Giáo án Tiếng Việt 5
Tiếng ViệtLớp 5Chủ điểm 1. Thế giới tuổi thơ

Giáo án Bài 2. Cánh đồng hoa

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 3 tiết (105 phút)

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

  • Nêu được nhân vật Mư Hoa là người đề nghị biến đồng cỏ thành vườn hoa và kể được các việc các bạn đã làm để cải tạo khoảng đất.
  • Giải thích được thông điệp của bài Chủ động hành động và hợp tác có thể làm môi trường sống tốt hơn bằng một chi tiết cụ thể trong văn bản.
  • Giải thích được nghĩa của từ “cải tạo” và đặt được câu mới đúng nghĩa với từ này.
  • Nêu được cách viết bài văn kể chuyện sáng tạo: mở bài giới thiệu, thân bài kể theo diễn biến, kết bài nêu kết quả hoặc suy nghĩ; phân biệt được chi tiết gốc với phần mình tưởng tượng thêm.
  • Vận dụng được cách đọc mở rộng: ghi phiếu đọc gồm tên và nguồn, hai chi tiết, một từ mới, nhận xét có lí do và điểm giống, khác với bài đã học.
  • Năng lực ngôn ngữ: đọc đúng tên riêng, dừng đúng chỗ kết thúc ý; nói và nghe khi trình bày, nhận xét trong nhóm; viết câu đúng nghĩa, đúng chính tả và dấu câu; viết phiếu đọc mở rộng.
  • Năng lực văn học: nhận ra nhân vật, sự việc, chi tiết tiêu biểu và thông điệp của câu chuyện; cảm nhận được việc trẻ em chủ động làm việc tốt cho cộng đồng; biết giữ nhân vật, sự kiện chính khi kể sáng tạo và thêm lời thoại, cảm xúc hợp lí.

2. Năng lực chung

  • Tự chủ và tự học: HS tự đọc, ghi phiếu học tập và hoàn thành phiếu đọc mở rộng theo hướng dẫn; tự kiểm tra lại đáp án bài tập.
  • Giao tiếp và hợp tác: HS thảo luận nhóm trên khăn trải bàn, trình bày ý kiến, nhận xét bổ sung cho bạn và chia sẻ phiếu đọc mở rộng.
  • Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS đề xuất cách giải quyết tình huống trong bài, tưởng tượng thêm chi tiết hợp lí khi kể sáng tạo và viết câu mới với từ “cải tạo”.

3. Phẩm chất

  • Chăm chỉ: tích cực đọc, tìm ý, luyện viết câu chuyện sáng tạo và hoàn thành đủ các phiếu học tập.
  • Trách nhiệm: nhận thức việc giữ gìn sạch đẹp nơi vui chơi chung và chủ động làm phần việc của mình trong nhóm.
  • Nhân ái: biết quan tâm đến cộng đồng, sẵn sàng hợp tác và chia sẻ ý kiến với bạn bè khi cùng giải quyết khó khăn.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

  • Bản tóm tắt bài Cánh đồng hoa viết trên bảng phụ hoặc trình chiếu, kèm ghi chú nguồn: Theo Lê Anh Vinh – Bùi Thị Diển, Tiếng Việt 5 Kết nối tri thức, tập 1; không phải nguyên văn tác phẩm.
  • Bài mẫu kể sáng tạo về chú kiến và giọt nước viết trên bảng phụ, để HS đọc và tìm mở bài, thân bài, kết bài.
  • Ảnh hoặc tranh một luống hoa sạch đẹp (GV tự chuẩn bị) để mở đầu bài học.
  • Phiếu học tập số 1, Phiếu học tập số 2, Phiếu đọc mở rộng (chép hoặc in đủ cho từng nhóm và cá nhân).
  • Thẻ từ ghi ba từ/cụm từ cho sẵn (cải tạo, thanh âm, trung du) và bảng phụ ghi đề bài tập 2, bài tập 6.
  • Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác tại neoedu.vn/learn/5/vietnamese/tap-1-bai-2-canh-dong-hoa, dùng trong hoạt động luyện tập để chiếu bài tập 2 và bài tập 6.

