Tiếng ViệtLớp 5Chủ điểm 8. Hương sắc trăm miền

Giáo án Bài 13. Đàn t'rưng – tiếng ca đại ngàn

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 3 tiết (105 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được tên nhạc cụ được giới thiệu trong bài (t’rưng) và các chi tiết tiêu biểu về cấu tạo, âm thanh, công dụng của đàn trong đời sống buôn làng.
Giải thích được thông điệp của bài: Âm nhạc truyền thống gắn với môi trường sống và lao động của cộng đồng.
Giải thích được nghĩa của từ âm sắc và dùng từ này đúng trong câu.
Vận dụng được đại từ hoặc từ ngữ cùng chỉ đối tượng để liên kết câu, đồng thời tránh lặp và tránh mơ hồ về người được nói đến.
Nêu được mục đích, thành phần và trình tự của một chương trình hoạt động; lập được chương trình cho một hoạt động của lớp.
Năng lực ngôn ngữ (đọc, viết, nói và nghe): Đọc rõ ràng, ngắt ý đúng; nghe và trả lời câu hỏi về chi tiết văn bản; viết được câu có liên kết bằng từ ngữ thay thế; viết được chương trình hoạt động có mục đích, thời gian, người phụ trách, trình tự và phương án an toàn.
Năng lực văn học: Cảm nhận được vẻ đẹp âm thanh, nhịp sống buôn làng trong đoạn văn; nhận ra mối quan hệ giữa nhạc cụ dân gian với đời sống lao động và tình cảm cộng đồng; biết phân biệt điều văn bản nêu với trải nghiệm cá nhân.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: Chủ động đọc bản tóm tắt, tự tìm chi tiết trả lời câu hỏi và tự kiểm tra đáp án trong phiếu học tập.
Giao tiếp và hợp tác: Trao đổi theo cặp và nhóm để thống nhất chi tiết, trình bày ý kiến rõ ràng, lắng nghe và nhận xét bạn.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: Xác định từ ngữ thay thế phù hợp để câu rõ nghĩa; đề xuất phương án an toàn và xử lí thời tiết khi lập chương trình hoạt động.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: Hoàn thành đầy đủ phiếu học tập và bài viết chương trình hoạt động đúng thời gian quy định.
Trách nhiệm: Lập chương trình có phân công người phụ trách rõ ràng, nêu cách xử lí khi sách hỏng hoặc thời tiết xấu.
Trung thực: Nêu đúng điều văn bản viết, không thêm sự việc chưa được kể khi giải thích thông điệp.
Yêu nước: Nhận thức giá trị của âm nhạc truyền thống Tây Nguyên và có ý thức gìn giữ di sản âm nhạc của dân tộc.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Bản tóm tắt bài Đàn t’rưng – tiếng ca đại ngàn và SGK Tiếng Việt 5, tập 2
Hình minh họa nhạc cụ tre (đàn t’rưng) và các nhạc cụ dây, hơi, gõ để đối chiếu
Bảng phụ hoặc slide ghi ví dụ liên kết câu và bài mẫu “Chương trình đổi sách”
Phiếu học tập số 1, số 2, số 3 (in cho mỗi nhóm)
Thẻ từ ngữ để nối nghĩa (âm sắc, phân công, cổ thụ) và bút dạ, bảng nhóm
Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác (neoedu.vn/learn/5/vietnamese/tap-2-bai-13-dan-t-rung-tieng-ca-dai-ngan) dùng ở hoạt động luyện tập

2. Học sinh

SGK Tiếng Việt 5, tập 2; vở ghi, bút chì, bút màu
Bút dạ và giấy khổ A4 hoặc bảng con để làm việc nhóm
Thẻ từ ngữ (nếu GV in sẵn) để nối nghĩa

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Khởi động: Âm thanh quanh em

Mục tiêu

Gợi nhớ những âm thanh gắn với đời sống và tạo tâm thế vào bài đọc về nhạc cụ dân gian.

