Giáo án Tiếng Việt 5
Tiếng ViệtLớp 5Chủ điểm 5. Nghệ thuật muôn màu

Giáo án Bài 28. Tập hát quan họ

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 3 tiết (105 phút)

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

  • Nêu được nội dung chính của bài Tập hát quan họ: người học hát được bà Trưởng hướng dẫn cách lấy hơi, phát âm, ngân và luyến để làn điệu thể hiện đúng tình cảm.
  • Giải thích được thông điệp Giữ gìn dân ca cần sự truyền dạy tận tâm và luyện tập nghiêm túc bằng một chi tiết cụ thể trong bài.
  • Giải thích được nghĩa của các từ luyến láy, ngân nga, tưởng tượng và đặt được câu với từ luyến láy đúng nghĩa.
  • Đánh giá và chỉnh sửa được một đoạn văn thể hiện cảm xúc về bài thơ theo ba nhóm tiêu chí: đủ ý và đúng mục đích; mạch sắp xếp; dùng từ, câu và chính tả.
  • Trình bày được bài nói 1–2 phút về chương trình nghệ thuật em yêu thích, có ba ý: điều giới thiệu, chi tiết hoặc lí do, lời kết.
  • Năng lực ngôn ngữ (đọc, viết, nói và nghe): đọc rõ tên riêng, hiểu chi tiết và thông điệp; viết và chỉnh sửa đoạn văn cảm xúc; nói 1–2 phút có ba ý và nghe, hỏi đáp lịch sự.
  • Năng lực văn học: nhận ra vẻ đẹp của việc truyền nghề dân ca qua chi tiết cụ thể; phân tích một hình ảnh thơ bằng lời riêng và nêu được cảm xúc của bản thân.

2. Năng lực chung

  • Tự chủ và tự học: HS tự đọc thầm, tự tìm chi tiết trong văn bản, tự đối chiếu bài viết của mình với tiêu chí để điều chỉnh.
  • Giao tiếp và hợp tác: HS trao đổi theo cặp đôi, đổi bài và đổi vai khi nói, nghe; biết nhận xét bằng một điểm rõ và một điều nên bổ sung.
  • Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS lựa chọn chi tiết tiêu biểu, diễn đạt lại bằng lời riêng và đề xuất cách sửa đoạn văn rõ hơn.

3. Phẩm chất

  • Trách nhiệm: nêu được ý thức giữ gìn và trân trọng di sản dân ca qua việc học hỏi, luyện tập nghiêm túc.
  • Chăm chỉ: hoàn thành đầy đủ phiếu học tập, chỉnh sửa bài viết và luyện nói trước khi trình bày.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

  • Sách Tiếng Việt 5 (Kết nối tri thức với cuộc sống), tập 1, bài 28 Tập hát quan họ
  • Máy chiếu hoặc bảng phụ chép đoạn tóm tắt, đoạn văn mẫu về bài thơ Mầm non và bài nói mẫu
  • Phiếu học tập số 1 và số 2 (in cho mỗi cặp đôi)
  • Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác (neoedu.vn/learn/5/vietnamese/tap-1-bai-28-tap-hat-quan-ho), dùng ở hoạt động Hiểu nghĩa từ ngữ
  • Thẻ giơ đáp án (A, B, C) hoặc bảng con

2. Học sinh

  • Sách Tiếng Việt 5, vở ghi, bút chì, bút mực, thước
  • Bút dạ và giấy nháp để ghi từ khóa khi nghe bạn nói
  • Bản nháp đoạn văn viết ở nhà (nếu có)

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Chia sẻ về làn điệu dân ca em đã nghe

Mục tiêu

Kích hoạt kiến thức nền, tạo hứng thú đọc văn bản về nghề hát dân ca.

Nội dung

GV đặt câu hỏi gợi mở về trải nghiệm nghe hát dân ca của HS; HS kể ngắn một bài hát hoặc làn điệu đã nghe, nêu cảm nhận về việc hát có cần luyện không.

Sản phẩm dự kiến

Vài HS kể được trải nghiệm nghe hát dân ca và nêu được suy nghĩ ban đầu về việc học hát.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV hỏi: “Các em đã từng nghe hoặc tham gia hát dân ca chưa? Theo em, để hát hay cần có điều gì?”

    Học sinh

    HS suy nghĩ, giơ tay phát biểu. Dự kiến trả lời: “Em đã nghe bài hát ru.” “Phải luyện giọng và học thuộc lời.”

  2. Giáo viên

    GV mời 2–3 HS kể nhanh, khuyến khích HS nói cảm nhận bằng một hai câu.

    Học sinh

    HS kể ngắn về trải nghiệm của mình, lắng nghe bạn.