2. Học sinh

  • Sách Tiếng Việt 5, tập 1 và vở bài tập Tiếng Việt 5.
  • Vở ghi, bút chì, bút mực, bút dạ.
  • Bảng con và bút viết bảng, phấn hoặc bút lông.
  • Tờ giấy khổ A3 hoặc khổ lớn để làm khăn trải bàn (mỗi nhóm một tờ), chia ô cho bốn bạn và một ô chung.
  • Thẻ màu xanh và đỏ để giơ khi trả lời nhanh (đúng là xanh, sai là đỏ).

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Khu vui chơi của chúng em

Mục tiêu

Kích hoạt trải nghiệm của HS về nơi vui chơi chung và cảm xúc khi thấy nơi đó bẩn, từ đó dẫn vào bài đọc.

Nội dung

GV đưa ảnh một luống hoa sạch đẹp và hỏi HS về khu vui chơi gần nhà, nơi có rác hoặc đã được dọn sạch. Nhiệm vụ: nêu một điều em thấy và một cảm xúc của em.

Sản phẩm dự kiến

Từ 2 đến 3 HS nêu được một hình ảnh và một cảm xúc về nơi vui chơi chung; HS nắm được tên bài đọc Cánh đồng hoa.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV chiếu ảnh luống hoa và hỏi: Em thấy gì trong bức ảnh? Nơi vui chơi gần nhà em đã bao giờ bị rác lấn chiếm chưa? Em cảm thấy thế nào khi đó?

    Học sinh

    HS quan sát ảnh, suy nghĩ và giơ tay phát biểu.

  2. Giáo viên

    GV mời HS trao đổi nhanh theo cặp trong một phút, sau đó gọi một số cặp trình bày.

    Học sinh

    HS trao đổi theo cặp. Dự kiến: “Em thấy một luống hoa đỏ và xanh, sạch sẽ.” “Em thấy khó chịu vì khu đó có rác và bốc mùi hôi.”

  3. Giáo viên

    GV mời 2 đến 3 HS nêu cảm xúc, ghi nhanh các ý chính lên bảng.

    Học sinh

    HS nêu ý kiến. Dự kiến: “Em muốn nơi chơi được sạch để các bạn vui hơn.”

  4. Giáo viên

    GV nhận xét và dẫn vào bài: Hôm nay các em sẽ đọc câu chuyện về một đồng cỏ đã được thay đổi như thế nào nhờ chính những đứa trẻ như chúng mình.

    Học sinh

    HS lắng nghe, mở sách Tiếng Việt 5 ở trang bài Cánh đồng hoa.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 30 phút

Đọc và tìm hiểu Cánh đồng hoa

Mục tiêu

HS hiểu nội dung, các chi tiết chính và thông điệp của bài đọc; biết nối một nhận xét với bằng chứng cụ thể và hiểu nghĩa từ “cải tạo”.

Nội dung

Đọc mẫu, đọc nối tiếp và đọc thầm văn bản tóm tắt; thảo luận nhóm 4 theo kĩ thuật khăn trải bàn với bốn câu hỏi trong Phiếu học tập số 1. Mỗi bạn ghi ý kiến của mình vào một ô quanh mép khăn, sau đó cả nhóm thống nhất ý kiến chung ghi vào ô giữa.

Sản phẩm dự kiến

Khăn trải bàn của mỗi nhóm có đủ bốn ý trả lời kèm bằng chứng; HS nêu được thông điệp của bài và nghĩa của từ “cải tạo”. Hoàn thành Phiếu học tập số 1.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV đọc mẫu, nhắc HS đọc rõ các tên riêng Ja Ka, Mư Hoa, dừng khi kết thúc một ý. GV chia nhóm 4, phát khăn trải bàn và Phiếu học tập số 1, nêu luật: mỗi bạn ghi ý riêng vào ô của mình trong 3 phút.

    Học sinh

    HS lắng nghe, đọc thầm văn bản và nhận nhiệm vụ nhóm.

  2. Giáo viên

    GV mời 3 đến 4 HS đọc nối tiếp, sau đó yêu cầu nhóm thảo luận bốn câu hỏi: (1) Trước khi được cải tạo, đồng cỏ đầu làng như thế nào? (2) Ai đề nghị biến đồng cỏ thành vườn hoa? (3) Các bạn đã làm những việc gì? (4) Vì sao mọi người không nỡ đổ rác nữa? GV đi quanh lớp để hỗ trợ nhóm còn lúng túng.

