NeoEdu
Giáo án Tiếng Việt 5
Tiếng ViệtLớp 5Chủ điểm 1. Thế giới tuổi thơ

Giáo án Bài 8. Hành tinh kì lạ

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 3 tiết (105 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

  • Nêu được sự việc chính, nhân vật đặc biệt (người máy) và không gian kì lạ của hành tinh trong bài Hành tinh kì lạ.
  • Giải thích được nghĩa của từ thám hiểm và cách dùng từ đó trong câu.
  • Phân biệt được điều do tác giả tưởng tượng với thông tin khoa học đã được kiểm chứng trong văn bản.
  • Nêu được thông điệp của bài: Công nghệ không thay thế được giá trị của thiên nhiên; cần trân trọng môi trường sống trên Trái Đất.
  • Nêu được các thành phần cần có của một báo cáo công việc và vận dụng được khi đánh giá, chỉnh sửa bài viết của bạn.
  • Trình bày được bài nói 1–2 phút giới thiệu một điểm vui chơi lí thú và nhận xét được bài nói của bạn.
  • Năng lực ngôn ngữ: đọc hiểu văn bản kể chuyện có yếu tố kì ảo; viết đánh giá và chỉnh sửa báo cáo công việc ngắn gọn, rõ ràng; nói và nghe trình bày ý kiến về điểm vui chơi lí thú.
  • Năng lực văn học: nhận biết chi tiết kì ảo, hiểu vai trò của chi tiết đó trong việc tạo thế giới mới và gợi ra thông điệp về cách con người sống với công nghệ.

2. Năng lực chung

  • Tự chủ và tự học: HS tự đọc, tự đối chiếu phiếu học tập và tự rút kinh nghiệm từ phần đánh giá bài viết của mình.
  • Giao tiếp và hợp tác: HS làm việc nhóm, đổi bài, đổi vai để hỏi đáp và nhận xét lịch sự bằng câu mẫu 'Mình hiểu ý bạn, nhưng mình nghĩ… vì…'.
  • Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS liên hệ nội dung văn bản với trải nghiệm thực tế, đề xuất cách chỉnh sửa báo cáo rõ hơn và tạo bài nói riêng.

3. Phẩm chất

  • Chăm chỉ: HS hoàn thành đủ phiếu học tập, chỉnh sửa đoạn văn và luyện nói theo đúng yêu cầu.
  • Trách nhiệm: HS nhận xét bạn trung thực, nêu rõ việc đã hoàn thành và việc chưa xong trong báo cáo; có ý thức bảo vệ môi trường sống, không bẻ cây, bỏ rác đúng chỗ.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

  • Sách Tiếng Việt 5 (Kết nối tri thức với cuộc sống), tập 1, bài 8 Hành tinh kì lạ.
  • Bảng phụ hoặc máy chiếu ghi đoạn tóm tắt, bài mẫu báo cáo và bài nói mẫu.
  • Phiếu học tập số 1, Phiếu học tập số 2, thẻ nhóm khăn trải bàn.
  • Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác (neoedu.vn/learn/5/vietnamese/tap-1-bai-8-hanh-tinh-ki-la), dùng ở hoạt động khám phá 1 và luyện tập.

2. Học sinh

  • Sách Tiếng Việt 5, vở ghi, bút chì, bút màu.
  • Phiếu học tập và bút dạ để ghi kết quả nhóm.
  • Thẻ 'từ khóa' nhỏ hoặc giấy nháp để ghi hai từ khóa khi nghe bạn nói.

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 8 phút

Chuyến đi tới hành tinh lạ

Mục tiêu

Tạo hứng thú, huy động trải nghiệm của HS về thế giới tưởng tượng trước khi đọc văn bản.

Nội dung

GV nêu câu hỏi: 'Nếu em được cùng đoàn thám hiểm đến một hành tinh lạ, em muốn nhìn thấy điều gì đầu tiên?' HS suy nghĩ 1 phút, chia sẻ với bạn cùng bàn, sau đó vài em nói trước lớp.

