Giáo án Tiếng Việt 5
Tiếng ViệtLớp 5Chủ điểm 4. Trên con đường học tập

Giáo án Bài 22. Từ những câu chuyện ấu thơ

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 3 tiết (105 phút)

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

  • Nêu được nội dung chính của bài đọc: người kể nhớ những câu chuyện đầu đời được nghe từ người thân, sự tò mò khiến em học chữ và tự tìm đọc sách.
  • Giải thích được thông điệp của bài: Những câu chuyện nuôi lớn trí tưởng tượng và khả năng đồng cảm, dựa trên một chi tiết cụ thể trong bản tóm tắt.
  • Giải thích được nghĩa của từ “bồi đắp” (làm cho thêm phong phú, vững bền theo thời gian) và vận dụng được từ này trong câu có nghĩa đúng.
  • Nêu được cách tìm ý cho đoạn văn thể hiện cảm xúc về một câu chuyện: ghi tự do, chọn ý đúng mục đích, gạch ý lạc đề, xếp thành mạch.
  • Vận dụng được cách đọc mở rộng: ghi tên, nguồn, hai chi tiết, một từ mới và nhận xét có lí do cho một văn bản thuộc chủ điểm Trên con đường học tập.
  • Năng lực ngôn ngữ: đọc rõ tên riêng, dừng đúng chỗ kết thúc ý; nói và viết câu rõ ý, dùng đúng từ “bồi đắp”; tìm ý và sắp xếp ý cho đoạn văn cảm xúc.
  • Năng lực văn học: nhận biết chi tiết tiêu biểu, hiểu vai trò của câu chuyện và trí tưởng tượng trong việc nuôi dưỡng tình cảm và sự đồng cảm.

2. Năng lực chung

  • Tự chủ và tự học: tự đọc thầm, tự ghi ý cá nhân và tự chọn văn bản đọc mở rộng phù hợp chủ điểm, ghi đúng nguồn đã thực sự đọc.
  • Giao tiếp và hợp tác: làm việc cặp đôi và nhóm, trao đổi, nhận xét ý kiến của bạn và trình bày rõ ràng trước lớp.
  • Giải quyết vấn đề và sáng tạo: giải thích thông điệp bằng lời riêng, đặt câu mới với từ “bồi đắp” và liên hệ trải nghiệm của bản thân.

3. Phẩm chất

  • Chăm chỉ: hoàn thành đủ phiếu học tập, đọc mở rộng và luyện viết đoạn văn ở nhà.
  • Trách nhiệm: ghi đúng tên, nguồn văn bản đã đọc; không ghi một cuốn sách chưa đọc.
  • Trung thực: nêu đúng điều văn bản viết, phân biệt rõ với trải nghiệm và suy nghĩ riêng của bản thân.
  • Nhân ái: lắng nghe và tôn trọng ý kiến của bạn khi chia sẻ cảm xúc về câu chuyện.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

  • Sách giáo khoa Tiếng Việt 5, tập 1 (Kết nối tri thức với cuộc sống), trang bài 22.
  • Bảng phụ hoặc slide ghi bài đọc đã tóm tắt, thông điệp và từ “bồi đắp”.
  • Phiếu học tập số 1, số 2, số 3 (in cho mỗi nhóm/cặp).
  • Thẻ từ và thẻ nghĩa để chơi trò chơi củng cố.
  • Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác, dùng để chiếu và kiểm tra nhanh đáp án: neoedu.vn/learn/5/vietnamese/tap-1-bai-22-tu-nhung-cau-chuyen-au-tho

2. Học sinh

  • Sách Tiếng Việt 5, tập 1.
  • Vở ghi, bút chì, bút màu.
  • Phiếu đọc mở rộng (tự chuẩn bị theo mẫu của GV) và sách, báo thiếu nhi có trong tủ sách lớp (nếu có).

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Chuyện ngày xưa thơ bé

Mục tiêu

Huy động vốn trải nghiệm của HS về những câu chuyện được người thân kể khi còn nhỏ, tạo tâm thế vào bài.

