Giáo án Tiếng Việt 5
Tiếng ViệtLớp 5Chủ điểm 8. Hương sắc trăm miền

Giáo án Bài 12. Vũ điệu trên nền thổ cẩm

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 3 tiết (105 phút)

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

  • Nêu được nội dung chính của bài đọc: thổ cẩm Cơ-tu có hoa văn kết bằng hạt cườm, một kiểu hoa văn tái hiện dáng múa Da dá trong lễ hội.
  • Giải thích được thông điệp “Hoa văn truyền thống chứa đựng nét đẹp đời sống và văn hóa cộng đồng” bằng một chi tiết cụ thể trong bài.
  • Nêu được nghĩa của từ “thổ cẩm” và vận dụng được từ này trong câu mới.
  • Nêu được cấu trúc đoạn văn thể hiện cảm xúc về một sự việc: giới thiệu sự việc, khoảnh khắc xúc động, suy nghĩ thay đổi.
  • Vận dụng được cách đánh giá, chỉnh sửa đoạn văn theo ba nhóm tiêu chí: đủ ý và đúng mục đích, mạch sắp xếp, dùng từ–câu–chính tả.
  • Nêu được cấu trúc bài nói về địa điểm tham quan, du lịch gồm ba ý: điều giới thiệu, lí do, lời kết.
  • Năng lực ngôn ngữ: đọc hiểu văn bản thông tin–văn hóa, nhận biết chi tiết và thông điệp; viết đoạn văn thể hiện cảm xúc có nguyên nhân rõ ràng; nói rõ ràng, nghe và ghi từ khóa, hỏi đáp lịch sự khi trình bày ý kiến về địa điểm tham quan.
  • Năng lực văn học: cảm nhận được vẻ đẹp của hoa văn thổ cẩm qua hình ảnh điệu múa Da dá và ý nghĩa gắn với ước mong mùa màng; nhận ra cảm xúc chân thực, có nguyên nhân trong bài mẫu về việc dọn góc đọc sách.

2. Năng lực chung

  • Tự chủ và tự học: HS chủ động đọc thầm, tìm chi tiết trong bài, tự đối chiếu đáp án và tự chỉnh sửa đoạn văn của mình.
  • Giao tiếp và hợp tác: HS trao đổi theo cặp, đổi bài để nhận xét bằng một điểm tốt và một đề nghị sửa; biết dùng câu “Mình hiểu ý bạn, nhưng mình nghĩ… vì…” khi có ý kiến khác.
  • Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS vận dụng cách lập ý, chọn chi tiết để viết đoạn cảm xúc và đề xuất địa điểm tham quan phù hợp với thực tế địa phương.

3. Phẩm chất

  • Trách nhiệm: nhận ra việc giữ gìn sách và đồ dùng chung là trách nhiệm của bản thân, như chi tiết bạn An dán lại trang rách và cả lớp giữ thói quen dùng sách nhẹ tay.
  • Yêu nước: tự hào và trân trọng nét đẹp văn hóa của các dân tộc qua hoa văn thổ cẩm Cơ-tu và điệu múa Da dá.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

  • Thẻ hoặc tờ giấy ghi tên các đồ vật truyền thống để làm trò chơi khởi động (chiếc khăn thổ cẩm, cái gùi, bộ chiêng).
  • Bản chép sẵn bài đọc Vũ điệu trên nền thổ cẩm (tóm tắt) và bài mẫu đoạn cảm xúc “góc đọc sách” trên bảng hoặc giấy khổ lớn.
  • Bảng phụ ghi bài nói mẫu về bảo tàng gần trường và danh sách ba ý cần chuẩn bị.
  • Phiếu học tập số 1, Phiếu học tập số 2 (in cho mỗi nhóm).
  • Đồng hồ bấm giờ.
  • Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác, dùng để kiểm tra nhanh bài tập 2, 3, 4, 6 (neoedu.vn/learn/5/vietnamese/tap-2-bai-12-vu-dieu-tren-nen-tho-cam).

2. Học sinh

  • Sách Tiếng Việt 5, tập 2.
  • Vở ghi, bút chì, bút mực, thước kẻ.
  • Bút dạ và giấy nháp để ghi từ khóa khi nghe bạn nói.
  • Bản nháp đoạn văn cảm xúc do HS viết trước (nếu có) để đổi bài với bạn.

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Đoán đồ vật truyền thống

Mục tiêu

Gợi nhớ kinh nghiệm về đồ vật truyền thống và tạo hứng thú vào bài đọc về thổ cẩm.