    Học sinh

    HS đọc nối tiếp, thảo luận và ghi ý vào khăn trải bàn. Dự kiến: (1) Đồng cỏ là nơi Ja Ka và các bạn chơi trống, múa hát, sau bị rác lấn chiếm nên hôi bẩn. (2) Mư Hoa. (3) Các bạn bàn bạc, cùng người lớn thu dọn, làm đất, gieo trồng và chăm cây. (4) Vì khu đất đã thành vườn hoa sạch đẹp nên mọi người không muốn làm bẩn.

  3. Giáo viên

    GV mời đại diện 2 nhóm trình bày, nhóm khác nhận xét và bổ sung. GV ghi nhanh ý chính lên bảng, nhấn mạnh cách nối nhận xét với bằng chứng cụ thể trong bài, không chỉ viết “bài rất hay”.

    Học sinh

    Đại diện nhóm trình bày; các nhóm khác nhận xét. Dự kiến: “Nhóm em thấy chi tiết Mư Hoa đề nghị làm vườn hoa cho thấy bạn ấy rất sáng kiến.”

  4. Giáo viên

    GV hỏi: Nếu chỉ rào không cho trẻ tới chơi thì đồng cỏ có sạch đẹp không? Sau đó GV chốt thông điệp, giải thích nghĩa từ “cải tạo” là làm thay đổi để tốt hơn, và phân biệt điều văn bản nêu với trải nghiệm của em.

    Học sinh

    HS trả lời. Dự kiến: “Không, vì trong bài các bạn đã dọn dẹp, trồng hoa và chăm sóc cây.” HS ghi thông điệp: Chủ động hành động và hợp tác có thể làm môi trường sống tốt hơn.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 25 phút

Cách viết bài văn kể chuyện sáng tạo

Mục tiêu

HS nhận ra cấu trúc mở bài, thân bài, kết bài của một bài kể sáng tạo và rút ra cách làm để vận dụng khi viết, không chép lại mẫu.

Nội dung

Nhóm 3 đọc bài mẫu về chú kiến và giọt nước, trả lời ba câu hỏi: văn bản nhằm làm gì, các ý được sắp xếp ra sao, chi tiết nào làm ý chính rõ hơn. Ghi kết quả vào Phiếu học tập số 2. Chú ý phân biệt chi tiết gốc với phần tưởng tượng thêm như lời thoại và cảm xúc.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 2 hoàn thành, nêu được vị trí mở bài, thân bài, kết bài và hai cách làm để kể sáng tạo.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV chiếu bài mẫu và nêu ba câu hỏi. GV nhắc: Kể sáng tạo vẫn giữ nhân vật, sự kiện chính và ý nghĩa của truyện đã chọn.

    Học sinh

    HS đọc bài mẫu và nhận phiếu học tập số 2 theo nhóm 3.

  2. Giáo viên

    GV hướng dẫn nhóm gạch chân câu mở bài, đánh dấu các diễn biến ở thân bài và câu kết bài; yêu cầu tìm lời thoại và câu tả cảm xúc. GV đi kiểm tra nhóm.

    Học sinh

    HS đọc, gạch chân và thảo luận. Dự kiến: mở bài là câu “Một hôm, kiến thấy giọt nước làm ướt lối về”; thân bài kể chú kiến chạy về tổ, nhờ các bạn chuyển hạt; kết bài là kiến mỉm cười nhìn các bạn, thể hiện suy nghĩ về ý kiến nhỏ được lắng nghe.

  3. Giáo viên

    GV mời 2 nhóm trình bày, nhận xét và bổ sung. GV hỏi: Lời thoại “Mình phải báo các bạn” làm em hiểu thêm điều gì về nhân vật?

    Học sinh

    HS trình bày. Dự kiến: lời thoại cho thấy kiến biết lo cho cả tổ và có trách nhiệm.

  4. Giáo viên

    GV chốt cách làm: mở bài giới thiệu, thân bài kể theo diễn biến, kết bài nêu kết quả hoặc suy nghĩ; khi viết cần đánh dấu rõ phần mình tưởng tượng thêm và không làm trái tính cách nhân vật.

    Học sinh

    HS ghi cách làm vào vở. Dự kiến: “Em cần viết mở bài để giới thiệu nhân vật, thân bài theo đúng trình tự và kết bài nêu kết quả.”