Sản phẩm dự kiến

Khoảng 3–4 ý kiến của HS về điều các em tò mò ở hành tinh lạ; GV dẫn vào bài Hành tinh kì lạ.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV chiếu hình ảnh minh hoạ không gian vũ trụ (hoặc mô tả bằng lời) và nêu câu hỏi: 'Nếu được đến hành tinh lạ, em muốn nhìn thấy điều gì đầu tiên?'

    Học sinh

    HS lắng nghe, suy nghĩ 1 phút và ghi nhanh một ý vào giấy nháp.

  2. Giáo viên

    GV mời HS chia sẻ theo cặp đôi, quan sát và hỗ trợ những cặp còn lúng túng.

    Học sinh

    HS trao đổi theo cặp. Dự kiến: 'Em muốn gặp người ngoài hành tinh', 'Em muốn xem máy bay bay như chim', 'Em muốn xem cây có màu lạ'.

  3. Giáo viên

    GV mời 2–3 HS trình bày trước lớp và hỏi thêm: 'Vì sao em lại muốn xem điều đó?'

    Học sinh

    HS trả lời ngắn gọn. Dự kiến: 'Vì em chưa bao giờ thấy điều đó ở Trái Đất nên thấy rất thú vị.'

  4. Giáo viên

    GV nhận xét và dẫn: 'Hôm nay chúng ta cùng đọc câu chuyện về một hành tinh rất khác Trái Đất. Hãy xem tác giả đưa chúng ta đến đâu.'

    Học sinh

    HS ghi tên bài Hành tinh kì lạ vào vở và chuẩn bị đọc.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 25 phút

Đọc hiểu văn bản Hành tinh kì lạ

Mục tiêu

Hiểu nội dung, chi tiết và thông điệp của văn bản; nhận ra chi tiết kì ảo và phân biệt điều tưởng tượng với thông tin khoa học.

Nội dung

HS đọc thầm đoạn tóm tắt trong sách, làm việc nhóm 4 theo kĩ thuật khăn trải bàn để hoàn thành Phiếu học tập số 1. Trọng tâm: sự cố đưa đoàn thám hiểm đến hành tinh, cư dân là người máy, chi tiết cây xanh tỏa nhiệt và cảm xúc nhớ Trái Đất, thông điệp của bài. Nhóm có thể dùng học liệu số NeoEdu để kiểm tra lại phần bài giảng về từ thám hiểm.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 đã điền đầy đủ của từng nhóm; HS nêu được thông điệp của bài bằng lời của mình.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV đọc mẫu rõ ràng, nhấn giọng ở tên riêng và chỗ ngắt ý; hướng dẫn HS đọc thầm đoạn tóm tắt trong 3 phút. Sau đó GV phát Phiếu học tập số 1 và giới thiệu luật khăn trải bàn: mỗi người tìm ý ở ô riêng, cả nhóm thống nhất ý chung vào giữa khăn.

    Học sinh

    HS lắng nghe, đọc thầm và nhận phiếu học tập, chia nhóm 4 nhận nhiệm vụ.

  2. Giáo viên

    GV đi quanh lớp, gợi ý: 'Sự cố nào đã đưa đoàn thám hiểm đến hành tinh? Tìm chi tiết trong bài.' và 'Điều gì là tưởng tượng, điều gì là thông tin khoa học đã kiểm chứng?' Khi nhóm gặp khó khăn, GV dẫn các em xem lại mục giải nghĩa từ.

    Học sinh

    HS đọc, tìm chi tiết, thảo luận và ghi ý vào phiếu. Dự kiến: 'Một sự cố khiến đoàn thám hiểm phải hạ cánh xuống hành tinh lạ'; 'Cư dân là người máy'; 'Điều tưởng tượng: cư dân là người máy, cây xanh là máy tỏa nhiệt'; 'Thám hiểm nghĩa là đi tìm hiểu nơi còn ít được biết đến'.

