Giáo án Tiếng Việt 5
Tiếng ViệtLớp 5Chủ điểm 4. Trên con đường học tập

Giáo án Bài 17. Thư gửi các học sinh

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 3 tiết (105 phút)

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

  • Nêu được người gửi, người nhận, hoàn cảnh và điều được gửi gắm trong bài Thư gửi các học sinh.
  • Giải thích được thông điệp “Học tập chăm chỉ gắn với lòng biết ơn và trách nhiệm với đất nước” bằng một chi tiết cụ thể trong văn bản.
  • Vận dụng được cách tra từ điển theo thứ tự chữ cái và chọn nghĩa của từ phù hợp với ngữ cảnh.
  • Nêu được cấu trúc đoạn văn giới thiệu nhân vật trong sách gồm mở đầu, phần triển khai và kết thúc, và vận dụng cấu trúc đó để tìm ý, lập dàn ý cho một nhân vật em đã đọc.
  • Năng lực ngôn ngữ (đọc, viết, nói và nghe): đọc hiểu đúng nội dung và thông điệp của bức thư, sử dụng từ điển đúng cách, viết dàn ý đoạn văn giới thiệu nhân vật có mở đầu, triển khai và kết thúc, đọc rõ ràng và trả lời câu hỏi khi nói với người nghe.
  • Năng lực văn học: nhận ra người gửi, người nhận, hoàn cảnh và lời gửi gắm trong thư; phân biệt điều văn bản nêu với suy nghĩ riêng của bản thân khi đọc văn bản và đọc mẫu đoạn văn về nhân vật Thạch Sanh.

2. Năng lực chung

  • Tự chủ và tự học: HS chủ động tra từ điển, đối chiếu ngữ cảnh để chọn nghĩa và tự kiểm tra kết quả bài tập.
  • Giao tiếp và hợp tác: HS hợp tác trong nhóm khi cùng thống nhất ý trên khăn trải bàn, trình bày rõ ràng và lắng nghe ý kiến bạn.
  • Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS vận dụng cách đọc hiểu và cách viết đoạn văn để giải quyết tình huống giới thiệu nhân vật và nói lại thông điệp cho người khác.

3. Phẩm chất

  • Chăm chỉ: HS tích cực tra từ điển, hoàn thành đầy đủ phiếu học tập và dàn ý đoạn văn giới thiệu nhân vật.
  • Trách nhiệm: HS nhận ra trách nhiệm học tập của bản thân đối với đất nước, từ đó lập kế hoạch học tập nghiêm túc hơn.
  • Yêu nước: HS hiểu lòng biết ơn đối với những thế hệ đã hi sinh và thể hiện niềm tự hào về nền giáo dục của đất nước độc lập qua lời nhận xét của mình.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

  • Sách giáo viên Tiếng Việt 5, tập 1 và văn bản Thư gửi các học sinh (trình chiếu hoặc viết bảng phụ).
  • Bảng phụ hoặc slide ghi bài mẫu đoạn văn Thạch Sanh và các câu hỏi phân tích.
  • Thẻ từ ghi các từ: hoa, đất, bàn, cây, kiến thiết, uyên bác, trải nghiệm, mầm.
  • Phiếu học tập số 1, số 2, số 3 (in đủ cho các nhóm).
  • Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác (neoedu.vn/learn/5/vietnamese/tap-1-bai-17-thu-gui-cac-hoc-sinh), dùng ở hoạt động luyện tập.

2. Học sinh

  • Sách Tiếng Việt 5, tập 1.
  • Từ điển tiếng Việt dành cho học sinh tiểu học (bản giấy hoặc bản điện tử).
  • Vở ghi, bút chì, bút màu, bút dạ và một tờ giấy khổ lớn (khăn trải bàn) cho mỗi nhóm.
  • Phiếu học tập theo nhóm (sau khi GV phát).

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Xếp từ theo bảng chữ cái

Mục tiêu

Gợi nhớ thứ tự bảng chữ cái, làm quen với việc tra từ và dẫn HS vào bài học.

Nội dung

GV ghi lên bảng bốn từ xáo trộn: hoa, đất, bàn, cây. HS xếp lại theo thứ tự chữ cái để chuẩn bị cho kĩ năng tra từ điển. HS làm nhanh theo cặp, sau đó chia sẻ cách so sánh.