Hoạt động 3: Luyện tập, thực hành · 20 phút

Luyện đọc hiểu, dùng từ và viết câu

Mục tiêu

Củng cố nội dung bài đọc, nghĩa từ “cải tạo” và kĩ năng viết câu đúng nghĩa, đúng chính tả.

Nội dung

Làm các bài tập: (2) nối từ ngữ với nghĩa; (3) Ai nêu ý tưởng trồng hoa?; (4) chọn thông điệp đúng; (5) chọn một chi tiết và giải thích bằng 2 đến 3 câu; (6) chọn từ có nghĩa “làm thay đổi để tốt hơn”; (7) dùng từ “cải tạo” trong câu mới. Bài 2 và bài 6 chiếu trên bảng hoặc trên trang NeoEdu.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án đúng của các bài tập: (2) cải tạo – làm thay đổi để tốt hơn; thanh âm – âm thanh được nghe thấy; trung du – vùng chuyển tiếp giữa đồng bằng và miền núi. (3) Mư Hoa. (4) B. Chủ động hành động và hợp tác có thể làm môi trường sống tốt hơn. (5) Ví dụ: Chi tiết “Rác dần lấn chiếm khiến nơi vui chơi trở nên hôi bẩn” cho thấy việc thiếu ý thức làm nơi chơi bẩn đi, từ đó làm nổi bật việc cần chủ động cải tạo. (6) cải tạo. (7) Câu mới đúng nghĩa, ví dụ: Các bạn trong xóm đã cùng cải tạo khu đất hoang thành vườn rau xanh tốt.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV chiếu bài 2 và bài 6 trên bảng phụ hoặc trang NeoEdu, giao bài 3, 4, 5, 7 trong vở bài tập; nêu thời gian làm bài.

    Học sinh

    HS đọc đề, nhận bảng con và vở bài tập.

  2. Giáo viên

    GV tổ chức trò chơi: GV đọc nghĩa, HS giơ thẻ xanh nếu đúng, đỏ nếu sai. Sau đó HS làm bài 3, 4, 5, 7 vào vở; bài 5 làm theo cặp đôi, bài 7 làm cá nhân.

    Học sinh

    HS giơ thẻ và trả lời. Dự kiến: đọc “làm thay đổi để tốt hơn” thì HS giơ thẻ xanh và chọn cải tạo. HS làm bài vào vở, trao đổi cặp đôi ở bài 5.

  3. Giáo viên

    GV mời 2 HS đọc câu bài 7, yêu cầu cả lớp nhận xét về nghĩa của từ và dấu câu. GV kiểm tra nhanh bài 5 của vài cặp.

    Học sinh

    HS đọc câu của mình, cả lớp nhận xét. Dự kiến: “Câu của bạn đúng nghĩa vì dùng cải tạo để nói về khu đất được làm tốt hơn.”

  4. Giáo viên

    GV chữa bài, nhấn mạnh nghĩa từ và cách giải thích chi tiết bằng 2 đến 3 câu, không chép nguyên cả đoạn văn.

    Học sinh

    HS đối chiếu, sửa bài và ghi lại những chỗ mình làm sai.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 25 phút

Đọc mở rộng và chia sẻ

Mục tiêu

HS vận dụng kĩ năng đọc để tìm và giới thiệu một văn bản khác cùng chủ điểm Thế giới tuổi thơ.

Nội dung

HS tìm một văn bản khác trong sách báo thiếu nhi hoặc tủ sách lớp, ghi vào Phiếu đọc mở rộng: tên và nguồn, nhân vật hoặc đối tượng, hai chi tiết, một từ mới và giải thích theo ngữ cảnh, nhận xét 3 đến 4 câu có lí do, điểm giống và khác so với bài Cánh đồng hoa, câu hỏi muốn trao đổi. Khi giới thiệu chỉ nêu ý chính, không kể hết nội dung. Nếu chưa có sách khác thì dùng bản tóm tắt bài này để luyện phiếu, và chỉ ghi văn bản thật đã đọc.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu đọc mở rộng hoàn chỉnh có tên và nguồn thật, hai chi tiết đúng văn bản, một từ mới được giải thích theo ngữ cảnh và nhận xét có lí do; HS nêu được một điểm giống và một điểm khác với bài đang học.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV giới thiệu Phiếu đọc mở rộng và yêu cầu HS không ghi cuốn sách mình chưa đọc. GV nhắc cách giới thiệu ngắn gọn.