Nội dung

Trò chơi “Đoán đồ vật”: GV mô tả từng đồ vật bằng 2–3 gợi ý ngắn, HS giơ tay đoán. Các đồ vật gồm chiếc khăn thổ cẩm, cái gùi, bộ chiêng.

Sản phẩm dự kiến

HS gọi đúng tên đồ vật và nêu được một điều các em biết về đồ vật đó (ví dụ: khăn có hoa văn màu sắc sặc sỡ).

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV giới thiệu luật chơi: “Cô mô tả một đồ vật, các em giơ tay đoán tên. Đoán đúng được một điểm cho nhóm.” GV đưa gợi ý thứ nhất: “Đồ vật này được dệt bằng sợi, có hoa văn nhiều màu.”

    Học sinh

    HS lắng nghe luật chơi và giơ tay đoán. Dự kiến HS trả lời: “Chiếc khăn thổ cẩm ạ.”

  2. Giáo viên

    GV hỏi: “Em có thể kể thêm điều gì về hoa văn trên các đồ vật này?” Từ đó GV dẫn vào bài: “Hôm nay chúng ta đọc bài Vũ điệu trên nền thổ cẩm để tìm hiểu hoa văn ấy mang điều gì.”

    Học sinh

    HS trả lời dự kiến: “Hoa văn có hình chim, hình hoa ạ.” HS mở sách, ghi tên bài vào vở.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 20 phút

Đọc hiểu nội dung và thông điệp bài Vũ điệu trên nền thổ cẩm

Mục tiêu

HS hiểu nội dung, chi tiết và thông điệp của bài đọc; hiểu nghĩa từ “thổ cẩm”.

Nội dung

Đọc mẫu, đọc thầm và trả lời Phiếu học tập số 1 theo cặp đôi. Tìm chi tiết tiêu biểu, giải thích thông điệp bằng lời riêng. Giải nghĩa từ “thổ cẩm”.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 hoàn thành, gồm: dân tộc làm thổ cẩm là Cơ-tu; chi tiết tiêu biểu là kiểu hoa văn tái hiện dáng múa Da dá; thông điệp là hoa văn truyền thống chứa đựng nét đẹp đời sống và văn hóa cộng đồng.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV đọc mẫu đoạn văn, nhấn giọng ở các tên riêng Cơ-tu, Da dá; dừng khi kết thúc mỗi ý. GV phát Phiếu học tập số 1 và giao nhiệm vụ: “Cặp đôi đọc thầm, tìm đáp án cho ba câu hỏi trong phiếu trong 5 phút.”

    Học sinh

    HS lắng nghe, đọc thầm và gạch chân các chi tiết quan trọng. Cặp đôi thảo luận, dự kiến HS trả lời: “Dân tộc làm thổ cẩm là Cơ-tu ạ.”

  2. Giáo viên

    GV hỏi: “Kiểu hoa văn nào tái hiện dáng múa trong lễ hội?” và “Điệu múa ấy gắn với ước mong nào của người dân?” GV gợi ý: “Hãy đọc lại câu về điệu múa và mùa màng.” Sau đó GV hỏi: “Từ thổ cẩm có nghĩa là gì?”

    Học sinh

    HS trả lời dự kiến: “Kiểu hoa văn tái hiện dáng múa Da dá ạ.” “Điệu múa gắn với ước mong mùa màng ạ.” “Thổ cẩm là vải dệt có hoa văn truyền thống của một số dân tộc ạ.”

  3. Giáo viên

    GV mời một cặp trình bày thông điệp và giải thích bằng một chi tiết cụ thể: “Chi tiết nào giúp em hiểu thông điệp của bài?” GV nhận xét, bổ sung để HS nói rõ: nhận xét phải dựa vào bằng chứng trong bài.

    Học sinh

    Đại diện cặp trình bày, dự kiến: “Thông điệp là hoa văn truyền thống chứa đựng nét đẹp đời sống và văn hóa cộng đồng. Chi tiết tiêu biểu là kiểu hoa văn tái hiện dáng múa Da dá, cho thấy hoa văn gắn với lễ hội của cộng đồng ạ.” Các nhóm khác nhận xét.

  4. Giáo viên

    GV chốt: đồ vật truyền thống không chỉ để dùng hoặc để đẹp mà còn ghi giữ kí ức và niềm tin của một dân tộc. GV yêu cầu HS ghi phần Ghi nhớ vào vở.