Sản phẩm dự kiến

HS xếp đúng thứ tự: bàn – cây – đất – hoa, và giải thích được cách so sánh chữ cái đầu.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV ghi bốn từ lên bảng và nói: “Các em hãy xếp bốn từ này theo thứ tự trong bảng chữ cái. Cặp nào xong trước, giơ tay báo cô.”

    Học sinh

    HS nhận nhiệm vụ, suy nghĩ và xếp từ vào vở nháp theo cặp.

  2. Giáo viên

    GV hỏi: “Vì sao từ bàn đứng trước từ cây? Từ đất và từ hoa thì sao?”

    Học sinh

    HS trả lời: Bàn đứng trước cây vì chữ b đứng trước chữ c; đất đứng trước hoa vì chữ đ đứng trước chữ h trong bảng chữ cái.

  3. Giáo viên

    GV mời 2 cặp báo kết quả và nhận xét nhanh.

    Học sinh

    Các cặp đọc kết quả: bàn, cây, đất, hoa; các bạn khác đối chiếu và sửa nếu cần.

  4. Giáo viên

    GV chốt: “Muốn tra từ điển, trước hết ta xem chữ cái đầu; nếu giống nhau thì so chữ thứ hai, thứ ba. Hôm nay chúng ta sẽ đọc một bức thư của Bác và học cách dùng từ điển.”

    Học sinh

    HS nhắc lại cách so sánh chữ cái và nêu mục tiêu tiết học.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 25 phút

Đọc hiểu văn bản Thư gửi các học sinh

Mục tiêu

HS nhận ra người gửi, người nhận, hoàn cảnh, điều được gửi gắm và thông điệp của bức thư.

Nội dung

HS đọc văn bản, thảo luận nhóm 4 theo kĩ thuật khăn trải bàn và hoàn thành Phiếu học tập số 1 gồm sáu ô: người gửi, người nhận, hoàn cảnh, chi tiết tiêu biểu, thông điệp và nghĩa của từ kiến thiết.

Sản phẩm dự kiến

Khăn trải bàn của nhóm ghi đầy đủ: người gửi là Hồ Chí Minh; người nhận là các học sinh; hoàn cảnh là ngày khai trường đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa; một chi tiết tiêu biểu; thông điệp “Học tập chăm chỉ gắn với lòng biết ơn và trách nhiệm với đất nước”; nghĩa của từ kiến thiết là xây dựng và phát triển.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV đọc mẫu văn bản, hướng dẫn cách ngắt ý ở chỗ kết thúc mỗi câu. Sau đó chia lớp thành nhóm 4, phát Phiếu học tập số 1 và khăn trải bàn. Nêu yêu cầu: “Nhóm đọc thầm bản tóm tắt, ghi chung ý kiến vào khăn trải bàn theo sáu ô của phiếu.”

    Học sinh

    HS lắng nghe, nhận phiếu, phân vai: người đọc, người ghi, người báo cáo, người kiểm tra.

  2. Giáo viên

    GV đi quan sát, gợi ý khi nhóm lúng túng: “Thư này do ai viết? Viết cho ai? Viết vào dịp nào?” Khi nhóm hỏi về từ kiến thiết, GV giải thích: kiến thiết nghĩa là xây dựng và phát triển.

    Học sinh

    HS đọc thầm, thảo luận và ghi ý kiến. Dự kiến: người gửi là Hồ Chí Minh; người nhận là các học sinh; hoàn cảnh là ngày khai trường đầu tiên; chi tiết là “Người nhắc các em nhớ sự hi sinh của nhiều thế hệ và nêu trách nhiệm học tập để góp sức xây dựng nước nhà.”

  3. Giáo viên

    GV mời 2 nhóm trình bày, nhóm khác bổ sung. GV ghi ý chính lên bảng.

    Học sinh

    Đại diện nhóm trình bày; ví dụ: “Chúng em thấy bức thư gần gũi, ân cần vì Bác nhắc các em nhớ những người đã hi sinh.”

  4. Giáo viên

    GV chốt thông điệp: “Học tập chăm chỉ gắn với lòng biết ơn và trách nhiệm với đất nước.” GV nêu quan niệm sai cần tránh: không được nghĩ rằng được độc lập thì học sinh không còn trách nhiệm học tập.