Nội dung

HS trả lời nhanh câu hỏi của GV và kể lại một câu chuyện đầu đời (chỉ nêu tên câu chuyện hoặc nhân vật, không cần kể dài).

Sản phẩm dự kiến

Vài câu trả lời của HS về người kể chuyện và câu chuyện các em nhớ; HS hiểu mục tiêu bài học.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV chiếu hình ảnh một người lớn đang kể chuyện cho trẻ nghe và hỏi: “Khi còn nhỏ, em đã từng được ai kể chuyện? Đó là câu chuyện gì?”

    Học sinh

    HS quan sát tranh, suy nghĩ và giơ tay trả lời. Dự kiến: “Em được bà kể chuyện cổ tích.” “Em được mẹ đọc truyện trước khi ngủ.”

  2. Giáo viên

    GV hỏi thêm: “Sau khi nghe chuyện, em có muốn tự đọc sách không? Vì sao?”

    Học sinh

    HS trả lời. Dự kiến: “Em muốn tự đọc vì muốn biết câu chuyện tiếp theo.” “Em muốn biết chữ để tự đọc truyện.”

  3. Giáo viên

    GV ghi nhanh các ý của HS lên bảng, khen những ý có chi tiết cụ thể.

    Học sinh

    Một vài HS nhắc lại ý của mình, lắng nghe bạn khác.

  4. Giáo viên

    GV dẫn: “Hôm nay chúng ta đọc bài Từ những câu chuyện ấu thơ để tìm hiểu vì sao những câu chuyện đầu đời lại quan trọng với mỗi người.” GV ghi tên bài lên bảng.

    Học sinh

    HS nhắc lại tên bài và mở sách trang bài 22.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 30 phút

Đọc hiểu nội dung và thông điệp

Mục tiêu

HS hiểu nội dung, chi tiết và thông điệp của bài Từ những câu chuyện ấu thơ; biết đọc rõ tên riêng và dừng đúng chỗ kết thúc ý.

Nội dung

Đọc mẫu và đọc thầm theo cặp đôi. Lần đọc thứ nhất: tìm đối tượng hoặc nhân vật (người kể, người thân, sách). Lần đọc thứ hai: chọn chi tiết giúp hiểu thông điệp. Hoàn thành Phiếu học tập số 1 theo cặp đôi, sau đó chữa bài chung.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 đã hoàn thành; HS nêu được nội dung chính, chi tiết “học chữ” và thông điệp của bài.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV đọc mẫu toàn bài, nhấn mạnh tên riêng “Nguyễn Nhật Ánh”, dừng đúng chỗ kết thúc ý. Sau đó hướng dẫn: “Lần đọc thứ nhất, các em tìm người kể, người thân và sách trong bài. Lần đọc thứ hai, tìm chi tiết cho thấy điều mong muốn của người kể.”

    Học sinh

    HS lắng nghe, đọc thầm lần 1 và gạch chân các đối tượng. Dự kiến: người kể, người thân, sách, trí tưởng tượng.

  2. Giáo viên

    GV chia lớp thành các cặp đôi, phát Phiếu học tập số 1 và yêu cầu cặp đôi đọc lại bài, trao đổi để hoàn thành phiếu. GV đi quanh lớp, gợi ý: “Sự tò mò khiến người kể làm gì?”

    Học sinh

    Cặp đôi đọc lại, thảo luận và điền phiếu. Dự kiến: Sự tò mò khiến em học chữ rồi tự tìm đọc nhiều sách. Thông điệp: Những câu chuyện nuôi lớn trí tưởng tượng và khả năng đồng cảm.

  3. Giáo viên

    GV mời 2 cặp trình bày, hỏi: “Mong muốn tự khám phá truyện thúc đẩy người kể học điều gì?” và “Vì sao em chọn chi tiết đó làm bằng chứng?”

    Học sinh

    Đại diện cặp trả lời. Dự kiến: học chữ; vì bài nói trực tiếp sự tò mò khiến em học chữ rồi tự tìm đọc sách. Các cặp khác nhận xét, bổ sung.