  3. Giáo viên

    GV mời 2 nhóm trình bày, chọn 1 nhóm nêu chi tiết cây xanh tỏa nhiệt và hỏi: 'Chi tiết này khiến người kể nhớ điều gì ở Trái Đất?' Sau đó GV hỏi: 'Thông điệp của bài là gì?'

    Học sinh

    HS trình bày. Dự kiến: 'Người kể nhớ bóng cây và tiếng chim ở Trái Đất'; 'Thông điệp: Công nghệ không thay thế được giá trị của thiên nhiên; cần trân trọng môi trường sống trên Trái Đất.'

  4. Giáo viên

    GV chốt: chi tiết kì ảo giúp tác giả tạo thế giới mới và đặt câu hỏi về cách con người sống với công nghệ; khi đọc cần phân biệt điều tưởng tượng với thông tin khoa học. GV ghi bảng: 'Công nghệ không thay thế được giá trị của thiên nhiên; cần trân trọng môi trường sống trên Trái Đất.'

    Học sinh

    HS ghi thông điệp vào vở và nêu lại bằng lời của mình.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 25 phút

Đánh giá, chỉnh sửa báo cáo công việc

Mục tiêu

Nhận biết các thành phần của báo cáo công việc và biết đánh giá, chỉnh sửa bài viết của bạn theo ba nhóm tiêu chí.

Nội dung

HS đọc bài mẫu 'Báo cáo kết quả chăm sóc bồn hoa', xác định người nhận, nhóm thực hiện, công việc, thời gian, kết quả, việc chưa hoàn thành, đề nghị và người đại diện. HS dùng Phiếu học tập số 2 để đổi bài với bạn, đánh dấu ba nhóm tiêu chí (đủ ý và đúng mục đích; mạch sắp xếp; dùng từ, câu và chính tả), ghi một điểm tốt cụ thể và một đề nghị sửa, sau đó viết lại đoạn đã sửa và giải thích vì sao cách mới rõ hơn.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 2 đã đánh giá; một đoạn báo cáo đã chỉnh sửa kèm lời giải thích ngắn về sự thay đổi.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV chiếu bài mẫu và hỏi: 'Báo cáo này gửi cho ai? Nhóm nào làm? Kết quả là gì? Việc nào chưa xong?' Sau đó GV hướng dẫn cách dùng Phiếu học tập số 2.

    Học sinh

    HS đọc bài mẫu, trả lời câu hỏi và nhận phiếu. Dự kiến: 'Gửi cô giáo chủ nhiệm lớp 5A'; 'Nhóm Vườn Xanh'; '12 cây được chăm đủ lượt, 2 cây héo đã hồi phục'; 'Bảng tên cây bị ướt, cần làm lại'.

  2. Giáo viên

    GV hướng dẫn HS đổi bài với bạn cùng bàn. GV nhắc: nhận xét phải có căn cứ cụ thể, không chỉ viết 'bài rất hay'. Sau khi đánh giá, HS viết lại một đoạn và ghi lời giải thích.

    Học sinh

    HS đổi bài, đánh dấu ba nhóm tiêu chí, ghi một điểm tốt và một đề nghị sửa. Dự kiến: 'Điểm tốt: nêu rõ số lượng cây được chăm'; 'Đề nghị: tách việc hoàn thành và việc chưa xong thành hai câu riêng'. HS viết lại đoạn và giải thích: 'Cách mới rõ hơn vì số liệu nằm ngay đầu câu.'

  3. Giáo viên

    GV mời 2–3 HS đọc đoạn đã sửa và hỏi: 'Vì sao em sửa như vậy?' GV nhấn mạnh: không thay sự thật bằng lời khen chung.

    Học sinh

    HS đọc đoạn văn và giải thích. Dự kiến: 'Em tách riêng việc đã xong và việc chưa xong để người đọc biết ngay tiến độ.'