    Học sinh

    HS ghi thông điệp vào vở và nhận xét lại quan niệm sai.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 15 phút

Sử dụng từ điển

Mục tiêu

HS nắm được cách tra từ điển theo thứ tự chữ cái và cách chọn nghĩa phù hợp với ngữ cảnh.

Nội dung

GV hướng dẫn tra từ kiến thiết, từ uyên bác, từ trải nghiệm và từ mầm trong cụm mầm hi vọng. Trọng tâm là đọc mục từ gồm cách viết, từ loại, các nghĩa và ví dụ, rồi chọn nghĩa hợp câu đang đọc. HS làm phần nối từ trong Phiếu học tập số 2.

Sản phẩm dự kiến

HS tra được từ, nêu được cách đọc mục từ và giải thích được nghĩa chuyển của từ mầm trong ngữ cảnh: điều mới hình thành.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV nêu ba bước tra từ điển: xác định chữ đầu, so chữ thứ hai và thứ ba, đọc mục từ rồi chọn nghĩa. GV phát Phiếu học tập số 2.

    Học sinh

    HS mở từ điển, ghi lại ba bước vào vở.

  2. Giáo viên

    GV hướng dẫn tra từ kiến thiết (chữ k) và hỏi: “Từ mầm trong mầm hi vọng có nghĩa gốc là gì? Trong câu này, mầm được dùng với nghĩa nào?”

    Học sinh

    HS tra từ và trả lời: nghĩa gốc là phần non mới mọc của cây; trong mầm hi vọng là nghĩa chuyển, chỉ điều mới bắt đầu hình thành.

  3. Giáo viên

    GV mời một số HS đọc mục từ mình tra được và giải thích cách chọn nghĩa.

    Học sinh

    HS đọc mục từ và nói: “Em chọn nghĩa này vì câu văn nói về việc xây dựng đất nước.”

  4. Giáo viên

    GV chốt: “Từ nhiều nghĩa không được lấy nghĩa đầu tiên một cách máy móc. Phải đối chiếu với câu đang đọc.”

    Học sinh

    HS ghi quy tắc vào vở.

Hoạt động 2.3: Khám phá · 20 phút

Cách viết đoạn văn giới thiệu nhân vật

Mục tiêu

HS nhận biết mục đích, cách sắp xếp ý và các phần mở đầu, triển khai, kết thúc của đoạn văn giới thiệu nhân vật trong sách.

Nội dung

HS đọc bài mẫu về nhân vật Thạch Sanh theo ba câu hỏi: văn bản nhằm làm gì, các ý được sắp xếp ra sao, chi tiết nào làm ý chính rõ hơn. HS hoàn thành Phiếu học tập số 3 theo nhóm đôi, sau đó rút ra cách làm chung.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 3 hoàn thành: mở đầu nêu tên nhân vật và tác phẩm; triển khai gồm đặc điểm và hai chi tiết chứng minh; kết thúc là nhận xét riêng của người viết.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV chiếu bài mẫu, đọc to một lượt và nêu ba câu hỏi phân tích. Phát Phiếu học tập số 3 cho các nhóm đôi.

    Học sinh

    HS lắng nghe, đọc thầm bài mẫu và chuẩn bị trả lời ba câu hỏi.

  2. Giáo viên

    GV gợi ý: “Câu đầu tiên của đoạn có nêu tên nhân vật và tác phẩm không? Các câu tiếp theo nói về điều gì? Câu cuối có phải là nhận xét của người viết không?”

    Học sinh

    HS trả lời dự kiến: Mục đích là giới thiệu nhân vật Thạch Sanh và nêu điều em quý. Mở đầu: “Trong truyện dân gian Thạch Sanh, em nhớ nhất chàng trai hiền lành sống bằng nghề đốn củi.” Triển khai: “Nhân vật có sức khỏe nhưng không dùng sức mạnh để ức hiếp người khác” và “Qua các thử thách và việc cứu người…”. Kết thúc: “Em muốn học cách bình tĩnh, không vội đáp lại điều xấu bằng việc xấu.”

  3. Giáo viên

    GV mời 2 nhóm trình bày và hỏi: “Chi tiết nào làm ý chính rõ hơn?”