Nội dung

HS lắng nghe một đoạn âm thanh (tiếng trống trường, tiếng mưa rơi trên mái tôn, tiếng gõ mõ) và nói tên âm thanh đó gợi lên điều gì trong đời sống.

Sản phẩm dự kiến

Khoảng 3 đến 4 HS nêu được một âm thanh quen thuộc và nơi em nghe thấy nó.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV bật lần lượt 3 đoạn âm thanh ngắn và hỏi: “Các em nghe thấy âm thanh gì? Âm thanh ấy gợi cho em nhớ đến đâu?”
Học sinh
HS lắng nghe, giơ tay xung phong trả lời. Dự kiến: “Em nghe tiếng trống trường, nhớ giờ ra chơi.”
Giáo viên
GV hỏi: “Mỗi vùng miền có những nhạc cụ riêng. Các em đã biết nhạc cụ dân tộc nào?”
Học sinh
HS nhớ lại và trả lời. Dự kiến: “Em biết đàn bầu, sáo trúc, đàn nhị.”
Giáo viên
GV mời 2 HS trình bày ngắn gọn rồi nêu: “Hôm nay chúng ta gặp một nhạc cụ làm từ tre của đồng bào Tây Nguyên.”
Học sinh
HS nhắc lại tên bài: Đàn t’rưng – tiếng ca đại ngàn.
Giáo viên
GV chốt: Âm thanh của nhạc cụ thường gắn với nơi chúng sinh ra và sinh sống.
Học sinh
HS ghi tựa bài vào vở.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 30 phút

Đọc và tìm hiểu văn bản Đàn t’rưng

Mục tiêu

Hiểu nội dung, chi tiết và thông điệp của bài; giải thích được nghĩa của từ âm sắc.

Nội dung

Lượt 1: HS đọc thầm bản tóm tắt, tìm đối tượng được giới thiệu (nhạc cụ t’rưng) và các việc đàn từng gắn với. Lượt 2: nhóm chọn một chi tiết giúp hiểu thông điệp, nối với một nhận xét có bằng chứng. Hoàn thành Phiếu học tập số 1.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 đã điền; mỗi nhóm có một câu nêu thông điệp kèm chi tiết minh họa; HS giải thích được từ âm sắc.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV đọc mẫu một đoạn, nhấn đúng các tên riêng và ngắt sau mỗi ý. Giao nhiệm vụ: “Lượt 1 tìm đối tượng và công dụng của đàn; lượt 2 chọn chi tiết chứng minh thông điệp.” Phát Phiếu học tập số 1.
Học sinh
HS lắng nghe, đọc thầm bản tóm tắt, gạch chân tên nhạc cụ và các việc đàn từng gắn với.
Giáo viên
GV đi quanh lớp, gợi ý: “Đàn gắn với việc gì trong đời sống bà con? Em thấy chi tiết nào cho biết âm nhạc gắn với lao động?” Hướng dẫn HS giải thích từ âm sắc qua câu hỏi: “Cùng là tiếng gõ, sao ta nhận ra được tiếng đàn t’rưng?”
Học sinh
Nhóm thảo luận. Dự kiến: “Đàn dùng để canh rẫy, xua chim thú phá lúa.” / “Chi tiết ống tre, nứa tạo nhiều âm thanh khi gõ cho thấy nhạc cụ gắn với núi rừng.” / Âm sắc: “Là đặc điểm riêng của âm thanh giúp phân biệt nguồn phát.”
Giáo viên
GV mời 2 nhóm trình bày. Yêu cầu nhận xét có bằng chứng: “Em nói bài rất hay thì chưa đủ; hãy nói vì sao, dựa vào chi tiết nào.”
Học sinh
Đại diện nhóm đọc câu nhận xét. Dự kiến: “Bài cho thấy đàn gắn với đời sống, vì đàn giúp canh rẫy và làm ấm lòng người trong đêm.”
Giáo viên
GV chốt thông điệp: Âm nhạc truyền thống gắn với môi trường sống và lao động của cộng đồng. Nhấn mạnh: âm sắc là đặc điểm riêng của âm thanh giúp phân biệt nguồn phát. Nhắc HS phân biệt điều văn bản nêu với trải nghiệm của bản thân.
Học sinh
HS ghi thông điệp và nghĩa của từ âm sắc vào vở.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 15 phút

Liên kết câu bằng từ ngữ thay thế

Mục tiêu

Nhận biết và sử dụng đại từ hoặc từ ngữ cùng chỉ đối tượng để liên kết câu, tránh lặp và tránh mơ hồ.