  4. Giáo viên

    GV tổng kết ba bước: đối chiếu yêu cầu, đánh giá bằng căn cứ cụ thể, viết lại và giải thích. GV nhắc HS phân biệt rõ việc hoàn thành với việc chưa xong.

    Học sinh

    HS ghi ba bước vào vở và tự đánh giá lại bài của mình bằng một câu.

Hoạt động 3.1: Luyện tập, thực hành · 20 phút

Luyện tập đọc hiểu, từ ngữ và viết câu

Mục tiêu

Củng cố nghĩa từ thám hiểm, nhận biết chi tiết và thông điệp, dùng từ đúng nghĩa trong câu mới.

Nội dung

HS làm các bài tập sau, có thể trên học liệu số NeoEdu hoặc trên phiếu: (1) Nối từ với nghĩa: thám hiểm, thanh âm, cải tạo. (2) Theo bản tóm tắt, cư dân đặc biệt của hành tinh là gì? (3) Chọn thông điệp sát nhất với đoạn đọc (A, B, C). (4) Chọn một chi tiết trong đoạn tóm tắt và giải thích bằng 2–3 câu vì sao chi tiết ấy làm rõ thông điệp. (5) Điền từ thám hiểm vào chỗ trống trong câu. (6) Đặt một câu mới có từ thám hiểm đúng nghĩa.

Sản phẩm dự kiến

Đề và đáp án: (1) thám hiểm – đi tìm hiểu nơi còn ít được biết đến; thanh âm – âm thanh được nghe thấy; cải tạo – làm thay đổi để tốt hơn. (2) người máy. (3) Đáp án B: Công nghệ không thay thế được giá trị của thiên nhiên; cần trân trọng môi trường sống trên Trái Đất. (Cây máy không làm dịu nóng mà còn tỏa nhiệt, khiến người kể nhớ bóng cây và tiếng chim ở Trái Đất.) (4) Chi tiết tiêu biểu: người kể phát hiện những cây xanh ở đó cũng là máy móc tỏa nhiệt, nên càng nhớ bóng cây và tiếng chim ở Trái Đất; chi tiết này giúp người đọc nhận ra giá trị của thiên nhiên. (5) Đáp án: thám hiểm. (6) Câu mới đúng nghĩa, ví dụ: 'Các bạn thiếu nhi tham gia trại hè đã thám hiểm khu rừng nhỏ gần nhà.'

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV nêu yêu cầu từng bài tập, nhắc HS làm cá nhân trước rồi kiểm tra cặp đôi. Với bài 4, GV nhắc: không chép nguyên đoạn, chỉ chọn một chi tiết và giải thích.

    Học sinh

    HS đọc đề, làm cá nhân trong 8 phút.

  2. Giáo viên

    GV hướng dẫn HS đổi bài kiểm tra chéo cặp đôi, đồng thời dùng học liệu số NeoEdu để HS tự kiểm tra bài tập tương tác. GV đi kiểm tra và nhắc các em còn nhầm lẫn giữa 'thám hiểm' và 'tìm hiểu'.

    Học sinh

    HS kiểm tra chéo, sửa bài theo đáp án. Dự kiến: 'Mình chọn chi tiết cây xanh tỏa nhiệt vì nó khiến người kể nhớ thiên nhiên.'

  3. Giáo viên

    GV mời 2 HS đọc câu đặt mới và nhận xét: dùng đúng nghĩa, đủ ý, đúng chính tả và dấu câu.

    Học sinh

    HS đọc câu của mình. Dự kiến: 'Trong chuyến đi, chúng em đã thám hiểm một hang động nhỏ ở vùng núi.'

  4. Giáo viên

    GV chốt các quan niệm sai thường gặp: không phải tất cả chi tiết trong truyện đều là sự thật khoa học; bản tóm tắt là lời diễn đạt mới, cần đối chiếu sách khi đọc nguyên văn.

