bằng một điểm rõ và một điều nên bổ sung.

Nội dung

GV đọc bài nói mẫu; HS ghi hai từ khóa và một câu hỏi làm rõ. HS chuẩn bị ba ý: điều muốn giới thiệu, chi tiết hoặc lí do, lời kết. Nhóm 3 đổi vai để mỗi người nói và nghe. Khi khác ý, dùng câu “Mình hiểu ý bạn, nhưng mình nghĩ… vì…”. Nội dung về sản vật phải dựa trên điều HS biết hoặc đã hỏi, không tự đặt số liệu.

Sản phẩm dự kiến

Bài nói 1–2 phút có đủ ba ý; phần nhận xét ghi một điểm rõ và một điều nên bổ sung cho bạn; câu hỏi làm rõ được nêu lịch sự.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV đọc bài nói mẫu và hướng dẫn HS ghi hai từ khóa và một câu hỏi làm rõ. GV hỏi: “Bạn trong bài giới thiệu sản vật theo những ý nào?”

    Học sinh

    HS lắng nghe và ghi từ khóa. Dự kiến: “nơi làm”, “nguyên liệu chính”, “nét riêng”.

  2. Giáo viên

    GV cho HS 2 phút chuẩn bị ba ý, nhắc nhìn người nghe và không đọc cả bản viết. Sau đó GV chia nhóm 3 để đổi vai nói và nghe.

    Học sinh

    HS chuẩn bị và luyện nói trong nhóm; người nghe ghi từ khóa, nhắc lại một ý, hỏi một câu. Dự kiến câu hỏi: “Sản vật này được làm từ nguyên liệu gì?”

  3. Giáo viên

    GV mời 2–3 HS trình bày trước lớp và hướng dẫn nhận xét bằng một điểm rõ và một điều nên bổ sung, dùng mẫu câu “Mình hiểu ý bạn, nhưng mình nghĩ… vì…”.

    Học sinh

    HS trình bày và nhận xét. Dự kiến: “Bạn giới thiệu rõ nơi làm; nên thêm nét riêng của sản vật.”

  4. Giáo viên

    GV nhận xét chung và nhắc giữ vệ sinh, nguồn gốc đáng tin cậy khi giới thiệu sản vật. GV giao nhiệm vụ về nhà.

    Học sinh

    HS ghi nhận xét và hoàn thiện bài nói để trình bày ở tiết sau.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Nhóm: …… Khu vực được giao: ……

  1. Ghi các chi tiết tiêu biểu trong đoạn văn về khu vực nhóm mình:
  • Chi tiết về cảnh vật: ……
  • Chi tiết về phù sa, bộ rễ cây: ……
  • Chi tiết về cách nói sống động: ……
  1. Chọn một chi tiết và giải thích bằng 2–3 câu vì sao chi tiết ấy làm rõ thông điệp. Không chép nguyên cả đoạn.
  • Chi tiết đã chọn: ……
  • Giải thích: ……
  1. Thông điệp của bài theo nhóm em: ……

Phiếu học tập số 2

Nhóm: ……
Bài mẫu: CHƯƠNG TRÌNH ĐỔI SÁCH

  1. Điền tên các thành phần có trong bài mẫu:
  • Mục đích: ……
  • Thời gian và địa điểm: ……
  • Chuẩn bị: ……
  • Phân công (ai phụ trách): ……
  • Trình tự: ……
  • Phương án an toàn và xử lí sự cố: ……
  1. Trả lời:
  • Vì sao cần dòng “Nếu sách hỏng, báo người phụ trách trước”? ……
  • Chương trình khác báo cáo ở điểm nào? ……
  1. Thành phần nào trong chương trình của em còn thiếu? Em sẽ bổ sung gì? ……

Hướng dẫn về nhà

  • Hoàn thiện bản chương trình hoạt động (Bài viết số 2): đọc lại, sửa nội dung trước, sau đó từ và dấu câu; kiểm tra có đủ thời gian, người phụ trách, trình tự và phương án an toàn.
  • Làm bài tập 7: dùng từ bãi bồi trong một câu mới đúng nghĩa, khác câu trong đoạn đọc, viết đúng chính tả và dấu câu.
  • Chuẩn bị bài nói 1–2 phút về một sản vật ở địa phương: hỏi người lớn trong gia đình về nơi làm, nguyên liệu chính và nét riêng; nếu chưa biết số liệu thì hỏi hoặc tra nguồn đáng tin cậy, không tự đặt ra.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.