Tiếng ViệtLớp 5Chủ điểm 1. Thế giới tuổi thơ

Giáo án Bài 3. Tuổi ngựa

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 3 tiết (105 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được nội dung chính của bài thơ Tuổi ngựa: em bé tưởng tượng mình là chú ngựa nhỏ, đi qua nhiều vùng đất và luôn hướng về mẹ.
Giải thích được thông điệp của bài: khát vọng khám phá luôn có thể đi cùng tình yêu dành cho mẹ, dựa trên chi tiết cụ thể trong bài.
Nhận biết được đại từ và phân loại được đại từ xưng hô, đại từ dùng để hỏi, đại từ thay thế trong câu.
Vận dụng được đại từ để tránh lặp từ và chọn cách xưng hô lịch sự, phù hợp khi giao tiếp.
Lập được dàn ý cho bài văn kể chuyện sáng tạo gồm mở bài, thân bài, kết bài, mỗi ý lớn có 2–3 chi tiết theo đúng thứ tự.
Năng lực ngôn ngữ: đọc rõ ràng, ngắt ý đúng; nghe và trả lời câu hỏi; nhận biết và sử dụng đại từ trong câu; viết dàn ý bằng từ khóa.
Năng lực văn học: nhận ra hình ảnh tưởng tượng (chú ngựa nhỏ, vùng đất, gió, hoa) và cảm nhận tình cảm gắn bó gia đình trong bài thơ Tuổi ngựa.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: HS tự đọc bài, tự tìm chi tiết trong văn bản và tự đối chiếu đáp án để kiểm tra kết quả của mình.
Giao tiếp và hợp tác: HS làm việc nhóm, trao đổi ý kiến, trình bày kết quả và nhận xét bài của bạn bằng lời lẽ lịch sự.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS tưởng tượng thêm chi tiết hợp lí khi lập dàn ý kể chuyện sáng tạo và giải thích lựa chọn của mình.

3. Phẩm chất

Nhân ái: thể hiện tình yêu thương, sự biết ơn đối với mẹ và gia đình qua việc chia sẻ suy nghĩ về thông điệp bài thơ.
Trách nhiệm: hoàn thành đầy đủ phiếu học tập và phần việc được giao trong nhóm; hoàn thành bài tập về nhà đúng hạn.
Chăm chỉ: tích cực đọc, tìm chi tiết, luyện tập đại từ và lập dàn ý; sửa lại dàn ý sau khi đọc lại và bổ sung chỗ thiếu.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Sách Tiếng Việt 5, tập 1 (Kết nối tri thức với cuộc sống), trang bài Tuổi ngựa
Bảng phụ hoặc slide ghi bản tóm tắt bài Tuổi ngựa, bảng phân loại đại từ và bài mẫu kể chuyện sáng tạo (kiến thức nguyên bản chỉ để minh họa)
Thẻ từ khóa: đại từ xưng hô, đại từ hỏi, đại từ thay thế, mở bài, thân bài, kết bài
Phiếu học tập số 1, Phiếu học tập số 2 (in cho mỗi nhóm), tấm khăn trải bàn lớn hoặc giấy A0 cho nhóm
Học liệu số NeoEdu: neoedu.vn/learn/5/vietnamese/tap-1-bai-3-tuoi-ngua (trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác; dùng ở hoạt động luyện tập)

2. Học sinh

Sách Tiếng Việt 5, tập 1
Vở ghi, bút chì, bút màu để trình bày khăn trải bàn
Bảng con hoặc thẻ đúng/sai (dùng trong trò chơi)

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Chia sẻ về ước mơ tuổi thơ

Mục tiêu

Tạo hứng thú và kết nối trải nghiệm của HS với chủ đề tuổi thơ, ước mơ khám phá và tình cảm gia đình.

Nội dung

GV nêu câu hỏi gợi mở, HS trả lời nhanh theo lượt: “Em đã từng ước được đi đến đâu? Khi đi xa, em nhớ ai nhất?”. Sau đó GV dẫn vào bài Tuổi ngựa.

