NeoEdu
Giáo án Tiếng Việt 5
Tiếng ViệtLớp 5Chủ điểm 4. Trên con đường học tập

Giáo án Bài 19. Trải nghiệm để sáng tạo

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 2 tiết (70 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

  • Nêu được nội dung, chi tiết chính và thông điệp của bài đọc: sáng tạo được nuôi dưỡng bởi trải nghiệm và lòng cảm thông.
  • Giải thích được nghĩa của từ “trải nghiệm” trong ngữ cảnh bài đọc.
  • Tra được từ điển theo thứ tự chữ cái (so chữ đầu, chữ thứ hai, chữ thứ ba) và chọn đúng nghĩa của từ nhiều nghĩa theo ngữ cảnh.
  • Viết được đoạn văn giới thiệu một nhân vật trong sách đã đọc, gồm tên nhân vật, tên tác phẩm, hai chi tiết tiêu biểu và điều em học được.
  • Năng lực ngôn ngữ: đọc hiểu văn bản tóm tắt, sử dụng từ điển, viết đoạn văn giới thiệu nhân vật và đọc rõ, trả lời câu hỏi khi nghe.
  • Năng lực văn học: nhận ra chi tiết cho thấy trải nghiệm và lòng cảm thông làm nên chiều sâu của sáng tác; cảm nhận đặc điểm nhân vật qua chi tiết và hành động.

2. Năng lực chung

  • Tự chủ và tự học: HS chủ động đọc, tra từ điển và tự sửa đoạn văn của mình theo thứ tự nội dung trước, từ và dấu câu sau.
  • Giao tiếp và hợp tác: HS thảo luận nhóm, đọc rõ ràng, ngắt ý đúng và góp ý cho bạn bằng lời lẽ lịch sự, có căn cứ.
  • Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS vận dụng cách tra từ điển để chọn nghĩa phù hợp và tự xây dựng đoạn văn giới thiệu nhân vật yêu thích.

3. Phẩm chất

  • Chăm chỉ: HS tích cực tra từ điển, hoàn thiện đoạn văn và chia sẻ đầy đủ trong nhóm.
  • Nhân ái: HS biết cảm thông với người khác, nhận ra giá trị của việc quan sát và trải nghiệm cuộc sống xung quanh.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

  • Sách Tiếng Việt 5, tập 1 (Kết nối tri thức với cuộc sống), bài 19
  • Bảng phụ hoặc máy chiếu ghi bản tóm tắt bài đọc, bài mẫu “Thạch Sanh” và các bài tập 2, 4, 6, 7
  • Phiếu học tập số 1, Phiếu học tập số 2
  • Từ điển tiếng Việt (bản in hoặc bản điện tử) để hướng dẫn tra cứu
  • Thẻ từ ghi các từ: bàn, cây, đất, hoa, trải, trải nghiệm, mầm
  • Học liệu số NeoEdu: bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác (neoedu.vn/learn/5/vietnamese/tap-1-bai-19-trai-nghiem-de-sang-tao), dùng cho hoạt động luyện tập

2. Học sinh

  • Sách Tiếng Việt 5, vở ghi, bút chì, bút màu
  • Bảng con và bút dạ để làm bài tập nối nghĩa và sắp xếp từ
  • Từ điển tiếng Việt nhỏ (nếu có)
  • Phiếu học tập số 1 và số 2 (phát theo nhóm)

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Chuyến đi em nhớ nhất

Mục tiêu

Tạo tâm thế học tập và gợi cho HS nhớ lại một trải nghiệm thật, dẫn vào chủ đề bài học.

Nội dung

GV nêu câu hỏi: “Em đã có trải nghiệm nào khiến em học được điều mới?”. HS suy nghĩ 30 giây, chia sẻ với bạn bên cạnh rồi kể trước lớp 2–3 bạn.

Sản phẩm dự kiến

Một đến hai câu chia sẻ về trải nghiệm thực tế của HS, làm cơ sở để hiểu từ “trải nghiệm”.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV nêu câu hỏi khởi động và mời HS suy nghĩ 30 giây: “Em đã có trải nghiệm nào khiến em học được điều mới?”.

    Học sinh

    HS lắng nghe, suy nghĩ về một lần mình tham gia và cảm nhận một việc nào đó.

  2. Giáo viên

    GV mời HS chia sẻ theo cặp đôi, đi quanh lớp hỗ trợ những HS còn lúng túng bằng câu hỏi gợi mở.

    Học sinh

    HS chia sẻ với bạn bên cạnh. Dự kiến: “Em theo bà ra vườn gieo hạt đậu và thấy hạt nảy mầm sau ba ngày.”

  3. Giáo viên

    GV mời 2–3 HS kể trước lớp và khen ngợi cách kể có chi tiết.

