Tiếng ViệtLớp 5Chủ điểm 5. Nghệ thuật muôn màu

Giáo án Bài 26. Trí tưởng tượng phong phú

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 2 tiết (70 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được nhân vật trung tâm và nội dung chính của bài đọc “Trí tưởng tượng phong phú”, trong đó nhà văn được giới thiệu là Giô-an Rô-linh.
Giải thích được thông điệp của bài: trí tưởng tượng cần được nuôi dưỡng và biến thành sản phẩm bằng sự kiên trì, dựa trên một chi tiết cụ thể trong bài.
Giải thích được nghĩa của từ “tưởng tượng” và vận dụng từ này đặt được câu đúng nghĩa.
Thực hiện được việc tìm ý cho đoạn văn nêu cảm xúc về một bài thơ đã học, chọn lọc ý và phân tích được một hình ảnh bằng lời riêng.
Lập được phiếu đọc mở rộng một văn bản phù hợp chủ điểm “Nghệ thuật muôn màu”, nêu được tên, nguồn, hai chi tiết và điểm giống, khác so với bài đang học.
Năng lực ngôn ngữ: Đọc hiểu nội dung, chi tiết và thông điệp của văn bản; viết đoạn văn ngắn nêu cảm xúc và nhận xét có lí do; nói và nghe khi chia sẻ phiếu đọc mở rộng.
Năng lực văn học: Nhận ra hình ảnh, cách dùng từ tiêu biểu trong bài thơ “Mầm non” và bài đọc; cảm nhận được tình cảm, cảm xúc mà tác phẩm gợi ra và bày tỏ bằng lời riêng.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: Chủ động đọc bài, ghi lại ý riêng vào phiếu học tập và tự kiểm tra đáp án trên học liệu số NeoEdu.
Giao tiếp và hợp tác: Trao đổi theo cặp, nhóm để thống nhất ý kiến về thông điệp bài đọc; trình bày ngắn gọn, nghe và nhận xét bạn.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: Chọn chi tiết phù hợp để làm bằng chứng, sắp xếp ý thành mạch hợp lí và liên hệ trải nghiệm thật của bản thân.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: Kiên trì hoàn thành đầy đủ phiếu học tập, bài viết và phiếu đọc mở rộng; không ngại chỉnh sửa khi chưa đạt yêu cầu.
Trung thực: Ghi đúng tên, nguồn và chỉ nêu những văn bản, cuốn sách em thực sự đã đọc; trình bày đúng điều văn bản nêu và phân biệt với trải nghiệm riêng.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Sách Tiếng Việt 5 (Kết nối tri thức với cuộc sống), tập 1, bài 26 “Trí tưởng tượng phong phú”.
Bảng phụ hoặc slide ghi bài đọc rút gọn, các câu hỏi và đáp án mẫu.
Phiếu học tập số 1, số 2, số 3 (in cho từng nhóm hoặc chiếu lên màn hình).
Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác tại neoedu.vn/learn/5/vietnamese/tap-1-bai-26-tri-tuong-tuong-phong-phu (dùng ở hoạt động luyện tập).

2. Học sinh

Sách Tiếng Việt 5, vở ghi, bút chì, bút mực.
Bút dạ và giấy A4 hoặc A3 để làm sơ đồ tư duy nhóm.
Thẻ màu hoặc phiếu nhỏ để ghi ý khi tìm ý cho đoạn văn.
Sách, báo thiếu nhi hoặc tủ sách lớp để chọn văn bản đọc mở rộng (nếu có).

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Chuyền tưởng tượng

Mục tiêu

Gợi nhớ kinh nghiệm bản thân về việc tưởng tượng và tạo ra điều mới từ những thứ quen thuộc, tạo tâm thế hứng thú cho bài học.

Nội dung

Trò chơi “Chuyền tưởng tượng”: GV đưa ra một đồ vật quen thuộc (ví dụ: chiếc cặp sách, chiếc lá, con mèo). Lần lượt mỗi HS nối thêm một câu để kể thành một câu chuyện ngắn trong khoảng 1 phút.