  3. Giáo viên

    GV dẫn vào bài: “Hôm nay chúng ta đọc bài Tập hát quan họ để hiểu vì sao việc học hát dân ca cần sự truyền dạy và luyện tập.” GV ghi tên bài lên bảng.

    Học sinh

    HS mở SGK, ghi tên bài vào vở.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 20 phút

Đọc và tìm hiểu nội dung, thông điệp của bài

Mục tiêu

HS đọc đúng, hiểu chi tiết và nêu được thông điệp của văn bản Tập hát quan họ.

Nội dung

Đọc thầm văn bản, luyện đọc tên riêng và dừng đúng ở cuối ý. Làm cặp đôi phiếu học tập số 1: tìm người truyền dạy, các việc bà Trưởng làm, cách các buổi tập diễn ra và thông điệp của bài.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 hoàn thành: HS ghi được “bà Trưởng”, nêu hai đến ba việc bà Trưởng hướng dẫn, nêu thông điệp và một chi tiết làm bằng chứng.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV đọc mẫu một lượt, hướng dẫn HS đọc rõ tên riêng và dừng khi kết thúc một ý. GV giao Phiếu học tập số 1 cho cặp đôi và nêu yêu cầu: “Lần đầu đọc để tìm đối tượng, lần hai chọn chi tiết giúp hiểu thông điệp.”

    Học sinh

    HS lắng nghe, đọc thầm lần một để tìm nhân vật và đối tượng chính.

  2. Giáo viên

    GV đi quanh lớp, gợi ý cặp đôi tìm chi tiết khi cần: “Bạn hãy tìm xem bà Trưởng làm những việc gì trong đoạn 1?”

    Học sinh

    HS đọc lần hai, trao đổi cặp đôi, ghi kết quả vào phiếu. Dự kiến trả lời: “Bà hướng dẫn cách lấy hơi, phát âm, ngân và luyến.” “Các buổi tập nối qua mùa.”

  3. Giáo viên

    GV mời 2 cặp trình bày. Đặt câu hỏi: “Người truyền dạy quan họ được gọi là gì?” và “Vì sao em cho rằng bài nói về sự tận tâm của người dạy?”

    Học sinh

    HS trả lời. Dự kiến: “Được gọi là bà Trưởng.” “Vì bà dạy cả cách lấy hơi, phát âm và luyến, rất kỹ lưỡng.” Các nhóm khác nhận xét, bổ sung.

  4. Giáo viên

    GV chốt thông điệp và hướng dẫn cách nêu ý nghĩa: nối một nhận xét với bằng chứng cụ thể trong bài, không chỉ viết “bài rất hay”. Ví dụ: “Bài thể hiện giữ gìn dân ca cần truyền dạy tận tâm, vì bà Trưởng hướng dẫn tỉ mỉ từng kĩ thuật hát.”

    Học sinh

    HS ghi thông điệp vào vở và viết một câu nêu ý nghĩa theo cách GV hướng dẫn.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 10 phút

Hiểu nghĩa từ luyến láy, ngân nga, tưởng tượng

Mục tiêu

HS nắm được nghĩa của các từ ngữ trong chủ điểm và dùng đúng từ trong ngữ cảnh.

Nội dung

Dùng bài tập tương tác trên trang NeoEdu để nối từ với nghĩa. Sau đó GV hỏi để HS phân biệt luyến láy với ngân nga.

Sản phẩm dự kiến

HS nối đúng ba từ với nghĩa: luyến láy là chuyển âm uyển chuyển để làm lời hát giàu nhạc điệu; ngân nga là âm thanh vang dài, lên xuống êm và có nhịp; tưởng tượng là tạo ra trong trí óc những hình ảnh, tình huống chưa có trước mắt.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV chiếu bài tập tương tác trên trang NeoEdu, nêu yêu cầu: “Nối từ ở cột trái với nghĩa đúng ở cột phải.”

    Học sinh

    HS đọc yêu cầu và suy nghĩ.

  2. Giáo viên

    GV cho HS làm trên thiết bị hoặc bảng con; theo dõi, gọi HS chưa chắc chắn giải thích.

    Học sinh

    HS nối từ với nghĩa. Dự kiến: “Luyến láy là chuyển âm uyển chuyển.” “Ngân nga là âm thanh vang dài.”

  3. Giáo viên

    GV hỏi: “Luyến láy khác ngân nga ở điểm nào?”

    Học sinh

    HS trả lời. Dự kiến: “Luyến láy nói về cách chuyển âm trong lời hát; ngân nga nói về độ vang và nhịp của âm thanh.”

  4. Giáo viên

    GV chốt nghĩa ba từ và yêu cầu HS ghi vào vở từ mới.