Sản phẩm dự kiến

Khoảng 3–4 ý kiến của HS về ước mơ khám phá và người thân mà các em nhớ khi đi xa; HS nắm được tên bài và chủ đề tiết học.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV viết lên bảng câu hỏi: “Em đã từng mơ ước đi đến những nơi nào?” và “Khi đi xa, em nhớ ai nhất?”. GV mời 3–4 HS trả lời nhanh.
Học sinh
HS suy nghĩ và giơ tay trả lời. Dự kiến: “Em muốn đi biển.”, “Em muốn lên núi xem mây.”, “Khi đi xa, em nhớ bố mẹ và bà.”
Giáo viên
GV lắng nghe, khen ngợi câu trả lời cụ thể và hỏi thêm: “Vì sao em nhớ người ấy?”.
Học sinh
HS trả lời ngắn, giải thích lí do. Dự kiến: “Vì ở nhà có người thương em.”
Giáo viên
GV mời 1–2 HS nhận xét: ước mơ đi xa có mâu thuẫn với tình yêu gia đình không?
Học sinh
HS phát biểu ý kiến. Dự kiến: “Đi xa vẫn có thể nhớ nhà.”
Giáo viên
GV kết luận: ước mơ khám phá và tình cảm gia đình có thể cùng tồn tại. GV ghi tên bài Tuổi ngựa lên bảng và giới thiệu mục tiêu ba phần của tiết học.
Học sinh
HS nhắc lại tên bài, mở sách ở trang bài Tuổi ngựa.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 30 phút

Khám phá nội dung và thông điệp bài Tuổi ngựa

Mục tiêu

HS hiểu nội dung, chi tiết và thông điệp của bài Tuổi ngựa; biết tìm chi tiết cụ thể làm bằng chứng cho nhận xét.

Nội dung

Nhiệm vụ chung theo kĩ thuật khăn trải bàn. Mỗi nhóm 4 HS chia thành 4 ô: (1) Nhân vật và hoàn cảnh; (2) Những chi tiết tưởng tượng; (3) Tình cảm dành cho mẹ; (4) Thông điệp. Nhóm đọc bài (bản tóm tắt trong sách), tìm chi tiết điền vào từng ô, tìm từ khó (trung du) và thống nhất thông điệp. Phiếu học tập số 1 được dùng để ghi các chi tiết tìm được.

Sản phẩm dự kiến

Khăn trải bàn của nhóm có đủ bốn ô, mỗi ô có ít nhất 1 chi tiết lấy từ văn bản; nhóm viết được thông điệp bằng lời riêng và giải thích nghĩa từ trung du.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV đọc mẫu, hướng dẫn cách đọc: đọc rõ tên riêng, dừng khi kết thúc một ý. GV giao nhiệm vụ khăn trải bàn và phát Phiếu học tập số 1. GV nêu câu hỏi: “Em bé muốn mang những điều đẹp về cho ai?”.
Học sinh
HS theo dõi, đọc thầm bản tóm tắt. Dự kiến trả lời câu hỏi: “Em bé muốn mang những điều đẹp về cho mẹ.”
Giáo viên
GV đi quanh lớp, gợi ý nhóm đọc lại đoạn có chi tiết tưởng tượng; hướng dẫn HS giải thích từ trung du bằng cách đối chiếu với nghĩa trong sách.
Học sinh
Nhóm đọc, thảo luận và ghi chi tiết vào ô tương ứng. Dự kiến chi tiết: “vượt qua nhiều vùng đất, gặp gió, hoa và những cảnh sắc mới”, “đường đi xa và có nhiều cách trở”. Trung du: vùng chuyển tiếp giữa đồng bằng và miền núi.
Giáo viên
GV mời 2 nhóm trình bày khăn trải bàn. GV hỏi: “Chi tiết nào cho thấy em bé vẫn hướng về mẹ?”.
Học sinh
Đại diện nhóm trình bày và chỉ vào chi tiết trên khăn. Dự kiến: “Dù đường đi xa và có nhiều cách trở, em vẫn hướng về mẹ bằng tình yêu bền chặt.” Nhóm khác nhận xét, bổ sung.
Giáo viên
GV chốt: thông điệp của bài là Khát vọng khám phá luôn có thể đi cùng tình yêu dành cho mẹ. GV nhấn mạnh cách nhận xét: nêu một ý, sau đó dẫn chi tiết cụ thể làm bằng chứng. GV lưu ý: phân biệt điều văn bản nêu với trải nghiệm bản thân em liên hệ thêm.
Học sinh
HS ghi thông điệp vào vở và nhắc lại cách nhận xét có bằng chứng.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 25 phút

Tìm hiểu đại từ và cách dùng đại từ

Mục tiêu

HS nhận biết được đại từ, phân loại được đại từ xưng hô, đại từ hỏi và đại từ thay thế; biết chọn đại từ phù hợp để tránh lặp từ.