Sản phẩm dự kiến

HS nhận ra việc tưởng tượng bắt đầu từ những sự vật, sự việc thường ngày; sẵn sàng vào bài đọc “Trí tưởng tượng phong phú”.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nói: “Hôm nay cả lớp cùng chơi trò chuyền tưởng tượng. Cô đưa ra một đồ vật, mỗi bạn nối tiếp một câu để tạo thành câu chuyện.” GV đưa ra đồ vật “chiếc lá khô”.
Học sinh
HS lắng nghe luật chơi, hình dung câu chuyện về chiếc lá khô.
Giáo viên
GV mời 4–5 HS lần lượt nối câu, khuyến khích các bạn dùng câu đầy đủ và thú vị. GV gợi ý khi cần: “Chiếc lá ấy đã đi đâu? Ai đã gặp nó?”
Học sinh
HS lần lượt nối câu. Ví dụ: “Chiếc lá khô rơi xuống sân trường.” “Một chú chim sẻ nhặt nó làm chiếc thuyền nhỏ.” “Chú sẻ chở cả đàn bạn bay qua sông.”
Giáo viên
GV hỏi: “Câu chuyện bắt đầu từ đâu? Các bạn đã phải nghĩ thêm điều gì để câu chuyện hay hơn?”
Học sinh
HS trả lời: “Câu chuyện bắt đầu từ một chiếc lá khô quen thuộc.” “Phải nghĩ thêm tình huống và nhân vật mới.”
Giáo viên
GV dẫn dắt: “Từ một điều rất đời thường, chúng ta đã tạo ra được một câu chuyện. Hôm nay chúng ta cùng đọc bài Trí tưởng tượng phong phú để xem nhà văn Giô-an Rô-linh đã làm điều đó như thế nào.”
Học sinh
HS lắng nghe và ghi tên bài vào vở.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 15 phút

Đọc hiểu bài Trí tưởng tượng phong phú

Mục tiêu

Nêu được nội dung, chi tiết và thông điệp của bài đọc; giải thích được nghĩa của từ “tưởng tượng” trong ngữ cảnh.

Nội dung

HS đọc thầm bài đọc, sau đó làm việc theo nhóm 4 với kĩ thuật khăn trải bàn: mỗi HS ghi ý kiến vào một ô của khăn, cả nhóm thống nhất một đáp án chung. Các nhóm hoàn thành Phiếu học tập số 1.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 hoàn thành: nhân vật (Giô-an Rô-linh), nội dung chính, một chi tiết làm bằng chứng, thông điệp của bài và nghĩa của từ “tưởng tượng”. Nhóm trình bày được cách hiểu thông điệp.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV phát Phiếu học tập số 1 và nêu nhiệm vụ: “Đọc thầm bài, dùng khăn trải bàn để ghi ý kiến từng bạn, sau đó thống nhất ý kiến của nhóm. Lưu ý: tìm chi tiết trong bài để làm bằng chứng.” GV đọc mẫu tên riêng “Giô-an Rô-linh”, “Dun Dơ-rim”, hướng dẫn ngắt nghỉ sau mỗi ý.
Học sinh
HS đọc thầm bài đọc, nhận phiếu và chuẩn bị khăn trải bàn. Một HS đọc to tên riêng và đoạn đầu của bài.
Giáo viên
GV đi quan sát các nhóm, hỏi gợi mở: “Nhà văn được giới thiệu là ai?” “Cô Rô-linh bắt đầu câu chuyện từ đâu?” “Theo em, vì sao bài đọc nhắc đến việc kiên trì?”
Học sinh
HS thảo luận, ghi ý kiến. Dự kiến: “Nhà văn là Giô-an Rô-linh.” “Cô bắt đầu từ một con vật hay sự việc thường ngày.” “Vì trí tưởng tượng cần được làm việc bền bỉ mới thành tác phẩm hấp dẫn.”
Giáo viên
GV mời đại diện 2 nhóm trình bày. GV hỏi thêm: “Từ “tưởng tượng” nghĩa là gì? Hãy tìm một câu trong bài có từ này.”
Học sinh
HS trình bày. Dự kiến: “Tưởng tượng là tạo ra trong trí óc những hình ảnh, tình huống chưa có trước mắt.” HS chỉ ra câu có từ “tưởng tượng” trong bài.
Giáo viên
GV chốt: “Thông điệp của bài là trí tưởng tượng cần được nuôi dưỡng và biến thành sản phẩm bằng sự kiên trì. Đừng chỉ chờ cảm hứng bất chợt; cần quan sát, tích lũy và làm việc bền bỉ.”
Học sinh
HS ghi thông điệp vào vở và sửa phiếu nếu cần.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 15 phút

Tìm ý cho đoạn văn về một bài thơ

Mục tiêu

Thực hiện được việc tìm ý cho đoạn văn thể hiện tình cảm, cảm xúc về một bài thơ đã học: ghi ý tự do, chọn ý phù hợp, gạch ý lạc đề và sắp xếp thành mạch.