    Học sinh

    HS nhận phiếu và xác định văn bản sẽ đọc hoặc đã đọc.

  2. Giáo viên

    GV cho HS điền phiếu cá nhân trong 10 phút, sau đó trao đổi theo cặp về điểm giống và khác với bài Cánh đồng hoa.

    Học sinh

    HS điền phiếu, trao đổi cặp. Dự kiến: giống nhau là đều nói về trẻ em và cộng đồng; khác nhau là văn bản mới kể về một nhân vật và việc làm khác.

  3. Giáo viên

    GV mời 2 đến 3 HS giới thiệu văn bản trong 1 phút, không kể hết nội dung. Các bạn khác đặt một câu hỏi.

    Học sinh

    HS giới thiệu, bạn khác hỏi. Dự kiến: “Bạn có thấy nhân vật này giống Mư Hoa không?”

  4. Giáo viên

    GV nhận xét về cách ghi phiếu và cách giới thiệu, khen những phiếu có nhận xét bằng bằng chứng cụ thể. Giao bài về nhà.

    Học sinh

    HS lắng nghe, ghi nhớ nhiệm vụ về nhà.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Đọc văn bản tóm tắt Cánh đồng hoa và trả lời:

  • Câu 1. Đồng cỏ đầu làng trước đây là nơi nào? Điều gì khiến nơi đó trở nên hôi bẩn?
  • Câu 2. Ai là người đề nghị biến đồng cỏ thành vườn hoa?
  • Câu 3. Liệt kê theo thứ tự các việc các bạn đã làm để cải tạo khoảng đất.
  • Câu 4. Vì sao mọi người không nỡ đổ rác nữa? Nêu bằng chứng trong bài.
  • Câu 5. Chọn một chi tiết và giải thích bằng 2 đến 3 câu vì sao chi tiết đó làm rõ thông điệp.
  • Câu 6. Thông điệp của bài là gì?
  • Câu 7. Viết nghĩa của từ “cải tạo” bằng lời của em.

Phiếu học tập số 2

Đọc bài mẫu về chú kiến và giọt nước, trả lời:

  • Câu 1. Văn bản nhằm làm gì?
  • Câu 2. Câu nào là mở bài? Mở bài giới thiệu điều gì?
  • Câu 3. Thân bài kể những diễn biến nào? Ghi theo thứ tự.
  • Câu 4. Kết bài nêu kết quả hay suy nghĩ gì?
  • Câu 5. Tìm một lời thoại và một câu tả cảm xúc. Các chi tiết này làm rõ điều gì về nhân vật?
  • Câu 6. Chi tiết nào làm ý chính rõ hơn? Vì sao?
  • Câu 7. Nêu hai cách làm em rút ra để viết bài kể chuyện sáng tạo.

Phiếu đọc mở rộng

  • Tên bài và tác giả hoặc nguồn:
  • Ngày đọc:
  • Nhân vật hoặc đối tượng chính:
  • Chi tiết thứ nhất (ghi đúng nguyên văn trong bài):
  • Chi tiết thứ hai (ghi đúng nguyên văn trong bài):
  • Một từ mới và giải thích theo ngữ cảnh:
  • Nhận xét của em (3 đến 4 câu, có lí do):
  • Một điểm giống và một điểm khác với bài Cánh đồng hoa:
  • Câu hỏi em muốn trao đổi với bạn:

Hướng dẫn về nhà

  • Viết câu chuyện sáng tạo về một nhóm bạn nhỏ giải quyết khó khăn. Thực hiện đủ các bước: tìm ý, lập dàn ý ba phần (mở bài, thân bài, kết bài), viết bài rồi đọc lại và chỉnh sửa.
  • Trong bài viết, đánh dấu rõ phần em tưởng tượng thêm (ví dụ bằng cách gạch chân hoặc ghi chú bên lề) và bảo đảm không làm trái tính cách cốt lõi của nhân vật.
  • Hoàn thiện Phiếu đọc mở rộng với văn bản thật em đã đọc, chuẩn bị giới thiệu ngắn gọn trong tiết học sau.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.