Nội dung

HS làm việc theo cặp đôi, quan sát ví dụ trong sách và Phiếu học tập số 2 (phần đại từ). Các ví dụ: “Nam đang đọc sách. Nó đọc rất chăm.” (nó thay cho Nam); “Ai đang gõ cửa?” (ai hỏi về người); “Em thích đọc sách. Chị cũng vậy.” (vậy thay cho thích đọc sách). GV lưu ý: các từ thân tộc như mẹ, con có thể dùng để xưng hô nhưng không vì thế mà mọi danh từ chỉ người đều là đại từ.

Sản phẩm dự kiến

Bảng phân loại đại từ do cặp đôi hoàn thành: đại từ xưng hô (tôi, chúng tôi, nó…), đại từ hỏi (ai, gì, bao nhiêu…), đại từ thay thế (thế, vậy…), kèm một ví dụ tự đặt cho mỗi loại.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV viết hai câu ví dụ lên bảng: “Nam đang đọc sách. Nó đọc rất chăm.” và “Ai đang gõ cửa?”. GV hỏi: “Từ in đậm nào thay thế cho từ đã xuất hiện trước đó?”.
Học sinh
HS đọc, suy nghĩ. Dự kiến: “Nó thay cho Nam.”
Giáo viên
GV hướng dẫn cặp đôi điền Phiếu học tập số 2, phần đại từ. GV nhắc: muốn biết đại từ chỉ ai hoặc điều gì, phải đọc ngữ cảnh.
Học sinh
Cặp đôi thảo luận, điền bảng phân loại, lấy thêm 1 ví dụ mới cho mỗi loại. Dự kiến: “Tôi”, “chúng tôi” (xưng hô); “bao nhiêu”, “gì” (hỏi); “thế”, “vậy” (thay thế).
Giáo viên
GV gọi 3 cặp trình bày, mỗi cặp một loại đại từ. GV hỏi thêm: “Khi nói với thầy cô, em nên xưng hô thế nào cho lịch sự?”.
Học sinh
HS trình bày. Dự kiến: “Em xưng là em, gọi thầy cô là thầy/cô.” Các cặp khác nhận xét ví dụ có đúng loại hay không.
Giáo viên
GV chốt: đại từ gồm đại từ xưng hô, đại từ hỏi và đại từ thay thế; khi giao tiếp cần chọn cách xưng hô phù hợp người nói và người nghe. GV nêu lưu ý về từ thân tộc để tránh nhầm lẫn.
Học sinh
HS ghi bảng phân loại vào vở, ghi nhớ cách dùng đại từ.

Hoạt động 2.3: Khám phá · 15 phút

Lập dàn ý cho bài văn kể chuyện sáng tạo

Mục tiêu

HS biết cách chia ý thành mở bài, thân bài, kết bài và lập được dàn ý bằng từ khóa cho bài văn kể chuyện sáng tạo.

Nội dung

GV đọc bài mẫu nguyên bản về kiến và nhóm bạn trong sách (dùng để minh họa cách viết, không yêu cầu ghi lại). HS đọc Phiếu học tập số 2 (phần dàn ý), xác định ba phần của dàn ý, dưới mỗi ý lớn ghi 2–3 chi tiết theo thứ tự sẽ viết. Sau đó đọc lại để bỏ ý trùng và bổ sung chỗ thiếu. Dàn ý dùng từ khóa, chưa cần câu hoàn chỉnh.

Sản phẩm dự kiến

Dàn ý có phân cấp của một nhóm: mở bài (1 ý), thân bài (2–3 ý lớn, mỗi ý 2–3 chi tiết), kết bài (1 ý), dùng từ khóa.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu câu hỏi: “Dàn ý gồm mấy phần? Dưới mỗi ý lớn cần ghi bao nhiêu chi tiết?”. GV phát Phiếu học tập số 2 (phần dàn ý).
Học sinh
HS đọc phiếu, trả lời. Dự kiến: “Dàn ý có ba phần: mở bài, thân bài, kết bài. Mỗi ý lớn có 2–3 chi tiết.”
Giáo viên
GV hướng dẫn nhóm đọc bài mẫu về kiến, chỉ ra chi tiết gốc và phần lời thoại, cảm xúc được thêm vào. GV yêu cầu nhóm chọn một nhóm bạn nhỏ giải quyết khó khăn và lập dàn ý.
Học sinh
Nhóm đọc, phân tích và viết dàn ý ngắn gọn vào Phiếu học tập số 2. Dự kiến từ khóa: “mở bài – nhóm bạn, khó khăn”; “thân bài – phát hiện vấn đề, bàn bạc, chia việc, giải quyết”; “kết bài – kết quả, suy nghĩ”.
Giáo viên
GV mời 1–2 nhóm đọc dàn ý, cả lớp góp ý: chi tiết nào trùng, chỗ nào còn thiếu.
Học sinh
HS đọc dàn ý, nhận xét và góp ý. Dự kiến: “Ý này nên tách thành hai chi tiết.”
Giáo viên
GV chốt cách lập dàn ý: chia ý, đọc lại để bỏ trùng, bổ sung thiếu; phân biệt chi tiết gốc với phần mình tưởng tượng thêm.
Học sinh
HS sửa dàn ý nhóm và ghi cách làm vào vở.