    Học sinh

    HS ghi vào vở: “Hoa văn truyền thống chứa đựng nét đẹp đời sống và văn hóa cộng đồng.” HS tự kiểm tra đáp án trong phiếu.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 20 phút

Đặc điểm đoạn văn thể hiện cảm xúc và cách đánh giá, chỉnh sửa

Mục tiêu

HS nhận biết cấu trúc và cách thể hiện cảm xúc có nguyên nhân trong một đoạn văn; biết cách đánh giá đoạn văn của bạn theo ba nhóm tiêu chí.

Nội dung

Phân tích bài mẫu “Chiều thứ sáu, lớp em cùng dọn góc đọc sách” theo ba phần: giới thiệu sự việc, khoảnh khắc làm em xúc động, suy nghĩ thay đổi. Hoàn thành Phiếu học tập số 2.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 2 hoàn thành, nêu được: sự việc là dọn góc đọc sách; thời điểm là chiều thứ sáu; khoảnh khắc xúc động là khi bạn An dán trang rách và đưa cuốn truyện đã sửa; suy nghĩ thay đổi từ “chỉ là xếp lại vài chồng sách” sang “vui khác hẳn” và “tự hào vì đã góp sức”.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV chiếu hoặc chép bài mẫu lên bảng. GV phát Phiếu học tập số 2 và nêu: “Hãy tìm các câu trả lời trong bài mẫu, sau đó trao đổi nhóm bốn.”

    Học sinh

    HS đọc bài mẫu, nhóm bốn đọc và thảo luận để điền phiếu.

  2. Giáo viên

    GV hỏi: “Khoảnh khắc nào làm người viết xúc động?” và “Lúc đầu người viết nghĩ về việc dọn sách như thế nào, sau đó thay đổi ra sao?” GV hỏi thêm: “Vì sao cảm xúc của người viết tự nhiên?”

    Học sinh

    HS trả lời dự kiến: “Khoảnh khắc là khi bạn An dán trang rách rồi đưa cuốn truyện đã sửa ạ.” “Lúc đầu nghĩ chỉ là xếp sách, sau thấy vui khác hẳn ạ.” “Vì cảm xúc có nguyên nhân là hành động của bạn An và kết quả của cả lớp ạ.”

  3. Giáo viên

    GV hướng dẫn cách đánh giá theo ba nhóm: đủ ý và đúng mục đích; mạch sắp xếp; dùng từ, câu và chính tả. GV yêu cầu mỗi nhóm nêu một điểm tốt cụ thể và một đề nghị sửa khi đọc đoạn mẫu giả định.

    Học sinh

    Đại diện nhóm trình bày, dự kiến: “Điểm tốt: đoạn có khoảnh khắc cụ thể. Đề nghị: thêm lí do vì sao em tự hào.”

  4. Giáo viên

    GV chốt: đoạn cảm xúc cần có sự việc, khoảnh khắc và suy nghĩ thay đổi; không phóng đại công lao của bản thân, chỉ kể diễn biến cần để người đọc hiểu cảm xúc.

    Học sinh

    HS ghi nhanh ba nhóm tiêu chí vào vở.

Hoạt động 2.3: Khám phá · 15 phút

Cấu trúc bài nói về địa điểm tham quan, du lịch

Mục tiêu

HS nhận biết cấu trúc bài nói giới thiệu địa điểm và kĩ năng nghe để ghi từ khóa, hỏi lại khi cần.

Nội dung

Nghe bài nói mẫu về bảo tàng gần trường; ghi hai từ khóa và một câu hỏi làm rõ; xác định ba ý trong bài nói.

Sản phẩm dự kiến

HS xác định được ba ý: đề nghị tham quan bảo tàng gần trường; lí do là có thông tin lịch sử và đường đi thuận tiện; lời kết gồm chuẩn bị giờ mở, chi phí, quy tắc và giữ trật tự. HS ghi được hai từ khóa và một câu hỏi làm rõ.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV đọc bài nói mẫu hoặc mời một HS đọc to. GV nêu nhiệm vụ: “Em hãy ghi hai từ khóa và đặt một câu hỏi để làm rõ ý của bạn.”

    Học sinh

    HS lắng nghe và ghi từ khóa vào giấy nháp. Dự kiến từ khóa: “bảo tàng”, “giờ mở cửa”.

  2. Giáo viên

    GV hỏi: “Bạn đề nghị tham quan địa điểm nào? Vì sao?” và “Trước chuyến đi cần biết những gì?” GV mời HS đặt câu hỏi làm rõ.