    Học sinh

    Đại diện HS kể trước lớp, các bạn khác lắng nghe và nhận xét.

  4. Giáo viên

    GV nhận xét và dẫn: “Điều các em vừa kể chính là trải nghiệm. Hôm nay chúng ta sẽ đọc câu chuyện về một nhà văn có nhiều trải nghiệm.”

    Học sinh

    HS nhắc lại tên bài học “Trải nghiệm để sáng tạo” và mở SGK.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 14 phút

Đọc hiểu văn bản “Trải nghiệm để sáng tạo”

Mục tiêu

HS hiểu nội dung, chi tiết chính và thông điệp của bài đọc; nêu được nghĩa của từ “trải nghiệm”.

Nội dung

HS đọc thầm, sau đó làm việc nhóm 4 theo kĩ thuật khăn trải bàn với Phiếu học tập số 1. Nhóm tìm đáp án cho các câu hỏi về nhà văn, về điều chuyến đi mang lại, về thông điệp và về một chi tiết tiêu biểu.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 hoàn chỉnh của nhóm; HS nêu được: nhà văn là An-đéc-xen; thông điệp là “Sáng tạo được nuôi dưỡng bởi trải nghiệm và lòng cảm thông”; “trải nghiệm” là trực tiếp tham gia và cảm nhận một việc.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV đọc mẫu toàn bài, nhấn giọng tên riêng An-đéc-xen và hướng dẫn: dừng khi kết thúc một ý. GV phát Phiếu học tập số 1 cho nhóm.

    Học sinh

    HS lắng nghe, theo dõi trong SGK và nhận phiếu, phân công người đọc, người ghi, người báo cáo trong nhóm.

  2. Giáo viên

    GV yêu cầu nhóm đọc thầm bài đọc, thảo luận và điền Phiếu học tập số 1; GV đi kiểm tra và gợi ý khi cần.

    Học sinh

    HS đọc thầm, thảo luận và trả lời. Dự kiến: “Nhà văn là An-đéc-xen”; “Chuyến đi đem đến niềm vui và nhận thức về nỗi khổ và sự bất công”; “Trải nghiệm nghĩa là trực tiếp tham gia và cảm nhận một việc”.

  3. Giáo viên

    GV mời 2 nhóm trình bày; hỏi: “Chi tiết nào cho thấy trải nghiệm giúp truyện có chiều sâu tình cảm?”.

    Học sinh

    Đại diện nhóm trình bày. Dự kiến: “Những trải nghiệm ấy đi vào sáng tác, giúp truyện có chiều sâu tình cảm.” Các nhóm khác bổ sung hoặc nhận xét.

  4. Giáo viên

    GV chốt nội dung và thông điệp, ghi bảng: “Sáng tạo được nuôi dưỡng bởi trải nghiệm và lòng cảm thông.” GV nhấn mạnh cần phân biệt điều văn bản nêu với trải nghiệm của bản thân.

    Học sinh

    HS ghi thông điệp vào vở và nêu một trải nghiệm của bản thân có liên hệ với bài đọc.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 10 phút

Sử dụng từ điển: tra cứu và chọn nghĩa đúng

Mục tiêu

HS nắm cách tra từ điển theo thứ tự chữ cái và biết chọn nghĩa phù hợp với ngữ cảnh.

Nội dung

GV hướng dẫn tra từ “trải” và “trải nghiệm” trong từ điển, so chữ thứ hai khi chữ đầu giống nhau. Sau đó HS làm cặp đôi, dùng Phiếu học tập số 2 để tra từ “mầm” và chọn nghĩa đúng trong cụm “mầm hi vọng”. Có thể tham khảo ví dụ tương tác trên trang NeoEdu.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 2 đã điền; HS nêu được cách tra từ theo thứ tự chữ cái và giải thích “mầm” trong “mầm hi vọng” là nghĩa chuyển, chỉ điều mới hình thành.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV hướng dẫn: tìm chữ đầu trong bảng chữ cái, so chữ thứ hai, thứ ba nếu cần; đọc mục từ gồm cách viết, từ loại, các nghĩa và ví dụ. GV phát Phiếu học tập số 2.

    Học sinh

    HS theo dõi, ghi lại các bước tra từ vào vở.

  2. Giáo viên

    GV yêu cầu cặp đôi tra từ “trải”, “trải nghiệm”, “mầm” và điền phiếu; GV đi hỗ trợ cặp còn lúng túng.

    Học sinh

    HS tra từ điển, điền phiếu. Dự kiến: “Trải nghiệm” đứng sau “trải”, cùng chữ “trải” nên so tiếp chữ thứ hai; “mầm” trong “mầm hi vọng” là nghĩa chuyển.