Nội dung

GV đưa ví dụ “Bác Tư trồng cây. Người làm vườn ấy chăm từng gốc.” và “Lan gặp Mai. Bạn ấy mỉm cười” để HS so sánh. HS điền Phiếu học tập số 2 và chỉ ra trường hợp cần nhắc lại tên khi có nhiều nhân vật.

Sản phẩm dự kiến

HS nêu được từ thay thế trong từng câu và giải thích vì sao nên viết “Mai mỉm cười” khi cần rõ người được nói đến.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV viết hai cặp câu lên bảng và hỏi: “Câu nào người đọc biết chắc ai cười? Vì sao?” Phát Phiếu học tập số 2.
Học sinh
HS đọc và suy nghĩ, giơ tay trả lời.
Giáo viên
GV hướng dẫn: từ thay thế phải chỉ đúng đối tượng ở câu trước. Khi có hai nhân vật, nên nhắc lại tên. Yêu cầu cặp đôi làm câu 1 đến câu 3 trong phiếu.
Học sinh
Cặp đôi thảo luận. Dự kiến: “Từ nó trong câu ‘Chú mèo nằm bên cửa. Nó đang ngủ’ chỉ chú mèo.” / “Với ‘Lan gặp Mai. Nó nói’ thì không rõ ai nói, nên phải viết ‘Mai nói lời cảm ơn’.”
Giáo viên
GV mời 2 cặp đọc kết quả, các cặp khác nhận xét: đã thay đúng đối tượng chưa, câu có rõ nghĩa không.
Học sinh
HS đọc câu đã sửa và nhận xét bạn.
Giáo viên
GV chốt: Từ ngữ thay thế giúp câu liên kết và tránh lặp; nếu có nhiều nhân vật thì nên nhắc lại tên để người đọc không hiểu nhầm.
Học sinh
HS ghi quy tắc vào vở.

Hoạt động 2.3: Khám phá · 15 phút

Tìm hiểu cách viết chương trình hoạt động

Mục tiêu

Nhận biết cấu trúc và các phần cần có của một chương trình hoạt động qua bài mẫu.

Nội dung

HS đọc bài mẫu “Chương trình đổi sách” theo ba câu hỏi: văn bản nhằm làm gì, các ý sắp xếp ra sao, chi tiết nào làm ý chính rõ hơn. HS chỉ ra mở đầu, phần triển khai và kết thúc, sau đó rút ra cách làm. Hoàn thành Phiếu học tập số 3.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 3 đã điền: nêu được mục đích, thành phần, thời gian, địa điểm, chuẩn bị, phân công, trình tự và phương án an toàn của chương trình mẫu.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV đọc mẫu, nêu ba câu hỏi và nhấn: “Chương trình là kế hoạch trước khi làm, khác với báo cáo sau khi làm.” Phát Phiếu học tập số 3.
Học sinh
HS đọc thầm bài mẫu và ghi câu trả lời theo ba câu hỏi.
Giáo viên
GV hướng dẫn nhóm tìm: mở đầu (mục đích, thời gian, địa điểm), triển khai (các mốc giờ, việc cần làm), kết thúc (dọn dẹp, tổng kết). Gợi ý: “Chi tiết nào cho biết ai chịu trách nhiệm việc gì? Nếu sách hỏng thì phải làm gì?”
Học sinh
Nhóm thảo luận. Dự kiến: “Mở đầu là mục đích và thời gian; triển khai là các mốc 14 giờ, 14 giờ 10…; kết thúc là dọn bàn, tổng kết.” / “Chi tiết ‘báo người phụ trách trước’ là phương án an toàn.”
Giáo viên
GV mời 1 nhóm trình bày ba phần của bài mẫu, các nhóm khác bổ sung chi tiết còn thiếu.
Học sinh
Đại diện nhóm trình bày, nhóm khác nhận xét.
Giáo viên
GV tóm tắt: Một chương trình cần có mục đích, thời gian, địa điểm, chuẩn bị, phân công, trình tự và phương án an toàn; mỗi việc gắn với người chịu trách nhiệm.
Học sinh
HS ghi vào vở các yếu tố của một chương trình hoạt động.