    Học sinh

    HS trả lời dự kiến: “Bảo tàng gần trường, vì có thông tin lịch sử và đường đi thuận tiện ạ.” “Cần biết giờ mở, chi phí và quy tắc ạ.” HS hỏi: “Bạn có thể nói rõ hơn về quy tắc khi vào bảo tàng không?”

  3. Giáo viên

    GV chốt cấu trúc ba ý và nhắc: nói 1–2 phút, nhìn người nghe, không đọc cả bản viết; khi khác ý, dùng câu “Mình hiểu ý bạn, nhưng mình nghĩ… vì…”.

    Học sinh

    HS ghi cấu trúc ba ý vào vở.

Hoạt động 3.1: Luyện tập, thực hành · 15 phút

Luyện tập từ ngữ và đọc hiểu

Mục tiêu

Củng cố nghĩa từ “thổ cẩm”, “phân công”, “cổ thụ”; kiểm tra đọc hiểu chi tiết và thông điệp.

Nội dung

Bài 2: Nối từ với nghĩa đúng. Bài 3: Dân tộc làm loại thổ cẩm được giới thiệu. Bài 4: Chọn thông điệp sát nhất với đoạn đọc (A, B, C). Bài 6: Điền từ có nghĩa “vải dệt có hoa văn truyền thống của một số dân tộc”. Có thể làm nhanh trên học liệu số NeoEdu.

Sản phẩm dự kiến

Bài 2: thổ cẩm – vải dệt có hoa văn truyền thống của một số dân tộc; phân công – chia công việc cụ thể cho từng người; cổ thụ – cây có tuổi đời rất lâu năm. Bài 3: Cơ-tu. Bài 4: B (Hoa văn truyền thống chứa đựng nét đẹp đời sống và văn hóa cộng đồng). Bài 6: thổ cẩm.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV nêu bốn bài tập và thời gian làm: “Các em làm cá nhân trong 5 phút, sau đó đổi vở kiểm tra chéo.” GV mở bài tập tương tác trên NeoEdu để HS kiểm tra nhanh.

    Học sinh

    HS làm bài cá nhân vào vở, sau đó đổi vở với bạn để kiểm tra.

  2. Giáo viên

    GV mời HS đọc đáp án. GV hỏi thêm: “Vì sao em chọn B mà không chọn A hoặc C?”

    Học sinh

    HS trả lời dự kiến: “Em chọn B vì các chi tiết trong đoạn đều làm rõ hoa văn chứa nét đẹp văn hóa ạ. Đáp án A và C không đúng với nội dung bài.”

  3. Giáo viên

    GV nhận xét, chốt đáp án và nhắc HS dùng từ đúng nghĩa khi viết.

    Học sinh

    HS sửa lỗi trong vở nếu có.

Hoạt động 3.2: Luyện tập, thực hành · 15 phút

Viết, đánh giá và chỉnh sửa đoạn cảm xúc

Mục tiêu

HS thực hành đánh giá đoạn văn của bạn theo ba nhóm tiêu chí, viết lại đoạn đã sửa và đặt câu với từ “thổ cẩm”.

Nội dung

Viết nháp đoạn cảm xúc về một việc em tham gia, nêu sự thay đổi trong suy nghĩ trước và sau việc đó. Đổi bài với bạn, dùng Phiếu học tập số 2 để đánh giá, ghi một điểm tốt và một đề nghị sửa, sau đó viết lại đoạn. Đặt một câu mới có từ “thổ cẩm”.

Sản phẩm dự kiến

Đoạn cảm xúc đã chỉnh sửa, có giải thích ngắn về cách mới rõ hơn. Câu mới dùng đúng nghĩa “thổ cẩm”. Gợi ý chấm: tối đa 4 điểm (đúng mục đích và bước hoạt động 1; chọn chi tiết có căn cứ 1; bố cục và liên kết 1; từ, câu, chính tả 1); với câu dùng từ “thổ cẩm”: đúng nghĩa 1, đầy đủ ý 1, đúng chính tả và dấu câu 1.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV nêu yêu cầu: “Viết nháp trong 5 phút. Sau đó đổi bài, đánh dấu ba nhóm tiêu chí và ghi một điểm tốt, một đề nghị sửa.”

    Học sinh

    HS viết nháp đoạn văn. Dự kiến HS chọn sự việc: giúp bạn trực nhật, tham gia trồng cây trong sân trường.

  2. Giáo viên

    GV đi quanh lớp, nhắc HS: “Em đã nêu được khoảnh khắc làm em xúc động chưa? Suy nghĩ của em trước và sau việc đó khác nhau thế nào?”

