Giáo án Bài 20. Khổ luyện thành tài

Tạo hứng thú cho HS, giúp HS nhận ra quan sát một vật quen thuộc có thể thấy nhiều điều khác nhau; dẫn vào bài đọc.

GV đưa quả trứng luộc (hoặc tranh vẽ) và đặt câu hỏi gợi mở. HS quan sát, nêu nhận xét về hình dạng, màu sắc khi nhìn từ các phía khác nhau.

HS nêu được ít nhất hai nhận xét về quả trứng khi nhìn từ các góc khác nhau và trả lời được câu hỏi về cảm nhận khi phải vẽ một vật lặp lại nhiều lần.

HS hiểu nội dung, các chi tiết tiêu biểu và thông điệp của bài đọc; giải nghĩa được từ “khổ luyện”.

GV đọc mẫu, hướng dẫn cách đọc rõ tên riêng và dừng đúng chỗ khi kết thúc một ý. HS đọc thầm, làm việc nhóm 4 bằng kĩ thuật khăn trải bàn: mỗi HS ghi ý kiến vào một ô của khăn, sau đó nhóm thống nhất đáp án trong Phiếu học tập số 1. Trọng tâm: tìm vật thầy yêu cầu vẽ nhiều lần; thái độ của cậu học trò trước và sau khi hiểu dụng ý; nối một nhận xét với bằng chứng cụ thể; giải nghĩa “khổ luyện”.

Phiếu học tập số 1 được điền đầy đủ; HS nêu được: vật được vẽ nhiều lần là quả trứng; cậu học trò đổi từ nản chí sang kiên trì; thông điệp là “Tài năng cần nền tảng quan sát và sự khổ luyện có mục đích”; “khổ luyện” nghĩa là rèn luyện kiên trì, chịu nhiều khó khăn.

HS nhận biết cấu trúc và tiêu chí của đoạn văn giới thiệu nhân vật trong một cuốn sách, phân biệt được điều văn bản nêu với suy nghĩ riêng của mình.

HS đọc bài mẫu về nhân vật trong truyện dân gian Thạch Sanh rồi làm Phiếu học tập số 2: xác định câu nêu tên nhân vật và tác phẩm; câu nêu đặc điểm; các hành động chứng minh; câu nhận xét riêng; xem đoạn có kể hết truyện hay không. GV nhấn mạnh: khi chưa nhớ tên tác giả, phải tra nguồn đáng tin thay vì đoán.

Phiếu học tập số 2 hoàn thành; HS nêu được cấu trúc đoạn giới thiệu gồm: tên nhân vật và tác phẩm, đặc điểm kèm hành động chứng minh, nhận xét riêng; không kể hết truyện.

HS củng cố hiểu biết về nội dung văn bản, chi tiết tiêu biểu, thông điệp và cách dùng từ “khổ luyện”.

HS làm các bài tập: (1) nối từ ngữ với nghĩa đúng (khổ luyện, kiến thiết, uyên bác); (2) xác định vật được thầy yêu cầu vẽ nhiều lần; (3) chọn thông điệp sát nhất với đoạn đọc; (4) chọn một chi tiết và giải thích bằng 2–3 câu vì sao chi tiết làm rõ thông điệp; (5) điền từ đúng vào chỗ trống; (6) đặt một câu mới với “khổ luyện”. Nhóm đôi làm bài 1–3 và 5, sau đó làm bài tương tác trên NeoEdu để kiểm tra.

HS hoàn thành bài tập với đáp án: (1) khổ luyện – rèn luyện kiên trì, chịu nhiều khó khăn; kiến thiết – xây dựng và phát triển; uyên bác – có kiến thức sâu rộng. (2) Quả trứng. (3) Đáp án B: Tài năng cần nền tảng quan sát và sự khổ luyện có mục đích. (4) Ví dụ: “Người thầy giải thích mỗi quả trứng, mỗi góc nhìn và điều kiện ánh sáng đều đem lại khác biệt, cho thấy vẽ vật đơn giản là cách rèn nền tảng quan sát.” (5) khổ luyện. (6) Ví dụ: “Muốn đàn giỏi, bạn Lan phải khổ luyện mỗi ngày.”

HS viết được đoạn văn giới thiệu một nhân vật, đánh giá đoạn văn của bạn theo ba nhóm tiêu chí và chỉnh sửa đoạn của mình.

Bài 8 trong sách: HS giới thiệu một nhân vật trong sách đã đọc, dẫn hai chi tiết tiêu biểu và nêu điều em học được. HS viết đoạn 5–7 câu, sau đó đổi bài với bạn, đánh dấu ba nhóm tiêu chí, ghi một điểm tốt cụ thể và một đề nghị sửa. HS viết lại đoạn đã sửa và giải thích vì sao cách mới rõ hơn. Tiêu chí chấm tối đa 4 điểm: đúng mục đích và bước hoạt động (1); chọn chi tiết có căn cứ (1); bố cục và liên kết (1); từ, câu, chính tả (1).

Đoạn văn giới thiệu nhân vật đã chỉnh sửa, kèm 2–3 câu giải thích; phiếu nhận xét của bạn có một điểm tốt và một đề nghị sửa. Ví dụ đoạn đạt yêu cầu: “Trong truyện dân gian Thạch Sanh, em nhớ nhất chàng trai hiền lành sống bằng nghề đốn củi. Chàng có sức khỏe nhưng không dùng sức mạnh để ức hiếp người khác. Qua những việc cứu người, chàng bộc lộ lòng dũng cảm và sự thật thà. Em học được cách bình tĩnh, không vội đáp lại điều xấu bằng việc xấu.” Đây là đoạn mẫu tham khảo; chấp nhận phương án khác hợp lí.

HS trình bày được bài nói 1–2 phút giới thiệu cuốn sách yêu thích; nghe, nhận xét và hỏi đáp lịch sự với bạn.

HS nghe bài nói mẫu về một cuốn truyện dân gian, ghi hai từ khóa và một câu hỏi làm rõ. HS chuẩn bị ba ý: điều muốn giới thiệu, chi tiết hoặc lí do, lời kết; luyện nói 1–2 phút, nhìn người nghe, không đọc cả bản viết. HS đổi vai theo cặp để nói và nghe; người nghe nhắc lại một ý, hỏi một câu để làm rõ; nếu khác ý, dùng “Mình hiểu ý bạn, nhưng mình nghĩ… vì…”. Nhận xét bằng một điểm rõ và một điều nên bổ sung.

Bài nói 1–2 phút có đủ ba ý; HS ghi hai từ khóa và một câu hỏi khi nghe; nhận xét của người nghe nêu được một điểm rõ và một điều nên bổ sung. Bài tập về nhà: viết đoạn giới thiệu cuốn sách yêu thích.