Hoạt động 3: Luyện tập, thực hành · 20 phút

Luyện tập đại từ và kiểm tra hiểu bài

Mục tiêu

HS củng cố nhận biết đại từ, nhận diện chi tiết trong văn bản và trả lời câu hỏi bằng câu đủ ý.

Nội dung

Trò chơi “Ai nhanh hơn” theo nhóm: GV đọc hoặc chiếu lần lượt các bài tập 2, 3, 4, 6, 7 và 9 (bài tập 9 thực hiện theo cặp). HS giơ bảng con hoặc thẻ, các nhóm ghi điểm. Có thể dùng bài tương tác trên trang NeoEdu để kiểm tra nhanh sau khi chữa.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án của từng bài như sau.

Bài 2: trung du – vùng chuyển tiếp giữa đồng bằng và miền núi; thanh âm – âm thanh được nghe thấy; cải tạo – làm thay đổi để tốt hơn.
Bài 3: Mẹ.
Bài 4: Đáp án C. Khát vọng khám phá luôn có thể đi cùng tình yêu dành cho mẹ.
Bài 6: Đáp án C. Bạn ấy (thay tên Minh, tránh lặp tên).
Bài 7: Ai đang gõ cửa?
Bài 9: HS đọc rõ bản tóm tắt; trả lời “mẹ” và nêu thông điệp “Khát vọng khám phá luôn có thể đi cùng tình yêu dành cho mẹ.”
HS nắm được đáp án đúng và sửa lỗi sai của mình.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV giới thiệu luật chơi: mỗi câu đúng được 1 điểm; nhóm trả lời sai phải giải thích lại. GV đọc bài tập 2 và 6.
Học sinh
HS nghe luật, chuẩn bị bảng con.
Giáo viên
GV đọc tiếp bài 3, 4, 7 và yêu cầu cặp đôi thực hiện bài 9: một HS đọc rõ bản tóm tắt, một HS đặt câu hỏi “Em bé muốn mang những điều đẹp về cho ai?”, bạn trả lời đủ ý và nhắc lại thông điệp. Dự kiến lỗi thường gặp: chọn A ở bài 4, hoặc coi “bạn ấy” là danh từ chỉ người.
Học sinh
HS giơ bảng con trả lời. Dự kiến: bài 6 chọn C; bài 7 viết “Ai”. Cặp đôi đọc và trả lời bài 9: “Em bé muốn mang những điều đẹp về cho mẹ. Khát vọng khám phá luôn có thể đi cùng tình yêu dành cho mẹ.”
Giáo viên
GV kiểm tra kết quả, mời 2 HS giải thích vì sao chọn C ở bài 4 và vì sao “bạn ấy” là đại từ thay thế.
Học sinh
HS giải thích. Dự kiến: “Các chi tiết trong đoạn cùng làm rõ thông điệp, còn A và B không đúng với bài.”
Giáo viên
GV tổng kết điểm, khen các nhóm tích cực. GV nhấn mạnh lỗi thường gặp: không nhầm đại từ với danh từ thân tộc; đọc kĩ ngữ cảnh khi xác định đại từ chỉ ai hoặc điều gì.
Học sinh
HS sửa lỗi sai vào vở, ghi đáp án đúng.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 10 phút

Viết dàn ý kể chuyện sáng tạo về nhóm bạn nhỏ

Mục tiêu

HS vận dụng kiến thức về dàn ý và đại từ để lập dàn ý bài văn kể chuyện sáng tạo của riêng mình; biết nêu rõ phần tưởng tượng thêm.