    Học sinh

    HS đổi bài với bạn, nhận xét và viết lại đoạn đã sửa. HS đặt câu có từ “thổ cẩm”, dự kiến: “Mẹ em mua một chiếc khăn thổ cẩm có hoa văn rất đẹp.”

  3. Giáo viên

    GV mời hai đến ba HS đọc đoạn đã sửa và giải thích vì sao cách mới rõ hơn. GV nhận xét theo ba nhóm tiêu chí.

    Học sinh

    HS đọc đoạn văn và giải thích, dự kiến: “Em thêm lí do vì sao em thấy vui nên đoạn rõ hơn ạ.”

  4. Giáo viên

    GV chốt: đoạn văn cảm xúc cần có nguyên nhân rõ ràng; khi chỉnh sửa, không chỉ chép bài lần hai mà phải thay đổi để rõ ý hơn.

    Học sinh

    HS ghi vào vở ý chính về cách chỉnh sửa.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 15 phút

Vận dụng: tìm hiểu đồ vật truyền thống và đề xuất địa điểm tham quan

Mục tiêu

HS vận dụng kiến thức về hoa văn truyền thống và kĩ năng nói về địa điểm tham quan vào thực tế gia đình, địa phương.

Nội dung

Ở nhà, HS quan sát một đồ vật truyền thống trong gia đình hoặc ở địa phương (khăn, áo, đồ thủ công), ghi hai ý về hoa văn hoặc công dụng và tình cảm của gia đình với đồ vật đó. Chuẩn bị bài nói 1–2 phút đề xuất một địa điểm tham quan ở địa phương theo ba ý đã học, trình bày với người thân. Viết đoạn cảm xúc đã chỉnh sửa vào vở.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu quan sát ghi hai ý về đồ vật truyền thống. Bài nói 1–2 phút có đủ ba ý: điều đề nghị, lí do, lời kết. Đoạn cảm xúc đã chỉnh sửa hoàn chỉnh.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV giao nhiệm vụ về nhà và nhắc HS nói với người thân bằng ba ý đã học, không đọc bài viết.

    Học sinh

    HS ghi nhiệm vụ vào sổ tay và hỏi lại nếu chưa rõ.

  2. Giáo viên

    GV hẹn tiết sau HS chia sẻ ngắn gọn một đồ vật truyền thống và một địa điểm tham quan em chọn.

    Học sinh

    HS ghi nhận nhiệm vụ và thực hiện theo yêu cầu.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Đọc bài Vũ điệu trên nền thổ cẩm và trả lời:

  • Dân tộc nào làm loại thổ cẩm được giới thiệu? ……
  • Kiểu hoa văn nào tái hiện dáng múa Da dá trong sinh hoạt lễ hội? ……
  • Điệu múa gắn với ước mong nào của cộng đồng? ……
  • Thông điệp của bài là gì? Chọn một chi tiết để giải thích bằng lời riêng: ……
  • Từ “thổ cẩm” có nghĩa là: ……

Phiếu học tập số 2

Đọc bài mẫu “Chiều thứ sáu, lớp em cùng dọn góc đọc sách” và trả lời:

  • Sự việc được kể là gì? ……
  • Thời điểm diễn ra sự việc? ……
  • Khoảnh khắc làm người viết xúc động là gì? ……
  • Suy nghĩ của người viết thay đổi thế nào, từ trước đến sau việc? ……
  • Đánh giá theo ba nhóm tiêu chí (đánh dấu ✓ nếu đạt):
    • Đủ ý và đúng mục đích: ……
    • Mạch sắp xếp: ……
    • Dùng từ, câu và chính tả: ……
  • Một điểm tốt cụ thể: ……
  • Một đề nghị sửa: ……

Hướng dẫn về nhà

  • Quan sát một đồ vật truyền thống trong gia đình hoặc ở địa phương và ghi hai ý về hoa văn, công dụng hoặc tình cảm của gia đình với đồ vật đó.
  • Hoàn thiện đoạn cảm xúc về một việc em đã tham gia, nêu rõ sự thay đổi trong suy nghĩ trước và sau việc đó; đọc lại và tự kiểm tra theo ba nhóm tiêu chí.
  • Chuẩn bị bài nói 1–2 phút đề xuất một địa điểm tham quan ở địa phương theo ba ý: điều đề nghị, lí do, lời kết; nói thử với người thân.
  • Luyện đọc bài Vũ điệu trên nền thổ cẩm, đọc rõ các tên riêng Cơ-tu, Da dá và dừng đúng chỗ khi kết thúc một ý.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.