Hoạt động 3: Luyện tập, thực hành · 25 phút

Luyện tập đọc hiểu và từ ngữ

Mục tiêu

Củng cố hiểu nội dung văn bản, nghĩa từ và cách liên kết câu qua các bài tập đã cho.

Nội dung

HS làm bài tập 2, 3, 4, 6, 7 trong bộ đề bài học; có thể dùng bài tập tương tác trên trang NeoEdu để kiểm tra nhanh. Đọc đề và chọn đáp án đúng, nối từ với nghĩa, trả lời câu hỏi theo bản tóm tắt.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án: Bài 2 nối âm sắc – đặc điểm riêng của âm thanh giúp phân biệt nguồn phát; phân công – chia công việc cụ thể cho từng người; cổ thụ – cây có tuổi đời rất lâu năm. Bài 3: t’rưng. Bài 4: C (Âm nhạc truyền thống gắn với môi trường sống và lao động của cộng đồng). Bài 6: nó (cùng chỉ chú mèo). Bài 7: B (Lan gặp Mai. Mai nói lời cảm ơn; nhắc lại tên Mai tránh mơ hồ).

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chiếu hoặc phát đề các bài 2, 3, 4, 6, 7. Nêu yêu cầu: “Làm cá nhân trong 5 phút, sau đó đối chiếu với bạn cùng bàn.”
Học sinh
HS đọc đề và làm bài cá nhân.
Giáo viên
GV theo dõi, hỗ trợ HS yếu bằng câu hỏi gợi mở. Với bài 4 hỏi: “Các chi tiết trong đoạn cùng nói về điều gì?”
Học sinh
HS làm bài và đối chiếu. Dự kiến bài 4: HS chọn C vì các chi tiết về đàn gắn với canh rẫy, làm ấm lòng người đều cho thấy âm nhạc gắn với cộng đồng.
Giáo viên
GV mời HS đọc đáp án từng bài, cả lớp kiểm tra và sửa.
Học sinh
HS báo đáp án và giải thích ngắn gọn.
Giáo viên
GV chốt đáp án và nhấn lỗi thường gặp: chọn nhầm đáp án có ý nhạc cụ chỉ dùng trên sân khấu, không gắn việc thường ngày. Nhận xét này không đúng với bài.
Học sinh
HS sửa lỗi vào vở.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 15 phút

Lập chương trình một hoạt động của lớp

Mục tiêu

Vận dụng cấu trúc chương trình hoạt động để lập kế hoạch cho một hoạt động thực tế của lớp.

Nội dung

Nhóm chọn một hoạt động của lớp (ví dụ: ngày hội đọc sách, tổng vệ sinh, giao lưu văn nghệ về nhạc cụ dân tộc). Nhóm lập chương trình có thời gian, địa điểm, người phụ trách, trình tự và phương án an toàn; nêu cách xử lí khi thời tiết xấu. Phần chưa xong được hoàn thiện ở nhà.