    Học sinh

    HS ghi hai quan niệm sai vào vở và sửa lại câu của mình nếu cần.

Hoạt động 3.2: Luyện tập, thực hành · 15 phút

Nói và nghe: Những điểm vui chơi lí thú

Mục tiêu

Chuẩn bị và trình bày bài nói 1–2 phút giới thiệu điểm vui chơi; nghe, ghi từ khóa, nhắc lại ý và hỏi lại để làm rõ.

Nội dung

GV đưa bài nói mẫu về công viên gần nhà. HS nghe, ghi hai từ khóa và một câu hỏi làm rõ. Sau đó HS chuẩn bị ba ý: điều muốn giới thiệu/đề xuất, chi tiết hoặc lí do, lời kết; nói 1–2 phút theo cặp, đổi vai để hỏi đáp và nhận xét bằng một điểm rõ và một điều nên bổ sung.

Sản phẩm dự kiến

Mỗi HS trình bày được bài nói 1–2 phút có đủ ba ý; người nghe ghi được hai từ khóa, nhắc lại một ý và đưa ra một câu hỏi làm rõ. Tiêu chí đánh giá: đủ ý và ví dụ (1 điểm); nói rõ và đúng thời lượng (1 điểm); nghe, nhắc lại đúng ý bạn (1 điểm); hỏi và đáp lịch sự (1 điểm).

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV đọc hoặc phát bài nói mẫu, yêu cầu HS nghe và ghi hai từ khóa cùng một câu hỏi làm rõ. Sau đó GV nêu yêu cầu chuẩn bị ba ý và nhắc: nhìn người nghe, không đọc cả bản viết.

    Học sinh

    HS nghe bài mẫu, ghi từ khóa (ví dụ: 'lối đi riêng', 'bóng cây') và đặt một câu hỏi, ví dụ: 'Công viên đó có khu chơi cho trẻ nhỏ không?'

  2. Giáo viên

    GV hướng dẫn HS chuẩn bị 3 ý trong 3 phút, sau đó nói theo cặp đôi; một bạn nói, một bạn nghe và ghi từ khóa, rồi đổi vai. GV đi quanh lớp để nhắc các em nói rõ và nhìn bạn.

    Học sinh

    HS chuẩn bị và trình bày. Dự kiến: 'Em muốn giới thiệu sân bóng của khu phố. Sân rộng, có nhiều bóng cây. Em thường chơi vào buổi chiều. Mọi người nên giữ gìn sân chung.'

  3. Giáo viên

    GV mời 2–3 cặp trình bày trước lớp. Sau mỗi bài nói, GV hướng dẫn người nghe dùng câu mẫu 'Mình hiểu ý bạn, nhưng mình nghĩ… vì…' khi có ý khác.

    Học sinh

    HS trình bày, người nghe nhắc lại một ý và hỏi một câu. Dự kiến: 'Mình hiểu ý bạn, nhưng mình nghĩ nên có thêm ghế đá vì người lớn cũng cần nghỉ.'

  4. Giáo viên

    GV nhận xét về nội dung, cách nói và cách nghe; nhấn mạnh việc bảo vệ môi trường khi nói về điểm vui chơi (bỏ rác đúng chỗ, không bẻ cây).

    Học sinh

    HS rút kinh nghiệm: một điều đã làm tốt và một điều cần cải thiện khi nói.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 12 phút

Vận dụng: Báo cáo việc làm của nhóm em

Mục tiêu

Vận dụng cấu trúc báo cáo công việc và kĩ năng đánh giá, chỉnh sửa vào một việc thực tế của nhóm HS ở trường.

Nội dung

HS chọn một việc nhóm đã làm ở lớp hoặc trường (trực nhật, chăm cây, dọn sân). Viết báo cáo ngắn gồm người nhận, nhóm thực hiện, công việc, thời gian, kết quả, việc chưa xong và đề nghị, cuối có người đại diện và ngày lập. Nhờ một bạn đánh giá theo ba nhóm tiêu chí rồi chỉnh sửa.