  4. Giáo viên

    GV chiếu trang bài học NeoEdu cho HS kiểm tra nhanh nội dung. GV giảng từ “bồi đắp” (làm cho thêm phong phú, vững bền theo thời gian) và nhấn mạnh: khi nêu ý nghĩa, phải nối nhận xét với bằng chứng cụ thể trong bài. Chốt ghi nhớ: Những câu chuyện nuôi lớn trí tưởng tượng và khả năng đồng cảm.

    Học sinh

    HS ghi ý chính và ghi nhớ vào vở, nhắc lại thông điệp của bài.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 25 phút

Tìm ý cho đoạn văn cảm xúc

Mục tiêu

HS biết cách tìm ý, chọn ý và sắp xếp ý cho đoạn văn thể hiện tình cảm, cảm xúc về một câu chuyện.

Nội dung

Quan sát bài mẫu, nhận biết các phần của đoạn văn cảm xúc. Thực hiện ghi tự do các ý theo Phiếu học tập số 2: câu chuyện, cảm xúc, chi tiết, lí do, liên hệ; gạch ý lạc đề và xếp thành mạch.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 2 gồm danh sách ý đã chọn và sắp xếp theo mạch; HS nêu được cấu trúc đoạn văn cảm xúc.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV đọc bài mẫu nguyên bản trong sách về nhóm kiến chuyển hạt, nêu câu hỏi: “Đoạn văn này nêu những gì? Cảm xúc nổi bật là gì? Chi tiết nào khơi cảm xúc?”

    Học sinh

    HS đọc thầm bài mẫu và trả lời. Dự kiến: nêu câu chuyện nhóm kiến; cảm xúc ấm áp; chi tiết bạn dừng lại lắng nghe lời giải thích.

  2. Giáo viên

    GV hướng dẫn cá nhân ghi tự do trong 3 phút theo Phiếu học tập số 2, sau đó yêu cầu gạch ý lạc đề và xếp thành mạch: mở ý, triển khai, khép ý.

    Học sinh

    HS tự ghi ý vào phiếu về một câu chuyện các em yêu thích, gạch bỏ ý không liên quan, sắp xếp thứ tự. Dự kiến: Câu chuyện: truyện bạn bè giúp nhau; cảm xúc: vui; chi tiết: bạn nhường phần chơi cho em.

  3. Giáo viên

    GV mời 2–3 HS đọc dàn ý và hỏi: “Ý nào cho thấy lí do của cảm xúc? Vì sao cần liên hệ vừa đủ?”

    Học sinh

    HS trình bày và nhận xét. Dự kiến: chi tiết thể hiện lí do; liên hệ vừa đủ để không lạc đề và không kể lan man.

  4. Giáo viên

    GV tóm tắt quy trình tìm ý: ghi tự do, chọn ý đúng mục đích, gạch ý lạc đề, xếp mạch. Nhắc: các từ xúc động, vui, buồn phải gắn với bằng chứng, không liệt kê.

    Học sinh

    HS ghi quy trình vào vở và chuẩn bị cho phần luyện tập.

Hoạt động 3: Luyện tập, thực hành · 25 phút

Trò chơi “Ai nhanh – Ai đúng”

Mục tiêu

Củng cố nghĩa của từ “bồi đắp”, các ý chính của bài đọc và kĩ năng đặt câu đúng nghĩa.