Nội dung

Hoạt động theo nhóm 4 với kĩ thuật sơ đồ tư duy. Mỗi nhóm chọn một bài thơ đã học (ví dụ: “Mầm non” của Võ Quảng), ghi tự do các ý theo gợi ý trong Phiếu học tập số 2, sau đó chọn lọc và xếp thành mạch.

Sản phẩm dự kiến

Sơ đồ tư duy hoặc dàn ý ngắn gồm: tên bài thơ, ấn tượng chung, một hình ảnh tiêu biểu được diễn đạt lại bằng lời riêng, cảm xúc và lí do, liên hệ trải nghiệm thật, điều đọng lại.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV phát Phiếu học tập số 2 và nêu yêu cầu: “Ghi tự do các ý trả lời: bài thơ nào, ấn tượng gì, hình ảnh nào, cảm xúc và lí do. Sau đó chọn ý phục vụ đúng mục đích, gạch ý lạc đề và xếp thành mạch.”
Học sinh
HS nhận phiếu, chọn bài thơ đã học và ghi ý tự do lên giấy.
Giáo viên
GV hướng dẫn: “Khi nêu hình ảnh, các em diễn đạt lại bằng lời của mình, không chép cả khổ thơ.” GV đi đến từng nhóm và kiểm tra việc không chép nguyên văn.
Học sinh
HS ghi ý, gạch bỏ ý lạc đề, sắp xếp thứ tự. Dự kiến: “Bài Mầm non cho em thấy chồi non biết đón mùa xuân.” “Em nhớ mầm đậu đã gieo trên bông ẩm.” “Niềm vui lớn dần theo sự thức dậy của cảnh vật.”
Giáo viên
GV mời 2 nhóm trình bày dàn ý. GV hỏi: “Ý nào là căn cứ cho cảm xúc? Ý nào em cho là lạc đề?”
Học sinh
HS trình bày và nhận xét. Dự kiến: “Ý về mầm đậu là liên hệ trải nghiệm thật nên đưa vào đoạn văn.” “Ý về chuyện không liên quan đến bài thơ thì nên gạch bỏ.”
Giáo viên
GV chốt các bước: tìm ý, chọn ý, bỏ ý lạc đề, sắp xếp mạch. GV nhấn mạnh: “Nêu cảm xúc và phân tích hình ảnh bằng lời riêng, không chép cả khổ thơ.”
Học sinh
HS ghi nhớ các bước và chỉnh sửa dàn ý của nhóm.

Hoạt động 3.1: Luyện tập, thực hành · 15 phút

Luyện từ, đọc hiểu và trò chơi tương tác

Mục tiêu

Vận dụng kiến thức về nghĩa từ, chi tiết và thông điệp để làm đúng các bài tập; củng cố kĩ năng đọc hiểu.

Nội dung

HS làm bài tập 2, 3, 4, 6 trong sách và kiểm tra bằng bài tập tương tác trên NeoEdu. Nhóm đôi trao đổi để thống nhất đáp án trước khi GV chốt.
Bài tập 2: Nối từ với nghĩa (tưởng tượng; ngân nga; nghệ nhân).
Bài tập 3: Nhà văn được giới thiệu là ai? (Đáp án: Giô-an Rô-linh).
Bài tập 4: Thông điệp nào sát nhất với đoạn đọc? A, B, C (Đáp án: B).
Bài tập 6: Chọn từ có nghĩa “tạo ra trong trí óc những hình ảnh, tình huống chưa có trước mắt” (Đáp án: tưởng tượng).