Sản phẩm dự kiến

Một báo cáo công việc hoàn chỉnh của nhóm, có ít nhất hai kết quả cụ thể và một việc cần cải thiện, đã được bạn đánh giá và chỉnh sửa.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV nêu nhiệm vụ, nhắc HS bám sát cấu trúc báo cáo đã học, và giao phần hoàn thiện có thể làm ở nhà.

    Học sinh

    HS nhận nhiệm vụ, chọn việc nhóm đã làm và ghi dàn ý ngắn vào vở.

  2. Giáo viên

    GV cho HS viết nháp 5 phút tại lớp; GV đi kiểm tra và gợi ý khi HS thiếu số liệu hoặc quên ghi việc chưa xong.

    Học sinh

    HS viết báo cáo nháp. Dự kiến: 'Kết quả: nhóm 4 bạn đã nhặt được 3 túi rác trong sân trường; còn 1 khu vực chưa dọn xong.'

  3. Giáo viên

    GV mời 1–2 HS đọc báo cáo và hỏi: 'Báo cáo đã có đủ các thành phần chưa?'

    Học sinh

    HS đọc và trả lời. Dự kiến: 'Em đã có người nhận và kết quả, còn thiếu đề nghị.'

  4. Giáo viên

    GV nhắc HS hoàn thiện bản báo cáo ở nhà và đánh giá bằng hai câu: một điểm tốt và một điều cần sửa; sau đó nộp để GV kiểm tra vào tiết sau.

    Học sinh

    HS ghi nhiệm vụ về nhà vào vở.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Đọc đoạn tóm tắt bài Hành tinh kì lạ, hoàn thành các nội dung sau trong nhóm.

  • Sự cố nào khiến đoàn thám hiểm phải hạ cánh xuống hành tinh lạ?
  • Cư dân đặc biệt của hành tinh là gì?
  • Chi tiết nào cho thấy người kể nhớ Trái Đất? Vì sao?
  • Nêu một điều do tác giả tưởng tượng và một thông tin cần đối chiếu với kiến thức khoa học.
  • Thám hiểm nghĩa là gì?
  • Thông điệp của bài là gì? Viết bằng lời của em trong một câu.

Phiếu học tập số 2

Đánh giá báo cáo công việc của bạn theo ba nhóm tiêu chí.

  • Nhóm 1: Đủ ý và đúng mục đích (có người nhận, nhóm thực hiện, công việc, thời gian, kết quả, đề nghị nếu có)?
  • Nhóm 2: Mạch sắp xếp có rõ ràng, việc hoàn thành và việc chưa xong có được phân biệt không?
  • Nhóm 3: Dùng từ, câu và chính tả có chính xác không?
  • Một điểm tốt cụ thể trong bài của bạn: ...
  • Một đề nghị sửa: ...
  • Đoạn em đã viết lại: ...
  • Vì sao cách viết mới rõ hơn: ...

Hướng dẫn về nhà

  • Hoàn thiện báo cáo công việc của nhóm em theo cấu trúc đã học: người nhận, nhóm thực hiện, công việc, thời gian, kết quả, việc chưa xong, đề nghị, người đại diện và ngày lập.
  • Chuẩn bị lại bài nói 1–2 phút giới thiệu một điểm vui chơi lí thú, nói theo ba ý: điều muốn giới thiệu, chi tiết hoặc lí do, lời kết; nhìn người thân khi nói.
  • Đọc lại bài Hành tinh kì lạ, tìm một chi tiết kì ảo và viết 2–3 câu giải thích vì sao chi tiết đó giúp người đọc hiểu thông điệp của bài.
  • Ôn lại nghĩa của từ thám hiểm và đặt một câu mới với từ này để chuẩn bị kiểm tra vào tiết sau.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.