Tiếng ViệtLớp 5Chủ điểm 4. Trên con đường học tập

Giáo án Bài 21. Thế giới trong trang sách

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 3 tiết (105 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được nội dung chính và thông điệp của bài đọc: sách bồi dưỡng cả hiểu biết, ước mơ và những giá trị sống.
Xác định được chi tiết trong bài: trang sách được xem như cánh cửa mở ra thế giới.
Giải thích được nghĩa của từ khát khao và vận dụng từ này khi nói, viết.
Nhận biết được tác dụng của dấu gạch ngang: đánh dấu lời nói trực tiếp ở đầu dòng, đánh dấu ý liệt kê hoặc phần chú thích.
Phân biệt được dấu gạch ngang với dấu gạch nối trong một số tên phiên âm.
Nêu được cách viết đoạn văn thể hiện cảm xúc về một câu chuyện: mở đầu, triển khai và kết thúc; nêu rõ chi tiết và lí do của cảm xúc.
Vận dụng được cách đọc rõ, ngắt ý khi trình bày lại nội dung bản tóm tắt cho người khác nghe.
Năng lực ngôn ngữ: đọc rõ tên riêng, ngắt nghỉ đúng chỗ khi đọc; nghe và trả lời đúng câu hỏi; nói đủ ý khi trình bày nội dung bản tóm tắt; viết được đoạn văn ngắn thể hiện cảm xúc có bằng chứng cụ thể.
Năng lực văn học: nhận ra hình ảnh trang sách mở rộng từ cảnh sắc đến khát vọng; cảm nhận được vẻ đẹp của việc đọc sách làm giàu tâm hồn và chuẩn bị cho trưởng thành.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: đọc thầm văn bản, tự làm phiếu học tập, tự đối chiếu đáp án và sửa lỗi của mình.
Giao tiếp và hợp tác: trao đổi nhóm 4 để thống nhất ý kiến, trình bày kết quả và nhận xét bạn bằng câu rõ ý, lễ phép.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: nối một nhận xét với bằng chứng cụ thể trong bài, liên hệ trải nghiệm đọc sách của bản thân một cách phù hợp.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: tích cực đọc sách, hoàn thành đầy đủ phiếu học tập và bài tập luyện tập trên lớp.
Trách nhiệm: làm việc nhóm có trách nhiệm, hoàn thành phần việc được giao và viết đoạn văn ở nhà đúng hạn.
Nhân ái: lắng nghe, tôn trọng ý kiến bạn khi thảo luận và góp ý cho bài viết của bạn một cách chân thành.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Máy tính, máy chiếu hoặc bảng phụ viết sẵn bài đọc Thế giới trong trang sách (bản tóm tắt), các ví dụ về dấu gạch ngang và bài mẫu viết đoạn.
Thẻ từ hoặc bảng phụ ghi từ khát khao và nghĩa của từ.
Phiếu học tập số 1, Phiếu học tập số 2 in cho mỗi nhóm.
Tranh minh hoạ một số loại sách (sách khoa học, sách truyện, sách lịch sử) để khởi động.
Học liệu số NeoEdu: bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác tại neoedu.vn/learn/5/vietnamese/tap-1-bai-21-the-gioi-trong-trang-sach (dùng ở hoạt động luyện tập để HS tự kiểm tra).

2. Học sinh

Sách Tiếng Việt 5, tập 1; vở ghi, bút chì, bút màu.
Bảng con và bút dạ để trả lời nhanh các câu hỏi trắc nghiệm.
Thẻ nhóm hoặc giấy A4 để làm khăn trải bàn khi thảo luận.

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 10 phút

Mở cánh cửa sách

Mục tiêu

Tạo hứng thú cho HS trước khi đọc bài; kết nối trải nghiệm đọc sách của HS với chủ đề bài học.

Nội dung

Trò chơi “Đoán sách”: GV đưa ra ba gợi ý về một cuốn sách (nội dung, nhân vật hoặc điều được học), HS giơ bảng con đoán tên thể loại sách. Sau đó HS chia sẻ một điều sách đã giúp em biết hoặc ước mơ sách đã gợi cho em.