Sản phẩm dự kiến

Đáp án đúng: Bài 2: tưởng tượng – tạo ra trong trí óc những hình ảnh, tình huống chưa có trước mắt; ngân nga – âm thanh vang dài, lên xuống êm và có nhịp; nghệ nhân – người có tài nghề cao trong nghệ thuật hoặc nghề truyền thống. Bài 3: Giô-an Rô-linh. Bài 4: B. Trí tưởng tượng cần được nuôi dưỡng và biến thành sản phẩm bằng sự kiên trì. Bài 6: tưởng tượng.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu nhiệm vụ: “Các nhóm đôi làm bài tập 2, 3, 4, 6 vào vở, sau đó mở neoedu.vn để kiểm tra bằng bài tập tương tác.”
Học sinh
HS đọc đề, làm bài vào vở và trao đổi với bạn cùng bàn.
Giáo viên
GV chiếu bài tập lên màn hình, cho HS làm trên học liệu số. GV hỏi khi HS chọn sai: “Em đã căn cứ vào câu nào trong bài?”
Học sinh
HS làm bài tương tác. Dự kiến: HS chọn B ở bài 4 vì chi tiết về sự kiên trì khớp với thông điệp; chọn “tưởng tượng” ở bài 6.
Giáo viên
GV mời HS nêu đáp án và giải thích ngắn gọn vì sao chọn như vậy.
Học sinh
HS trả lời và giải thích, ví dụ: “Em chọn A vì từ tưởng tượng có nghĩa tạo ra hình ảnh chưa có trước mắt.”
Giáo viên
GV chốt đáp án và nhận xét: “Muốn hiểu thông điệp, phải căn cứ vào chi tiết trong bài, không đoán theo cảm tính.”
Học sinh
HS sửa lại đáp án sai (nếu có) và ghi vào vở.

Hoạt động 3.2: Luyện tập, thực hành · 10 phút

Chọn chi tiết và giải thích thông điệp

Mục tiêu

Chọn được một chi tiết cụ thể trong bài đọc và giải thích bằng lời riêng vì sao chi tiết ấy làm rõ thông điệp.

Nội dung

HS làm bài tập 5: chọn một chi tiết trong đoạn tóm tắt và giải thích bằng 2–3 câu vì sao chi tiết này làm rõ thông điệp. Không chép nguyên cả đoạn. HS làm việc cá nhân rồi đổi chéo bài để góp ý.

Sản phẩm dự kiến

Đoạn 2–3 câu giải thích một chi tiết. Ví dụ: Chi tiết “Cô có thể bắt đầu một câu chuyện từ một con vật hay sự việc thường ngày và kể cho em nghe” cho thấy trí tưởng tượng bắt đầu từ điều quen thuộc. Chi tiết này làm rõ thông điệp: trí tưởng tượng cần được nuôi dưỡng và biến thành sản phẩm bằng sự kiên trì.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu yêu cầu: “Chọn một chi tiết, viết 2–3 câu giải thích vì sao chi tiết đó làm rõ thông điệp. Không chép nguyên đoạn; nhận xét phải dựa vào nội dung đã đọc.”
Học sinh
HS đọc lại đoạn tóm tắt và chọn chi tiết.
Giáo viên
GV đi quan sát, nhắc HS: “Nếu giải thích có sự việc không có trong bài, em cần bỏ đi.”
Học sinh
HS viết đoạn ngắn. Dự kiến HS chọn chi tiết về con vật hoặc sự việc thường ngày, hoặc chi tiết về việc tạo chuyện, viết và kiên trì theo đuổi ý tưởng.
Giáo viên
GV mời 2–3 HS đọc bài viết, cả lớp nhận xét theo tiêu chí: chi tiết đúng văn bản, giải thích có liên hệ với thông điệp, câu rõ ý.
Học sinh
HS đọc bài, các bạn nhận xét và góp ý.
Giáo viên
GV chốt: “Một chi tiết tốt là bằng chứng để giải thích thông điệp. Nhận xét phải dựa vào nội dung đoạn, không thêm sự việc chưa được kể.”
Học sinh
HS chỉnh sửa bài viết của mình và ghi vào vở.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 10 phút

Đọc mở rộng và lập phiếu đọc

Mục tiêu

Vận dụng kĩ năng đọc để tìm một văn bản phù hợp chủ điểm “Nghệ thuật muôn màu”, lập phiếu đọc và chia sẻ với bạn.