    Học sinh

    HS ghi nghĩa từ vào vở.

Hoạt động 2.3: Khám phá · 20 phút

Đánh giá và chỉnh sửa đoạn văn cảm xúc về bài thơ

Mục tiêu

HS nắm cách viết đoạn văn thể hiện cảm xúc về một bài thơ và biết đánh giá, chỉnh sửa đoạn văn của bạn theo ba nhóm tiêu chí.

Nội dung

GV trình bày yêu cầu viết: nêu tên bài thơ và ấn tượng chung; chọn một hình ảnh, nhịp hoặc cách dùng từ tiêu biểu; diễn đạt lại bằng lời riêng và giải thích cảm xúc; liên hệ trải nghiệm thật và kết bằng điều còn đọng lại. Cặp đôi đọc đoạn văn mẫu, đổi bài và điền Phiếu học tập số 2.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 2 hoàn thành: đánh dấu ba nhóm tiêu chí, ghi một điểm tốt và một đề nghị sửa cho bạn, viết lại một câu hoặc đoạn đã sửa kèm giải thích.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV trình bày các yêu cầu viết, chiếu đoạn văn mẫu về bài Mầm non. Hỏi: “Đoạn văn mẫu chọn hình ảnh nào để phân tích?”

    Học sinh

    HS theo dõi và trả lời. Dự kiến: “Hình ảnh chồi nhỏ biết quan sát và đón mùa xuân.”

  2. Giáo viên

    GV hướng dẫn HS đổi bài với bạn, đánh dấu ba nhóm tiêu chí vào Phiếu học tập số 2. GV nhắc: không chép lại bài, chỉ sửa chỗ chưa rõ và giải thích lí do.

    Học sinh

    HS đọc, đánh dấu, ghi một điểm tốt và một đề nghị sửa; viết lại đoạn đã sửa vào phiếu.

  3. Giáo viên

    GV mời 2–3 cặp trình bày. Hỏi: “Vì sao đoạn văn không nên chép cả khổ thơ để thay phân tích?”

    Học sinh

    HS trả lời. Dự kiến: “Vì chép cả khổ thơ không thể hiện được cách hiểu và cảm xúc của mình.”

  4. Giáo viên

    GV nhận xét chung, nhấn mạnh: đoạn văn tốt cần đúng mục đích, có chi tiết cụ thể và diễn đạt bằng lời riêng.

    Học sinh

    HS điều chỉnh bài viết của mình theo góp ý.

Hoạt động 3: Luyện tập, thực hành · 20 phút

Luyện tập đọc hiểu và dùng từ

Mục tiêu

Củng cố kiến thức về nội dung, thông điệp, từ ngữ và cách đặt câu với từ mới.

Nội dung

HS làm các bài tập: trả lời chi tiết (bài 3); chọn thông điệp (bài 4); chọn từ điền vào chỗ trống (bài 6); đặt câu với từ luyến láy (bài 7). GV chiếu từng câu và cho HS giơ thẻ hoặc viết bảng con.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án: Bài 3: bà Trưởng. Bài 4: A (Giữ gìn dân ca cần sự truyền dạy tận tâm và luyện tập nghiêm túc). Bài 6: luyến láy (đúng nghĩa chuyển âm uyển chuyển để làm lời hát giàu nhạc điệu). Bài 7: câu mới đúng nghĩa, ví dụ: “Cô giáo hướng dẫn chúng em luyến láy để câu hát thêm mềm mại.” HS ghi đúng đáp án vào vở.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV chiếu bài 3 và bài 4, nêu yêu cầu: “Đọc câu hỏi, suy nghĩ rồi giơ thẻ đáp án.”

    Học sinh

    HS đọc câu hỏi và suy nghĩ.

  2. Giáo viên

    GV cho HS làm bài 6 vào bảng con; sau đó yêu cầu HS đặt câu theo bài 7 vào vở, gọi 2 HS đọc câu của mình.

    Học sinh

    HS giơ thẻ, viết bảng con, đặt câu. Dự kiến câu: “Bạn nhỏ ngân nga và luyến láy theo cô.”

  3. Giáo viên

    GV hỏi: “Vì sao đáp án bài 4 là A mà không phải B hay C?”

    Học sinh

    HS giải thích. Dự kiến: “Vì bài nhấn mạnh truyền dạy tận tâm và luyện tập; B và C không đúng với nội dung đoạn đọc.”

  4. Giáo viên

    GV chốt đáp án và nhận xét các câu đặt đúng nghĩa, nhắc HS kiểm tra chính tả, dấu câu.