Sản phẩm dự kiến

HS nêu được ít nhất một điều sách mang lại cho bản thân và kết nối được với nội dung bài đọc sẽ học.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV treo tranh minh hoạ các loại sách, nêu luật chơi “Đoán sách” và đưa ra gợi ý đầu tiên. GV hỏi: “Theo các em, đọc sách mang lại điều gì cho chúng ta?”
Học sinh
HS quan sát tranh, lắng nghe luật chơi và giơ bảng con đoán thể loại sách.
Giáo viên
GV đưa thêm gợi ý, mời 3 đến 4 HS đoán đúng và nói lí do. Sau đó GV hỏi: “Sách đã giúp em điều gì? Em mơ ước điều gì khi đọc sách?”
Học sinh
HS trả lời. Dự kiến: “Sách giúp em biết thêm về thiên nhiên và các nước khác.”; “Đọc truyện giúp em muốn làm nhà văn.”; “Sách giúp em biết cách sống tốt với bạn bè.”
Giáo viên
GV tổng hợp các ý kiến lên bảng phụ, nhận xét và khen ngợi những câu trả lời có ví dụ cụ thể.
Học sinh
Một số HS nhắc lại ý của mình, các bạn khác lắng nghe và bổ sung.
Giáo viên
GV dẫn vào bài: “Mỗi trang sách là một cánh cửa mở ra thế giới. Hôm nay chúng ta cùng đọc bài Thế giới trong trang sách để khám phá điều đó.”
Học sinh
HS ghi tên bài vào vở và nêu dự đoán ngắn về nội dung bài đọc.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 25 phút

Đọc hiểu bài Thế giới trong trang sách

Mục tiêu

HS hiểu nội dung, chi tiết và thông điệp của bài đọc; hiểu nghĩa từ khát khao và biết liên hệ bằng bằng chứng cụ thể.

Nội dung

Đọc mẫu và đọc thầm bản tóm tắt; thảo luận nhóm 4 theo kĩ thuật khăn trải bàn để hoàn thành Phiếu học tập số 1. Trọng tâm: chi tiết trang sách là cánh cửa mở ra thế giới; từ khát khao; thông điệp của bài. Lưu ý đọc rõ tên riêng, dừng khi kết thúc một ý.

Sản phẩm dự kiến

Mỗi nhóm hoàn thành Phiếu học tập số 1 trên khăn trải bàn; HS nêu được thông điệp của bài bằng lời của mình, có dẫn chứng từ đoạn đọc.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV đọc mẫu bản tóm tắt, hướng dẫn cách đọc rõ tên riêng và ngắt ý. GV chia lớp thành nhóm 4, phát Phiếu học tập số 1 và giao nhiệm vụ: đọc thầm, trao đổi, ghi ý kiến của cả nhóm vào khăn trải bàn.
Học sinh
HS lắng nghe, đọc thầm bài và nhận nhiệm vụ nhóm.
Giáo viên
GV đi quanh lớp, gợi ý nhóm nào còn lúng túng. GV hỏi: “Vật nào được xem như cánh cửa mở ra thế giới?” và “Từ khát khao nghĩa là gì?”
Học sinh
HS tìm chi tiết và trả lời. Dự kiến: “Vật được xem như cánh cửa là trang sách.”; “Khát khao là mong muốn mạnh mẽ hướng tới điều tốt đẹp.” Nhóm thảo luận câu hỏi: “Theo đoạn đọc, sách giúp người đọc điều gì ngoài kiến thức?” Dự kiến: “Sách giúp người đọc có ước mơ mới và học được những bài học tình nghĩa.”
Giáo viên
GV mời 2 nhóm trình bày kết quả, các nhóm khác nhận xét. GV hỏi: “Trong bốn ý của đoạn, ý nào thể hiện rõ nhất thông điệp?”
Học sinh
Đại diện nhóm trình bày. Dự kiến: “Các chi tiết cùng làm rõ rằng sách bồi dưỡng cả hiểu biết, ước mơ và những giá trị sống.” HS khác nhận xét và bổ sung.
Giáo viên
GV chốt: “Ý nghĩa của bài là sách không chỉ cung cấp thông tin mà còn làm giàu tâm hồn. Các em hãy ghi nhớ câu: Sách bồi dưỡng cả hiểu biết, ước mơ và những giá trị sống.” GV nhấn mạnh nghĩa của từ khát khao và yêu cầu HS đặt một câu có từ này.
Học sinh
HS ghi thông điệp vào vở, đặt câu với từ khát khao, ví dụ: “Em có khát khao đọc thật nhiều sách về khoa học.”

Hoạt động 2.2: Khám phá · 20 phút

Tìm hiểu tác dụng của dấu gạch ngang

Mục tiêu

HS nhận biết được ba tác dụng của dấu gạch ngang và phân biệt được dấu gạch ngang với dấu gạch nối trong tên phiên âm.