Nội dung

Nhiệm vụ về nhà: Viết dàn ý cho bài văn kể chuyện sáng tạo về một nhóm bạn nhỏ giải quyết khó khăn (ví dụ: nhóm bạn cứu một cây non khỏi bị héo trong sân trường). Dàn ý gồm mở bài, thân bài, kết bài, ít nhất 6 chi tiết; đánh dấu rõ chi tiết nào là em tưởng tượng thêm. Dàn ý dùng từ khóa, có thể có một lời thoại.

Sản phẩm dự kiến

Dàn ý sơ bộ có phân cấp, ít nhất 6 chi tiết, có đánh dấu phần tưởng tượng thêm. HS nêu được cảm nhận về thông điệp bài Tuổi ngựa trong một câu (ghi vào sổ).

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV đọc yêu cầu bài về nhà, nêu tiêu chí: mở bài giới thiệu; thân bài kể theo diễn biến; kết bài nêu kết quả hoặc suy nghĩ; đánh dấu phần tưởng tượng thêm.
Học sinh
HS ghi yêu cầu vào vở.
Giáo viên
GV đặt câu hỏi gợi mở: “Nhóm bạn của em sẽ gặp khó khăn gì? Ai là người đưa ra ý kiến đầu tiên?”.
Học sinh
HS trao đổi nhanh với bạn bên cạnh, dự kiến ý tưởng: “Nhóm bạn phát hiện cây bị khô.”
Giáo viên
GV mời 2 HS nêu ý tưởng, nhận xét nhanh về tính hợp lí và chi tiết tưởng tượng.
Học sinh
HS trình bày và lắng nghe góp ý.
Giáo viên
GV nhắc hoàn thành dàn ý ở nhà, nộp vào tiết sau; GV yêu cầu HS viết một câu nêu cảm nhận về thông điệp của bài Tuổi ngựa vào sổ.
Học sinh
HS ghi nhiệm vụ về nhà vào sổ tay và thực hiện.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Nhiệm vụ: Đọc bản tóm tắt bài Tuổi ngựa và điền chi tiết vào các ô của khăn trải bàn.

Ô 1: Nhân vật và hoàn cảnh (em bé, mẹ, chú ngựa nhỏ ham đi)
Ô 2: Những chi tiết tưởng tượng (vùng đất, gió, hoa, cảnh sắc mới)
Ô 3: Tình cảm dành cho mẹ (ví dụ: “vẫn hướng về mẹ bằng tình yêu bền chặt”)
Ô 4: Thông điệp của bài (viết bằng lời riêng của nhóm)
Từ khó: Trung du nghĩa là gì? (Viết lại nghĩa bằng lời của em.)
Câu hỏi: Em bé muốn mang những điều đẹp đẽ về cho ai?

Phiếu học tập số 2

Phần A. Đại từ

Điền đại từ vào bảng phân loại: đại từ xưng hô; đại từ hỏi; đại từ thay thế.
Ví dụ mỗi loại (tự đặt 1 câu).
Câu hỏi: Trong câu “Em thích đọc sách. Chị cũng vậy.”, từ vậy thay cho cụm từ nào?

Phần B. Dàn ý bài văn kể chuyện sáng tạo

Mở bài: ghi từ khóa giới thiệu nhân vật và hoàn cảnh.
Thân bài: ý lớn 1 (2–3 chi tiết), ý lớn 2 (2–3 chi tiết), ý lớn 3 (2–3 chi tiết).
Kết bài: ghi từ khóa về kết quả hoặc suy nghĩ.
Đánh dấu (*) những chi tiết em tưởng tượng thêm.

Hướng dẫn về nhà

Hoàn thiện dàn ý bài văn kể chuyện sáng tạo về một nhóm bạn nhỏ giải quyết khó khăn; ghi ít nhất 6 chi tiết, đánh dấu phần tưởng tượng thêm.
Đọc lại bài Tuổi ngựa trong sách; viết 2–3 câu nêu một chi tiết và giải thích vì sao chi tiết đó làm rõ thông điệp “Khát vọng khám phá luôn có thể đi cùng tình yêu dành cho mẹ.”
Luyện đọc rõ ràng bản tóm tắt bài Tuổi ngựa cho người thân nghe, sau đó trả lời câu hỏi: “Em bé muốn mang những điều đẹp về cho ai?”.
Làm bài tương tác về đại từ trên trang NeoEdu (neoedu.vn/learn/5/vietnamese/tap-1-bai-3-tuoi-ngua) và ghi lại các câu sai để sửa.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.