Sản phẩm dự kiến

Mỗi nhóm có một bản chương trình hoạt động gồm: mục đích, thời gian, địa điểm, chuẩn bị, phân công người phụ trách, trình tự theo mốc giờ, phương án an toàn và cách xử lí thời tiết.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu nhiệm vụ: “Lập chương trình một hoạt động của lớp, có thời gian, người phụ trách, trình tự và phương án an toàn. Hãy tự kiểm tra theo ba câu hỏi: mục đích là gì, ý sắp xếp thế nào, chi tiết nào làm rõ ý?”
Học sinh
HS nhận nhiệm vụ, chọn hoạt động và thống nhất trong nhóm.
Giáo viên
GV gợi ý: “Ai phụ trách việc gì? Nếu trời mưa thì sao? Nếu có việc hỏng hóc thì báo ai?” Nhắc HS ghi đúng tên hoạt động trong bản chương trình.
Học sinh
Nhóm viết chương trình. Dự kiến: “Mục đích: chia sẻ sách phù hợp; 14 giờ: lớp trưởng nêu quy tắc; nếu trời mưa, chuyển sang trong lớp.”
Giáo viên
GV mời 2 nhóm trình bày; các nhóm khác góp ý về tính khả thi và an toàn.
Học sinh
Đại diện nhóm đọc chương trình, nhóm khác nhận xét.
Giáo viên
GV nhận xét, nhấn: chương trình là kế hoạch trước khi làm, mỗi việc cần có người chịu trách nhiệm và sản phẩm rõ ràng. Giao HS hoàn thiện bản chương trình ở nhà.
Học sinh
HS ghi lại góp ý để chỉnh sửa.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Đọc bản tóm tắt “Đàn t’rưng – tiếng ca đại ngàn” và hoàn thành:

Câu 1: Nhạc cụ được giới thiệu mang tên gì?
Câu 2: Đàn từng gắn với những việc nào trong đời sống? (Gợi ý: canh rẫy, xua chim thú phá lúa, làm ấm lòng người trong đêm)
Câu 3: Chọn một chi tiết tiêu biểu và viết một câu nhận xét có bằng chứng cụ thể (không viết chung chung “bài rất hay”).
Câu 4: Nêu thông điệp của bài bằng lời của em.
Câu 5: Âm sắc nghĩa là gì? Tìm một ví dụ sử dụng từ này.
Câu 6: Điều văn bản nêu và trải nghiệm của em khác nhau ở chỗ nào?

Phiếu học tập số 2

Đọc các cặp câu và trả lời:

Câu 1: “Chú mèo nằm bên cửa. Nó đang ngủ.” Từ nào thay cho chú mèo?
Câu 2: “Lan gặp Mai. Bạn ấy mỉm cười.” Vì sao câu này chưa rõ? Hãy viết lại cho rõ người cười.
Câu 3: Chọn đáp án đúng nhất: A. Lan gặp Mai. Bạn ấy nói. / B. Lan gặp Mai. Mai nói lời cảm ơn. / C. Lan gặp Mai. Nó nói. Giải thích lựa chọn của em.
Câu 4: Viết hai câu, dùng một từ thay thế để liên kết câu (không lặp tên riêng khi không cần thiết).

Phiếu học tập số 3

Đọc bài mẫu “Chương trình đổi sách” và điền vào bảng sau:

Mở đầu: mục đích, thời gian, địa điểm là gì?
Phần triển khai: liệt kê các mốc giờ và việc cần làm ở mỗi mốc.
Phần kết thúc: việc nào được làm sau cùng?
Phân công: việc nào gắn với người chịu trách nhiệm nào?
An toàn: nếu sách hỏng thì phải báo ai trước?
Nhận xét: chương trình khác báo cáo ở điểm nào?

Hướng dẫn về nhà

Hoàn thiện bản chương trình hoạt động mà nhóm đã lập trên lớp: bổ sung chuẩn bị, phân công cụ thể, phương án an toàn và cách xử lí khi thời tiết xấu.
Đọc lại bản tóm tắt bài Đàn t’rưng – tiếng ca đại ngàn và đọc to cho người thân nghe; trả lời câu hỏi: Nhạc cụ được giới thiệu mang tên gì? Thông điệp của bài là gì?
Tìm trong gia đình hoặc khu dân cư một nhạc cụ hoặc âm thanh gắn với lao động, sinh hoạt; viết 3 đến 4 câu về nó, dùng ít nhất một từ ngữ thay thế để liên kết câu.
Truy cập trang bài học trên NeoEdu để làm lại các bài tập tương tác và tự kiểm tra kết quả.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.