Nội dung

Phân tích ví dụ: “– Cháu chào bác ạ!” và “Mai – lớp trưởng – đang trình bày”. Hoàn thành Phiếu học tập số 2 theo cặp đôi. Ghi nhớ: dấu gạch ngang đầu dòng đánh dấu lời nói trực tiếp; cặp dấu gạch ngang đánh dấu phần chú thích; dấu gạch nối trong một số tên phiên âm không có chức năng như dấu gạch ngang của lời thoại.

Sản phẩm dự kiến

HS hoàn thành Phiếu học tập số 2; nêu đúng tác dụng của dấu gạch ngang trong từng ví dụ và ghi được kết luận bằng một câu.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV viết hai ví dụ lên bảng phụ, đọc mẫu, rồi hỏi: “Dấu gạch ngang ở đầu dòng báo điều gì?” và “Phần nằm giữa hai dấu gạch ngang có tác dụng gì?”
Học sinh
HS quan sát, lắng nghe và trả lời câu hỏi định hướng. Dự kiến: “Dấu gạch ngang đầu dòng báo lời nhân vật.”; “Phần giữa hai dấu là phần chú thích.”
Giáo viên
GV phát Phiếu học tập số 2 cho cặp đôi, yêu cầu phân loại các câu ví dụ theo ba tác dụng. GV đi kiểm tra và gợi ý: “Dấu gạch ngang có nằm ở đầu dòng không? Có cặp dấu nào không?”
Học sinh
HS làm việc theo cặp, đánh dấu tác dụng bằng kí hiệu. Dự kiến: câu “– Tớ sẽ giúp cậu!” có dấu gạch ngang đầu dòng báo lời nói trực tiếp.
Giáo viên
GV mời 2 cặp trình bày, hỏi thêm: “Dấu gạch nối trong tên phiên âm có giống dấu gạch ngang của lời thoại không?”
Học sinh
Các cặp trình bày. Dự kiến: “Không giống, vì dấu gạch nối trong tên phiên âm chỉ nối các thành phần của tên, không báo lời thoại.”
Giáo viên
GV chốt kiến thức, nhấn mạnh cách xét vị trí và cấu trúc câu để nhận biết tác dụng của dấu gạch ngang. GV yêu cầu HS ghi nhớ bảng ba tác dụng vào vở.
Học sinh
HS ghi nhớ và đọc lại kết luận theo hướng dẫn.

Hoạt động 2.3: Khám phá · 25 phút

Cách viết đoạn văn thể hiện cảm xúc về một câu chuyện

Mục tiêu

HS nhận ra mục đích, cách sắp xếp ý và các phần mở đầu – triển khai – kết thúc của đoạn văn thể hiện cảm xúc; rút ra cách làm để tự viết.

Nội dung

Đọc bài mẫu “Câu chuyện tự sáng tác về nhóm kiến chuyển hạt trước cơn mưa…” theo ba câu hỏi: văn bản nhằm làm gì, các ý sắp xếp ra sao, chi tiết nào làm ý chính rõ hơn. Chỉ ra mở đầu, triển khai, kết thúc; rút ra cách làm, không chép lại mẫu.

Sản phẩm dự kiến

HS chỉ ra được ba phần của đoạn mẫu và nêu được ba bước: nêu câu chuyện và cảm xúc; chọn chi tiết khơi cảm xúc và giải thích; khép lại bằng ý nghĩa hoặc điều em rút ra.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV treo bài mẫu lên bảng, đọc mẫu và nêu ba câu hỏi định hướng: “Đoạn văn nhằm làm gì?”, “Các ý được sắp xếp thế nào?”, “Chi tiết nào làm ý chính rõ hơn?”
Học sinh
HS đọc thầm bài mẫu và suy nghĩ về ba câu hỏi.
Giáo viên
GV tổ chức hoạt động cặp đôi: một HS đọc câu mở đầu, một HS tìm câu triển khai, hai em cùng tìm câu kết. GV hỏi: “Câu nào nêu cảm xúc nổi bật? Câu nào giải thích vì sao chi tiết ấy tác động đến người viết?”
Học sinh
HS trao đổi theo cặp. Dự kiến: câu mở đầu “khiến em thấy ấm áp” nêu cảm xúc; câu “Em thích nhất lúc một bạn đang muốn chơi vẫn dừng lại để lắng nghe…” là chi tiết khơi cảm xúc; câu kết “Em muốn tập lắng nghe nhiều hơn trước khi phản đối.” khép ý.
Giáo viên
GV mời 3 cặp chia sẻ, ghi các bước lên bảng phụ. GV hỏi: “Vì sao đoạn văn không cần có phép lạ vẫn hấp dẫn?”
Học sinh
Đại diện cặp trình bày. Dự kiến: “Vì đoạn văn có chi tiết thật, việc nhỏ và sự đồng lòng đã tạo kết quả tốt, nên người đọc tin được cảm xúc của người viết.”
Giáo viên
GV tóm tắt ba bước viết: nêu câu chuyện và cảm xúc; chọn chi tiết và giải thích lí do; khép lại bằng điều rút ra. GV nhắc các từ xúc động, vui, buồn cần đi cùng bằng chứng, không xếp thành danh sách.
Học sinh
HS ghi ba bước viết vào vở và chọn một câu chuyện đã đọc để chuẩn bị ý cho bài viết ở nhà.

