Giáo án Bài 11. Hương cốm mùa thu

Kích hoạt vốn hiểu biết và cảm xúc của HS về mùa thu, tạo tâm thế vào bài đọc Hương cốm mùa thu.

HS chơi tiếp sức: lần lượt nêu một từ hoặc một hình ảnh gợi nhớ mùa thu (không lặp lại từ bạn trước). Sau trò chơi, GV dẫn vào bài đọc về hương cốm.

Khoảng 8 đến 10 từ, hình ảnh gợi mùa thu do HS nêu (ví dụ: lá vàng, gió heo may, cốm, hồ, nắng nhạt); HS biết liên hệ mùa thu với một sản vật quê hương.

HS hiểu nội dung, chi tiết và thông điệp của bản tóm tắt Hương cốm mùa thu; nhận ra mối liên hệ giữa chi tiết và thông điệp.

GV đọc mẫu bản tóm tắt, hướng dẫn đọc rõ tên riêng và dừng khi kết thúc một ý. HS làm việc nhóm 4 hoàn thành Phiếu học tập số 1 gồm: sản vật mùa thu, chi tiết về công sức người làm, biện pháp nhân hóa, thông điệp, nghĩa của từ heo may. Phân biệt điều văn bản nêu với trải nghiệm em liên hệ thêm. Có thể tra cứu bài giảng và ví dụ trên học liệu NeoEdu để đối chiếu.

Phiếu học tập số 1 hoàn thành: sản vật là cốm; chi tiết tiêu biểu là “hạt cốm xanh gợi tới hạt lúa, đất, nắng và công sức người làm”; thông điệp “Hương vị quê hương kết tinh thiên nhiên và công sức con người”; nghĩa từ heo may là gió nhẹ và hơi lạnh đầu thu.

HS nhận biết vai trò của từ ngữ nối trong việc thể hiện quan hệ giữa các câu và biết dùng dấu phẩy sau từ nối đầu câu.

GV phân tích ví dụ “Trời mưa lớn. Vì vậy, chúng em hoãn buổi cắm trại.” để HS thấy quan hệ kết quả. Sau đó HS làm trò chơi “Chọn đúng từ nối” theo cặp đôi với thẻ từ tuy nhiên, vì vậy, hơn nữa, trước hết, cuối cùng; ghi nhớ: tuy nhiên biểu thị ý trái dự đoán, vì vậy chỉ kết quả, hơn nữa thêm ý.

HS nêu được: “vì vậy” chỉ kết quả; “tuy nhiên” chỉ ý tương phản hoặc trái dự đoán; “hơn nữa” thêm ý; sau từ nối đầu câu thường có dấu phẩy. Ghi nhớ đóng khung trong vở.

HS nhận ra cách bố cục đoạn văn cảm xúc về một sự việc: giới thiệu sự việc, khoảnh khắc xúc động, sự thay đổi trong suy nghĩ.

HS đọc bài mẫu “Chiều thứ sáu, lớp em cùng dọn góc đọc sách...”, nhóm 4 vẽ sơ đồ tư duy gồm: sự việc, thời điểm, người liên quan; khoảnh khắc làm em xúc động; suy nghĩ thay đổi từ trước đến sau; cảm xúc có nguyên nhân. Nhóm đọc thành tiếng để tìm câu dài, ý lặp, chỗ thiếu liên kết.

Sơ đồ tư duy của nhóm với 4 nhánh: sự việc (dọn góc đọc sách, thứ sáu); khoảnh khắc xúc động (bạn An dán trang rách và đưa cuốn truyện đã sửa); suy nghĩ thay đổi (từ “chỉ là xếp sách” đến “vui khác hẳn”); cảm xúc tự hào vì đã góp sức.

HS vận dụng kiến thức về chi tiết, thông điệp và từ ngữ nối để làm các bài tập nhanh, chính xác.

HS làm việc cá nhân rồi đối chiếu cặp đôi theo Phiếu học tập số 2 gồm các bài 2, 3, 4, 6, 7. Có thể làm thêm bài tập tương tác trên học liệu NeoEdu. GV tổ chức chữa bài bằng hình thức “Giơ bảng”.

Đáp án đúng: 2) heo may – gió nhẹ và hơi lạnh thường gặp đầu thu; phân công – chia công việc cụ thể cho từng người; cổ thụ – cây có tuổi đời rất lâu năm. 3) cốm (chi tiết được nêu trực tiếp). 4) A. Hương vị quê hương kết tinh thiên nhiên và công sức con người. 6) vì vậy (quay về là kết quả hợp lí của trời tối). 7) C. tương phản với điều thường nghĩ (nhỏ tuổi mà tự lập là điều được nhấn mạnh).

HS viết đoạn văn thể hiện tình cảm, cảm xúc về một việc em đã tham gia, nêu được sự thay đổi trong suy nghĩ trước và sau việc đó.

HS thực hiện các bước: tìm ý (chọn một việc đã tham gia, một khoảnh khắc xúc động, suy nghĩ trước và sau); lập dàn ý ngắn; viết đoạn; đọc thành tiếng với bạn cùng bàn để phát hiện câu quá dài, ý lặp, chỗ thiếu liên kết; chỉnh sửa theo thứ tự nội dung, từ và dấu câu. Đoạn văn giữ một ý chính, dùng từ ngữ nối phù hợp.

Một đoạn văn cảm xúc hoàn chỉnh (khoảng 5 đến 7 câu) có: giới thiệu sự việc, thời điểm, người liên quan; một khoảnh khắc xúc động; sự thay đổi trong suy nghĩ; ít nhất một từ ngữ nối đúng nghĩa. Gợi ý chấm tối đa 4 điểm: đúng mục đích và bước làm 1; chọn chi tiết có căn cứ 1; bố cục và liên kết 1; từ, câu, chính tả 1. Chấp nhận phương án khác hợp lí.

HS vận dụng kĩ năng đọc, nói và nghe để chia sẻ nội dung bài đọc và thông điệp với người khác; biết hình thành thói quen viết đoạn cảm xúc về việc tốt đã làm.

HS đóng vai: một bạn đọc rõ bản tóm tắt cho bạn nghe, bạn nghe hỏi “Sản vật mùa thu được nhắc tới là gì?”; người đọc trả lời đủ ý, rồi nhắc lại thông điệp. Sau đó HS nhận nhiệm vụ về nhà.

HS đọc rõ, ngắt ý đúng và trả lời: “Sản vật mùa thu được nhắc tới là cốm. Thông điệp của bài là hương vị quê hương kết tinh thiên nhiên và công sức con người.” Gợi ý chấm: đọc rõ và ngắt ý 1; hiểu chi tiết 1; nêu đúng thông điệp 1.