Nội dung

HS tìm một văn bản khác phù hợp chủ điểm trong sách báo thiếu nhi hoặc tủ sách lớp, ghi vào Phiếu học tập số 3 gồm: tên/nguồn, nhân vật hoặc đối tượng, hai chi tiết, thông điệp, câu hỏi muốn trao đổi. Nếu chưa có sách khác, HS dùng bản tóm tắt bài này để luyện phiếu đọc; về nhà bổ sung tác phẩm đã đọc thực tế. Chỉ ghi tên văn bản em đã đọc.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 3 hoàn thành, có tên, nguồn, ngày đọc, hai chi tiết thật, một từ mới giải thích theo ngữ cảnh, 3–4 câu nhận xét có lí do và một điểm giống, một điểm khác so với bài “Trí tưởng tượng phong phú”.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV phát Phiếu học tập số 3 và nêu nhiệm vụ: “Các em chọn một văn bản đã đọc, điền phiếu theo thứ tự đã hướng dẫn. Không ghi tên cuốn sách chưa đọc.”
Học sinh
HS nhận phiếu và chọn văn bản đã đọc.
Giáo viên
GV hướng dẫn cách chia sẻ ngắn: “Khi giới thiệu, chỉ nêu tên và điều gây hứng thú, không kể hết nội dung.” GV đi quan sát, kiểm tra tính trung thực của thông tin nguồn.
Học sinh
HS điền phiếu đọc. Dự kiến HS ghi tên văn bản, nguồn, hai chi tiết và so sánh với bài đang học: giống ở chủ đề về trí tưởng tượng hoặc sự sáng tạo, khác ở hình thức hoặc nhân vật.
Giáo viên
GV mời 2–3 HS giới thiệu phiếu đọc trong khoảng 1 phút, các bạn nghe và nêu một câu hỏi muốn trao đổi.
Học sinh
HS giới thiệu và đặt câu hỏi cho bạn. Dự kiến: “Bạn có thể đọc thêm chi tiết nào?” “Từ mới đó có nghĩa là gì trong câu văn?”
Giáo viên
GV nhận xét: “Đọc mở rộng giúp các em mở rộng vốn hiểu biết về nghệ thuật. Hãy hoàn thiện phiếu ở nhà để nộp vào tiết sau.”
Học sinh
HS ghi nhiệm vụ về nhà vào vở.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Đọc bài “Trí tưởng tượng phong phú” và hoàn thành các mục sau:

Nhà văn được giới thiệu là ai?
Nội dung chính của bài (một câu):
Một chi tiết trong bài làm bằng chứng cho thông điệp:
Thông điệp của bài:
Nghĩa của từ “tưởng tượng” và một câu trong bài có từ này:
Ý kiến của nhóm (ghi tên từng bạn và ý kiến đã thống nhất):

Phiếu học tập số 2

Tìm ý cho đoạn văn nêu cảm xúc về một bài thơ đã học.

Tên bài thơ và tác giả (nếu biết):
Ấn tượng chung:
Hình ảnh, nhịp hoặc cách dùng từ tiêu biểu (diễn đạt lại bằng lời riêng):
Cảm xúc và lí do:
Liên hệ trải nghiệm thật:
Điều còn đọng lại:
Gạch bỏ ý lạc đề và xếp các ý còn lại theo thứ tự: giới thiệu, phân tích hình ảnh, liên hệ, kết đoạn.

Phiếu học tập số 3

Phiếu đọc mở rộng (chủ điểm Nghệ thuật muôn màu):

Tên văn bản:
Tác giả hoặc nguồn:
Ngày đọc:
Nhân vật hoặc đối tượng chính:
Chi tiết thứ nhất (chép đúng từ văn bản):
Chi tiết thứ hai (chép đúng từ văn bản):
Từ mới và nghĩa theo ngữ cảnh:
Thông điệp của văn bản:
Nhận xét (3–4 câu, có lí do):
Một điểm giống và một điểm khác so với bài “Trí tưởng tượng phong phú”:
Câu hỏi muốn trao đổi với bạn:

Hướng dẫn về nhà

Hoàn thiện Phiếu học tập số 3 bằng một văn bản em đã đọc thực tế trong sách báo thiếu nhi hoặc tủ sách lớp; ghi đúng tên, nguồn và ngày đọc.
Viết hoàn chỉnh đoạn văn 8–10 câu nêu cảm xúc về một bài thơ đã học, dựa trên dàn ý đã lập trong lớp; phân tích một hình ảnh bằng lời riêng, không chép cả khổ thơ.
Đặt một câu có từ “tưởng tượng” đúng nghĩa, khác với câu trong bài đọc, và chuẩn bị giới thiệu trong tiết học sau.
Quan sát một đồ vật quen thuộc quanh nhà và viết 3–4 câu kể một tình huống tưởng tượng từ đồ vật đó, để thấy trí tưởng tượng bắt đầu từ điều đời thường.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.