Hoạt động 3: Luyện tập, thực hành · 15 phút

Luyện tập củng cố kiến thức

Mục tiêu

Củng cố nội dung bài đọc, dấu gạch ngang và cách nhận xét có căn cứ; HS tự kiểm tra kết quả.

Nội dung

Làm các bài tập: (1) Nối từ với nghĩa: khát khao – mong muốn mạnh mẽ hướng tới điều tốt đẹp; kiến thiết – xây dựng và phát triển; uyên bác – có kiến thức sâu rộng. (2) Chọn đáp án đúng: Thông điệp nào sát nhất với đoạn đọc? A. Sách chỉ có ích khi cung cấp con số chính xác. B. Ước mơ và tình nghĩa không liên quan việc đọc. C. Sách bồi dưỡng cả hiểu biết, ước mơ và những giá trị sống. (3) Trong “– Tớ sẽ giúp cậu!”, dấu gạch ngang có tác dụng gì? A. kết thúc câu hỏi; B. đánh dấu lời nói trực tiếp; C. ghi tên địa lí. (4) Trong “Lan – người bạn cùng bàn – rất kiên nhẫn”, phần giữa hai dấu dùng để làm gì? A. đưa phép tính; B. chú thích về Lan; C. báo hết đoạn. (5) Chọn một chi tiết trong bản tóm tắt và giải thích bằng 2–3 câu vì sao chi tiết ấy làm rõ thông điệp, làm theo cặp đôi.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án: (1) khát khao – mong muốn mạnh mẽ hướng tới điều tốt đẹp; kiến thiết – xây dựng và phát triển; uyên bác – có kiến thức sâu rộng. (2) C, vì các chi tiết của đoạn cùng làm rõ: Sách bồi dưỡng cả hiểu biết, ước mơ và những giá trị sống. (3) B, vì đầu dòng trước lời nhân vật là dấu báo lời nói trực tiếp. (4) B, vì phần thêm làm rõ Lan là bạn cùng bàn. (5) Ví dụ: chi tiết “Sách vừa trả lời thắc mắc vừa khơi những câu hỏi, ước mơ mới” cho thấy sách không chỉ cho đáp án mà còn mở ra điều mới để tìm hiểu; vì vậy sách bồi dưỡng cả hiểu biết và ước mơ. Tiêu chí: chi tiết đúng văn bản 1 điểm; giải thích mối liên hệ với thông điệp 1 điểm; câu rõ, không lạc ý 1 điểm.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chiếu hoặc ghi các bài tập 1 đến 4 lên bảng; hướng dẫn HS dùng bảng con trả lời nhanh. Với bài 5, GV yêu cầu HS làm theo cặp đôi.
Học sinh
HS đọc đề và chuẩn bị bảng con, bút.
Giáo viên
GV đọc từng câu, yêu cầu HS giơ bảng con. GV quan sát, hỏi lại những HS trả lời sai: “Vì sao em chọn đáp án này?”
Học sinh
HS giơ bảng con đáp án; cặp đôi làm bài 5. Dự kiến: HS chọn đúng B ở câu 3, B ở câu 4, C ở câu 2; HS nối đúng ba cặp từ ở câu 1.
Giáo viên
GV mời 2 cặp đôi đọc bài 5, cả lớp nhận xét theo tiêu chí. GV có thể mở học liệu số NeoEdu để HS tự kiểm tra thêm phần bài tập tương tác.
Học sinh
Các cặp đọc bài làm; HS khác nhận xét và đối chiếu đáp án.
Giáo viên
GV chốt đáp án, nhấn mạnh: khi nhận xét phải có bằng chứng từ đoạn đọc; khi nhận diện dấu gạch ngang phải xét vị trí và cấu trúc câu.
Học sinh
HS sửa lỗi sai (nếu có) và ghi lại đáp án đúng vào vở.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 10 phút

Kể lại thế giới trong trang sách và viết cảm xúc

Mục tiêu

HS vận dụng kĩ năng đọc rõ, ngắt ý và trả lời câu hỏi để trình bày nội dung bài; biết chuẩn bị ý để viết đoạn thể hiện cảm xúc về một câu chuyện.