Nội dung

Chơi theo nhóm 4 HS, thực hiện các bài tập đã cho: nối từ với nghĩa (bài 2), chọn thông điệp đúng (bài 4), chọn từ điền vào chỗ trống (bài 6), đặt câu với từ “bồi đắp” (bài 7). Có thể kiểm tra nhanh bằng học liệu NeoEdu.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án đúng của các bài tập 2, 4, 6, 7; mỗi nhóm có một câu đặt đúng nghĩa với từ “bồi đắp”. Đáp án: Bài 2: bồi đắp – làm cho thêm phong phú, vững bền theo thời gian; kiến thiết – xây dựng và phát triển; uyên bác – có kiến thức sâu rộng. Bài 4: A. Những câu chuyện nuôi lớn trí tưởng tượng và khả năng đồng cảm. Bài 6: bồi đắp. Bài 7: câu tự đặt, dùng đúng nghĩa, ví dụ: Những buổi đọc sách cùng bạn bè đã bồi đắp tình yêu văn học trong em.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV chia lớp thành các nhóm 4 HS, phát thẻ từ và thẻ nghĩa. Nêu luật chơi: nhóm nào nối đúng nhanh và đặt được câu đúng nghĩa sẽ được cộng điểm.

    Học sinh

    HS nhận thẻ, nghe luật chơi và chuẩn bị.

  2. Giáo viên

    GV lần lượt đưa 4 nhiệm vụ: nối từ – nghĩa; chọn thông điệp đúng (A, B, C); điền từ vào chỗ trống {{1}} trong câu: “Đọc sách đều đặn giúp em {{1}} vốn sống và tình cảm”; đặt câu với từ “bồi đắp”.

    Học sinh

    Nhóm thảo luận và đưa đáp án. Dự kiến: nối đúng cả ba cặp; chọn A; điền “bồi đắp”; đặt câu như: Những câu chuyện thời thơ ấu đã bồi đắp trí tưởng tượng của em.

  3. Giáo viên

    GV mời nhóm nhanh nhất đọc đáp án, kiểm tra trên trang bài học NeoEdu. GV hỏi: “Vì sao không chọn B và C ở bài 4?”

    Học sinh

    HS đọc đáp án và giải thích. Dự kiến: B và C không khớp với nội dung đoạn đọc; đoạn đọc nói câu chuyện nuôi lớn trí tưởng tượng.

  4. Giáo viên

    GV nhận xét, khen câu đặt có chủ ngữ và tình huống hợp lí, nhắc lại nghĩa của “bồi đắp” để HS ghi nhớ.

    Học sinh

    HS sửa lại câu của mình nếu cần và ghi vào vở.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 20 phút

Đọc mở rộng và chia sẻ

Mục tiêu

HS vận dụng cách đọc mở rộng để giới thiệu một văn bản thuộc chủ điểm Trên con đường học tập; biết so sánh với bài đang học.

Nội dung

Lựa chọn một văn bản phù hợp chủ điểm trong sách báo thiếu nhi hoặc tủ sách lớp (nếu chưa có sách khác, dùng bản tóm tắt bài này để luyện phiếu). Điền Phiếu đọc mở rộng theo mẫu: tên và nguồn, nhân vật hoặc đối tượng, hai chi tiết, một từ mới giải thích bằng ngữ cảnh, thông điệp, câu hỏi muốn trao đổi. Chia sẻ một điểm giống và một điểm khác so với bài Từ những câu chuyện ấu thơ. Về nhà, viết đoạn văn cảm xúc theo dàn ý đã chọn ở Phiếu số 2.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu đọc mở rộng (Phiếu học tập số 3) đã hoàn thành; một đoạn văn 5–7 câu thể hiện cảm xúc về một câu chuyện, có chi tiết và lí do; ghi đúng nguồn đã đọc.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV giới thiệu mẫu phiếu đọc mở rộng và nhắc: không ghi tên cuốn sách chưa đọc; khi giới thiệu không kể hết nội dung để người nghe hứng thú đọc.

    Học sinh

    HS nhận Phiếu học tập số 3, đối chiếu sách đã đọc và chọn văn bản phù hợp.

  2. Giáo viên

    GV tổ chức cặp đôi chia sẻ phiếu: người A giới thiệu, người B nêu một điểm giống và một điểm khác so với bài đang học, rồi đổi vai.

    Học sinh

    HS trao đổi theo cặp. Dự kiến: Giống: đều nói về việc đọc sách và trí tưởng tượng; khác: văn bản kể về một nhân vật học tập ở trường.