    Học sinh

    HS đối chiếu và sửa bài của mình nếu sai.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 30 phút

Nói và nghe: Chương trình nghệ thuật em yêu thích

Mục tiêu

HS chuẩn bị và trình bày bài nói 1–2 phút về chương trình nghệ thuật yêu thích; biết nghe, nhắc lại ý bạn và hỏi đáp lịch sự.

Nội dung

HS nghe bài nói mẫu về buổi biểu diễn nhạc cụ dân tộc, ghi hai từ khóa và một câu hỏi làm rõ. Sau đó chuẩn bị ba ý (điều muốn giới thiệu, chi tiết hoặc lí do, lời kết), nói theo cặp, đổi vai và nhận xét bằng một điểm rõ và một điều nên bổ sung.

Sản phẩm dự kiến

Mỗi HS có bản ghi ba ý và trình bày được bài nói 1–2 phút; hoàn thành hỏi đáp và nhận xét với bạn. Bài nói có đủ ba phần và nhìn người nghe, không đọc nguyên bản viết.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV đọc bài nói mẫu, hướng dẫn HS ghi hai từ khóa và một câu hỏi. GV nêu yêu cầu: “Nói 1–2 phút, nhìn người nghe, không đọc cả bản viết.”

    Học sinh

    HS lắng nghe, ghi từ khóa và câu hỏi vào giấy nháp. Dự kiến từ khóa: “nhạc cụ dân tộc”, “đối đáp”.

  2. Giáo viên

    GV hướng dẫn HS chuẩn bị ba ý trong 3 phút, sau đó chia cặp đổi vai để nói và nghe. GV nhắc cách bày tỏ khi khác ý: “Mình hiểu ý bạn, nhưng mình nghĩ… vì…”.

    Học sinh

    HS viết ba ý, luyện nói, đổi vai với bạn. Người nghe ghi từ khóa, nhắc lại một ý và hỏi một câu làm rõ.

  3. Giáo viên

    GV mời 2–3 HS nói trước lớp, yêu cầu người nghe nhắc lại một ý của bạn. Hỏi: “Bạn đã giữ đúng thời lượng chưa?”

    Học sinh

    HS trình bày. Dự kiến: “Em thích chương trình múa dân gian vì các động tác có nhịp điệu rõ ràng.” Các bạn nhắc lại ý và nhận xét.

  4. Giáo viên

    GV nhận xét về cách nói, cách nghe và hỏi đáp; nhấn mạnh tôn trọng ý kiến khác nhau.

    Học sinh

    HS ghi nhận góp ý để hoàn thiện bài nói của mình.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Đọc văn bản Tập hát quan họ và hoàn thành các nội dung sau:

  • Người truyền dạy quan họ được gọi là gì? ……………………
  • Bà Trưởng hướng dẫn những gì? (ghi ít nhất hai việc) ……………………
  • Các buổi tập diễn ra như thế nào? ……………………
  • Thông điệp của bài là gì? ……………………
  • Chi tiết em chọn làm bằng chứng cho thông điệp: ……………………
  • Em viết một câu nêu ý nghĩa của bài, nối nhận xét với bằng chứng cụ thể: ……………………

Phiếu học tập số 2

Đổi bài với bạn, đọc đoạn văn về bài thơ và điền vào các mục:

  • Nhóm 1: Đủ ý và đúng mục đích (có tên bài thơ, ấn tượng chung, hình ảnh tiêu biểu, lời riêng, liên hệ trải nghiệm, kết đoạn): Đạt / Chưa đạt. Ghi chỗ cần bổ sung: ……………………
  • Nhóm 2: Mạch sắp xếp (các ý có nối tiếp hợp lí không): Đạt / Chưa đạt. Ghi chỗ cần sắp xếp lại: ……………………
  • Nhóm 3: Dùng từ, câu và chính tả: Đạt / Chưa đạt. Ghi lỗi cụ thể: ……………………
  • Một điểm tốt cụ thể của bài bạn: ……………………
  • Một đề nghị sửa: ……………………
  • Đoạn văn đã sửa (viết lại): ……………………
  • Vì sao cách viết mới rõ hơn: ……………………

Hướng dẫn về nhà

  • Viết một đoạn văn 5–7 câu nêu cảm xúc về một bài thơ đã học, phân tích một hình ảnh bằng lời riêng và kết bằng điều còn đọng lại. Không chép cả khổ thơ.
  • Chuẩn bị bài nói 1–2 phút về một chương trình nghệ thuật em yêu thích, gồm ba ý: điều giới thiệu, chi tiết hoặc lí do, lời kết. Luyện nói trước người thân và ghi lại ý kiến người nghe.
  • Đọc lại Tập hát quan họ, tìm thêm một chi tiết thể hiện sự tận tâm trong việc truyền nghề và ghi vào vở.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.