  3. Giáo viên

    GV mời 2 cặp báo cáo; hỏi: “Vì sao không nên lấy nghĩa đầu tiên của từ “mầm” rồi áp dụng máy móc?”.

    Học sinh

    HS trả lời: “Vì mỗi từ có thể có nhiều nghĩa, phải chọn nghĩa hợp với câu đang đọc.”

  4. Giáo viên

    GV chốt ba bước: tra theo chữ cái, đọc mục từ, đối chiếu ngữ cảnh rồi chọn nghĩa. GV ghi bảng “Ghi nhớ” nếu cần.

    Học sinh

    HS ghi ba bước tra cứu vào vở.

Hoạt động 2.3: Khám phá · 10 phút

Cấu trúc đoạn văn giới thiệu nhân vật

Mục tiêu

HS nhận biết các ý của đoạn văn giới thiệu nhân vật và lập được dàn ý ngắn cho nhân vật của mình.

Nội dung

HS đọc bài mẫu về nhân vật chàng trai trong truyện Thạch Sanh, gạch chân tên nhân vật, tên tác phẩm, hai chi tiết tiêu biểu và nhận xét riêng. Sau đó HS lập dàn ý 4 ý cho nhân vật mình chọn.

Sản phẩm dự kiến

Dàn ý 4 ý trong vở: giới thiệu nhân vật và tác phẩm; chi tiết 1 kèm hành động chứng minh; chi tiết 2 kèm hành động chứng minh; nhận xét riêng và điều em học được.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV nêu yêu cầu: đọc bài mẫu, gạch chân các ý chính và các chi tiết chứng minh; lưu ý không kể hết truyện.

    Học sinh

    HS đọc thầm bài mẫu và gạch chân.

  2. Giáo viên

    GV mời HS nêu các ý đã tìm được và hướng dẫn lập dàn ý cho nhân vật HS chọn.

    Học sinh

    HS nêu. Dự kiến: “Đoạn mở đầu nêu tên nhân vật và truyện; hai câu sau nêu sức khỏe và việc không ức hiếp người khác; câu cuối nêu điều em học được.”

  3. Giáo viên

    GV mời 2 HS đọc dàn ý của mình; nhắc các em phân biệt phẩm chất có trong văn bản với suy nghĩ của mình.

    Học sinh

    HS đọc dàn ý, bạn nhận xét xem đã có đủ bốn ý chưa.

  4. Giáo viên

    GV chốt: đoạn giới thiệu gồm tên nhân vật, tác phẩm, hai chi tiết có hành động chứng minh và nhận xét riêng.

    Học sinh

    HS hoàn thiện dàn ý trong vở.

Hoạt động 3: Luyện tập, thực hành · 16 phút

Luyện tập: nối nghĩa, chọn đáp án và sắp xếp từ

Mục tiêu

HS củng cố nghĩa của từ trong chủ điểm, nhận biết thông điệp và thực hành sắp xếp từ theo thứ tự chữ cái.

Nội dung

HS làm các bài tập: (1) Nối từ với nghĩa đúng; (2) Chọn thông điệp sát nhất với đoạn đọc; (3) Sắp xếp các từ theo thứ tự chữ cái; (4) Chọn cách xử lí khi mục từ có nhiều nghĩa. Có thể làm trên bảng tương tác NeoEdu. Bài tập 3 của phần đọc hiểu (Nhà văn được nói tới là ai?) đã được nêu trực tiếp trong bài đọc.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án: (1) trải nghiệm – trực tiếp tham gia và cảm nhận một việc; kiến thiết – xây dựng và phát triển; uyên bác – có kiến thức sâu rộng. (2) Đáp án A: “Sáng tạo được nuôi dưỡng bởi trải nghiệm và lòng cảm thông.” (3) Sắp xếp: bàn → cây → đất → hoa. (4) Đáp án C: đối chiếu ngữ cảnh rồi chọn nghĩa.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV chiếu bài tập lên bảng hoặc mở bài tập tương tác NeoEdu, nêu yêu cầu từng bài và thời gian làm.

    Học sinh

    HS đọc đề, chuẩn bị bảng con và bút dạ.

  2. Giáo viên

    GV tổ chức cặp đôi làm bài, dùng bảng con ghi đáp án; đi kiểm tra nhanh và gợi ý khi HS sai.

    Học sinh

    HS làm bài theo cặp, giơ bảng con ghi đáp án. Dự kiến: “Bàn, cây, đất, hoa” khi sắp xếp theo chữ cái đầu b, c, đ, h.

  3. Giáo viên

    GV kiểm tra đáp án, yêu cầu HS giải thích lí do chọn đáp án ở bài 2 và bài 4.