Nội dung

Đóng vai: một HS đọc rõ bản tóm tắt cho bạn nghe; bạn hỏi: “Vật nào được xem như cánh cửa mở ra thế giới?”. HS trả lời bằng câu đủ ý rồi nhắc lại thông điệp. Sau đó nhận nhiệm vụ về nhà viết đoạn văn thể hiện cảm xúc về một câu chuyện đã đọc.

Sản phẩm dự kiến

Mỗi HS đọc rõ, trả lời đúng câu hỏi và nêu được thông điệp. Bài tập về nhà: một đoạn văn 5 đến 7 câu, có mở đầu, triển khai, kết thúc; nêu rõ chi tiết và lí do của cảm xúc. Tiêu chí: đúng mục đích và bước hoạt động 1 điểm; chọn chi tiết có căn cứ 1 điểm; bố cục và liên kết 1 điểm; từ, câu, chính tả 1 điểm.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV hướng dẫn cặp đôi: một bạn đọc, một bạn hỏi; nhắc đọc rõ ràng, ngắt đúng chỗ, trả lời đủ ý.
Học sinh
HS nhận vai người đọc và người nghe, lắng nghe hướng dẫn.
Giáo viên
GV đi quanh lớp, nghe một số cặp và góp ý. GV hỏi một số HS: “Em nhắc lại thông điệp như thế nào?”
Học sinh
HS đọc và trả lời. Dự kiến: “Vật được xem như cánh cửa mở ra thế giới là trang sách. Thông điệp của bài là: Sách bồi dưỡng cả hiểu biết, ước mơ và những giá trị sống.”
Giáo viên
GV mời 2 đến 3 HS trình bày trước lớp, nhận xét về cách đọc và câu trả lời.
Học sinh
HS trình bày; các bạn nhận xét bằng một câu khen và một góp ý.
Giáo viên
GV giao bài viết về nhà, nhắc HS chọn một câu chuyện thật sự đã đọc hoặc nghe, nêu rõ chi tiết và lí do cảm xúc; tổng kết bài học bằng ghi nhớ “Sách bồi dưỡng cả hiểu biết, ước mơ và những giá trị sống.”
Học sinh
HS ghi nhiệm vụ về nhà vào vở và đọc lại ghi nhớ.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Đọc bài Thế giới trong trang sách, thảo luận nhóm và điền vào các ô sau:

Vật nào được xem như cánh cửa mở ra thế giới?
Sách còn mang lại điều gì ngoài kiến thức? (Tìm một chi tiết trong bài.)
Từ khát khao nghĩa là gì? Đặt một câu với từ này.
Thông điệp của bài là gì? Nêu bằng lời của em và chỉ ra một chi tiết làm căn cứ.
Em đồng ý hay chưa đồng ý với nhận xét “Sách chỉ có ích khi cung cấp con số chính xác”? Vì sao?

Phiếu học tập số 2

Đọc các câu sau và xác định tác dụng của dấu gạch ngang:

“– Cháu chào bác ạ!” → Tác dụng: ...
“Mai – lớp trưởng – đang trình bày.” → Tác dụng: ...
“– Tớ sẽ giúp cậu!” → Tác dụng: ...
“Lan – người bạn cùng bàn – rất kiên nhẫn.” → Tác dụng: ...
Kết luận: Dấu gạch ngang có thể dùng để ...
Dấu gạch nối trong một số tên phiên âm khác dấu gạch ngang lời thoại ở chỗ: ...

Hướng dẫn về nhà

Viết một đoạn văn 5 đến 7 câu thể hiện cảm xúc về một câu chuyện em đã đọc hoặc nghe. Đoạn văn cần có mở đầu nêu câu chuyện và cảm xúc, phần triển khai nêu chi tiết khơi cảm xúc và lí do, phần kết thúc khép lại ý; các từ chỉ cảm xúc (xúc động, vui, buồn) phải đi cùng bằng chứng cụ thể.
Đọc lại bài Thế giới trong trang sách và chuẩn bị đọc rõ bản tóm tắt cho người thân nghe; hỏi người thân: “Vật nào được xem như cánh cửa mở ra thế giới?” và cùng nhắc lại thông điệp của bài.
Tìm trong sách, báo hoặc trong nhà 3 câu có dấu gạch ngang, ghi lại và nêu tác dụng của từng dấu.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.