    Học sinh

    HS trình bày: chi tiết không dùng sức mạnh để ức hiếp người khác và việc cứu người làm rõ phẩm chất của nhân vật.

  4. Giáo viên

    GV tóm tắt cách làm: giới thiệu tên nhân vật và tác phẩm; chọn đặc điểm và hai chi tiết chứng minh; kết bằng nhận xét riêng. GV nhấn mạnh: không kể hết truyện và phân biệt phẩm chất văn bản cho biết với suy nghĩ của mình.

    Học sinh

    HS ghi ba bước vào vở và đặt câu hỏi nếu còn thắc mắc.

Hoạt động 3.1: Luyện tập, thực hành · 15 phút

Luyện tập đọc hiểu và sử dụng từ điển

Mục tiêu

HS củng cố kiến thức về nội dung bài đọc và kĩ năng sử dụng từ điển qua các bài tập đã cho.

Nội dung

HS làm các bài tập 2, 3, 4, 6, 7 trong Phiếu học tập số 2 theo cặp đôi. Có thể dùng bài tương tác trên NeoEdu để kiểm tra nhanh. Bài 2: nối từ với nghĩa. Bài 3: ai là người gửi thư. Bài 4: chọn thông điệp. Bài 6: sắp xếp từ theo chữ cái. Bài 7: cách xử lí mục từ nhiều nghĩa.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án: Bài 2: kiến thiết – xây dựng và phát triển; uyên bác – có kiến thức sâu rộng; trải nghiệm – trực tiếp tham gia và cảm nhận một việc. Bài 3: Hồ Chí Minh. Bài 4: B (Học tập chăm chỉ gắn với lòng biết ơn và trách nhiệm với đất nước). Bài 6: bàn – cây – đất – hoa. Bài 7: C (đối chiếu ngữ cảnh rồi chọn nghĩa).

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV nêu yêu cầu: “Cặp đôi làm năm bài tập trong Phiếu số 2; bạn nào xong trước kiểm tra lại bằng bài tương tác trên NeoEdu.”

    Học sinh

    HS nhận phiếu, đọc kĩ từng câu hỏi.

  2. Giáo viên

    GV đi kiểm tra, hỏi khi cặp nào chọn đáp án B ở bài 4: “Vì sao em loại đáp án A?”

    Học sinh

    HS làm bài và trả lời: Đáp án A sai vì được độc lập không có nghĩa là hết trách nhiệm học tập; đáp án C sai vì việc học không chỉ có lợi cho riêng người học.

  3. Giáo viên

    GV mời một cặp đọc đáp án, cả lớp đối chiếu và sửa.

    Học sinh

    Cặp đôi đọc kết quả; các cặp khác tự chấm và sửa nếu sai.

  4. Giáo viên

    GV chốt: “Tra từ theo thứ tự chữ cái và chọn nghĩa theo ngữ cảnh là hai việc không thể thiếu khi đọc hiểu.”

    Học sinh

    HS ghi lại kết quả đúng vào Phiếu học tập số 2.

Hoạt động 3.2: Luyện tập, thực hành · 10 phút

Tìm ý và lập dàn ý giới thiệu nhân vật

Mục tiêu

HS áp dụng cấu trúc đoạn văn giới thiệu nhân vật để tìm ý và lập dàn ý cho một nhân vật em đã đọc.

Nội dung

HS làm bài tập 5: chọn một chi tiết trong bản tóm tắt và giải thích bằng 2–3 câu vì sao chi tiết đó làm rõ thông điệp. Sau đó HS thực hiện bước tìm ý trong bài tập 8: chọn một nhân vật đã đọc, ghi tên nhân vật, tác phẩm, hai chi tiết tiêu biểu và điều em học được.

Sản phẩm dự kiến

Bài 5: câu giải thích 2–3 câu, ví dụ: “Chi tiết Người nhắc các em nhớ sự hi sinh của nhiều thế hệ cho thấy việc học gắn với lòng biết ơn. Chi tiết này cũng nêu trách nhiệm học tập để góp sức xây dựng nước nhà, tức là trách nhiệm với đất nước.” Bài 8: dàn ý gồm mở đầu, hai chi tiết, kết thúc.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV nêu nhiệm vụ: “Các em làm bài 5 trong ba phút, sau đó chọn một nhân vật đã đọc và lập dàn ý bốn ý như mẫu.”