    Học sinh

    HS đọc đáp án và giải thích. Dự kiến: “Chọn C vì ngữ cảnh giúp xác định nghĩa đang được dùng.”

  4. Giáo viên

    GV nhận xét, chốt các kiến thức về nghĩa của từ và cách tra từ điển.

    Học sinh

    HS sửa lỗi nếu có và ghi nhớ kiến thức.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 15 phút

Viết đoạn văn giới thiệu nhân vật em yêu thích

Mục tiêu

HS vận dụng cấu trúc đã học để viết đoạn văn giới thiệu một nhân vật trong sách đã đọc và trình bày trước bạn.

Nội dung

HS chọn một nhân vật trong sách đã đọc và viết đoạn văn khoảng 5–7 câu: giới thiệu nhân vật, tên tác phẩm; dẫn hai chi tiết tiêu biểu; nêu điều em học được. Sau khi viết, HS đọc thành tiếng cho bạn nghe và góp ý theo ba tiêu chí: nội dung, liên kết, từ và câu. Có thể hoàn thiện ở nhà.

Sản phẩm dự kiến

Một đoạn văn giới thiệu nhân vật hoàn chỉnh trong vở; HS đọc rõ đoạn văn và trả lời được câu hỏi của bạn về nhân vật, kèm lời nhận xét ngắn cho bạn.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV nêu yêu cầu và ba tiêu chí đánh giá: nội dung (đủ ý, có chi tiết), liên kết (câu nối mạch lạc), từ và câu (không lặp, không quá dài).

    Học sinh

    HS lắng nghe, chọn nhân vật và ghi nhanh ý vào vở nháp.

  2. Giáo viên

    GV dành 8 phút cho HS viết; đi quanh lớp gợi ý khi các em chưa nhớ tên tác giả, hướng dẫn tra nguồn đáng tin thay vì đoán.

    Học sinh

    HS viết đoạn văn. Dự kiến: “Trong truyện Cô bé quàng khăn đỏ, em nhớ nhất cô bé ngoan ngoãn và biết vâng lời mẹ…”

  3. Giáo viên

    GV mời 3 HS đọc đoạn văn trước lớp, yêu cầu bạn nhận xét theo ba tiêu chí.

    Học sinh

    HS đọc rõ ràng, các bạn nhận xét. Dự kiến: “Đoạn văn đã có tên nhân vật và hai chi tiết, nhưng câu thứ tư hơi dài, bạn nên tách thành hai câu.”

  4. Giáo viên

    GV nhận xét chung, khen ngợi những đoạn có chi tiết cụ thể và giao HS hoàn thiện đoạn văn ở nhà.

    Học sinh

    HS ghi nhớ góp ý và điều chỉnh bài viết.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Đọc bài “Trải nghiệm để sáng tạo” và trả lời các câu hỏi sau:

  • Nhà văn được nói tới trong bài là ai?
  • Kể hai điều mà các chuyến đi đem đến cho An-đéc-xen.
  • Chọn thông điệp sát nhất với bài đọc: A. Sáng tạo được nuôi dưỡng bởi trải nghiệm và lòng cảm thông. B. Nhà văn có thể hiểu mọi cuộc đời mà không quan sát. C. Đi nhiều nơi chỉ để có chuyện kể vui, không cần cảm thông.
  • Nghĩa của từ “trải nghiệm” là gì?
  • Chọn một chi tiết trong bài và giải thích bằng 2–3 câu vì sao chi tiết đó làm rõ thông điệp.

Phiếu học tập số 2

Tra từ điển và điền vào bảng sau:

  • Từ cần tra: trải, trải nghiệm, mầm
  • Với mỗi từ, ghi: chữ cái đầu, chữ thứ hai (nếu cần so sánh), nghĩa phù hợp với ngữ cảnh.
  • Với từ “mầm”, giải thích vì sao nghĩa trong cụm “mầm hi vọng” là nghĩa chuyển.
  • Sắp xếp các từ sau theo thứ tự chữ cái: hoa, bàn, đất, cây.

Hướng dẫn về nhà

  • Hoàn thiện đoạn văn giới thiệu một nhân vật trong sách em đã đọc (khoảng 5–7 câu), gồm tên nhân vật, tên tác phẩm, hai chi tiết tiêu biểu và điều em học được.
  • Đọc đoạn văn đã viết cho người thân nghe, rồi trả lời câu hỏi của người nghe về nhân vật đó. Khi chưa nhớ tên tác giả, hãy tra cứu nguồn đáng tin cậy thay vì đoán.
  • Tra từ điển để tìm hai nghĩa khác nhau của một từ nhiều nghĩa trong bài đọc và đặt một câu với mỗi nghĩa; ghi vào vở.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.