  3. Giáo viên

    GV mời 2–3 HS giới thiệu trước lớp và hỏi: “Bạn đã ghi nguồn văn bản như thế nào? Vì sao chi tiết đó đáng để giới thiệu?”

    Học sinh

    HS trình bày ngắn gọn, nhận xét về cách ghi nguồn và lí do chọn chi tiết.

  4. Giáo viên

    GV giao bài về nhà: viết đoạn văn cảm xúc về một câu chuyện theo dàn ý đã chọn; nhắc tiêu chí: đúng mục đích, chi tiết có căn cứ, bố cục và liên kết rõ, từ và câu đúng chính tả. Nêu rõ Phiếu đọc mở rộng nộp vào tiết sau.

    Học sinh

    HS ghi nhiệm vụ về nhà và chuẩn bị phiếu, sách cho tiết sau.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Đọc bài Từ những câu chuyện ấu thơ, hoàn thành các nội dung sau với bạn cùng cặp:

  • Người kể nhớ đến điều gì từ thời đầu đời? ……………………
  • Điều gì khiến em muốn học chữ và tự tìm đọc sách? ……………………
  • Chi tiết nào trong bài cho thấy điều đó? ……………………
  • Các trang sách giúp em điều gì? ……………………
  • Thông điệp của bài là gì? ……………………
  • Em hiểu từ “bồi đắp” như thế nào? ……………………
  • Nội dung của em và bạn có điểm nào khác nhau không? Giải thích lí do. ……………………

Phiếu học tập số 2

Tìm ý cho đoạn văn thể hiện cảm xúc về một câu chuyện:

  • Bước 1, ghi tự do (3 phút): Câu chuyện là gì? Ai trong câu chuyện? Sự việc nào? Chi tiết nào quan trọng? Em cảm thấy gì? Vì sao?
  • Bước 2, gạch bỏ các ý lạc đề.
  • Bước 3, xếp ý theo mạch: mở ý (câu chuyện và cảm xúc) – triển khai (chi tiết và lí do) – khép ý (liên hệ vừa đủ).
  • Kiểm tra: mỗi từ xúc động, vui, buồn đã gắn với bằng chứng chưa?

Phiếu học tập số 3

Phiếu đọc mở rộng:

  • Tên văn bản: ……………………
  • Tác giả hoặc nguồn, ngày đọc: ……………………
  • Nhân vật hoặc đối tượng chính: ……………………
  • Chi tiết thứ nhất (ghi đúng theo văn bản): ……………………
  • Chi tiết thứ hai (ghi đúng theo văn bản): ……………………
  • Một từ mới và nghĩa suy ra từ ngữ cảnh: ……………………
  • Thông điệp em rút ra và 3–4 câu nhận xét có lí do: ……………………
  • Một điểm giống và một điểm khác so với bài Từ những câu chuyện ấu thơ: ……………………
  • Câu hỏi em muốn trao đổi với bạn: ……………………

Hướng dẫn về nhà

  • Viết một đoạn văn 5–7 câu thể hiện cảm xúc về một câu chuyện em đã nghe hoặc đã đọc; nêu rõ chi tiết và lí do của cảm xúc. Đoạn văn có mở ý, triển khai và khép ý rõ.
  • Tự kiểm tra đoạn văn theo tiêu chí: đúng mục đích và bước tìm ý; chi tiết có căn cứ; bố cục và liên kết; từ, câu và chính tả đúng.
  • Hoàn thiện Phiếu đọc mở rộng (Phiếu học tập số 3) với một văn bản đã đọc thực tế, ghi đúng tên và nguồn. Nếu chưa có sách khác, luyện phiếu bằng bản tóm tắt bài này và bổ sung tác phẩm khi đã đọc.
  • Luyện đọc diễn cảm bài Từ những câu chuyện ấu thơ, đọc rõ tên riêng và dừng đúng chỗ kết thúc ý; có thể xem thêm bài giảng và bài tập tương tác trên trang NeoEdu.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.