    Học sinh

    HS đọc nhiệm vụ và chọn nhân vật trong sách đã đọc.

  2. Giáo viên

    GV đi quan sát và gợi ý: “Chi tiết em chọn có thật trong văn bản không? Hai chi tiết có cùng chứng minh một đặc điểm không?”

    Học sinh

    HS viết câu giải thích bài 5 và ghi dàn ý vào vở. Dự kiến: HS chọn nhân vật Dế Mèn, ghi hai chi tiết Dế Mèn bênh vực kẻ yếu và tự nhận ra lỗi của mình.

  3. Giáo viên

    GV mời 2 HS đọc dàn ý, cả lớp nhận xét về chi tiết có căn cứ và điều học được.

    Học sinh

    HS đọc dàn ý; bạn nhận xét và góp ý bổ sung.

  4. Giáo viên

    GV nhấn mạnh: “Dàn ý phải có chi tiết làm bằng chứng, không chép lại cả truyện. Viết đoạn hoàn chỉnh là nhiệm vụ về nhà.”

    Học sinh

    HS ghi nhớ yêu cầu và điều chỉnh dàn ý nếu cần.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 15 phút

Đọc thư và giới thiệu nhân vật yêu thích

Mục tiêu

HS vận dụng việc đọc rõ, nói rõ ý và nêu thông điệp của bài đọc khi giao tiếp với người khác; hoàn thiện đoạn văn giới thiệu nhân vật.

Nội dung

HS đóng vai: một bạn đọc tóm tắt bức thư cho bạn còn lại nghe, sau đó trả lời câu hỏi “Ai là người gửi thư?” rồi nhắc lại thông điệp (bài tập 9). Sau đó HS nói một câu giới thiệu nhân vật đã chọn và chia sẻ điều em học được.

Sản phẩm dự kiến

Mỗi cặp hoàn thành một lượt đọc và trả lời: “Hồ Chí Minh. Học tập chăm chỉ gắn với lòng biết ơn và trách nhiệm với đất nước.” HS nói được một câu giới thiệu nhân vật và điều em học được. Về nhà: hoàn thiện đoạn văn 5–7 câu.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV nêu tình huống: “Hãy tưởng tượng bạn của em chưa đọc bức thư này. Em sẽ đọc cho bạn nghe và trả lời câu hỏi của bạn.”

    Học sinh

    HS nhận nhiệm vụ, phân vai người đọc và người nghe trong cặp đôi.

  2. Giáo viên

    GV quan sát và nhắc HS đọc rõ, ngắt ý đúng chỗ, nói đủ to để người nghe hiểu.

    Học sinh

    HS đọc bản tóm tắt, bạn nghe hỏi “Ai là người gửi thư?”; người đọc trả lời “Hồ Chí Minh” và nhắc lại thông điệp. Sau đó đổi vai.

  3. Giáo viên

    GV mời 3 cặp lên trình bày, nhận xét về cách đọc, cách trả lời và nêu thông điệp.

    Học sinh

    Các cặp trình bày; HS khác nhận xét về sự rõ ràng và đầy đủ ý.

  4. Giáo viên

    GV tổng kết: “Bức thư cho chúng ta thấy học tập là việc của mỗi người, gắn với trách nhiệm với đất nước. Về nhà các em hoàn thiện đoạn văn giới thiệu nhân vật.”

    Học sinh

    HS ghi thông điệp vào vở và nhận nhiệm vụ về nhà.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Đọc văn bản Thư gửi các học sinh và điền vào sáu ô sau:

  • Người gửi thư: ...
  • Người nhận thư: ...
  • Hoàn cảnh (thư được gửi vào dịp nào): ...
  • Một chi tiết tiêu biểu trong thư: ...
  • Thông điệp của thư: ...
  • Nghĩa của từ kiến thiết: ...

Phiếu học tập số 2

Bài 1. Nối từ với nghĩa đúng:

  • kiến thiết – ...
  • uyên bác – ...
  • trải nghiệm – ...
    Các nghĩa để nối: có kiến thức sâu rộng; trực tiếp tham gia và cảm nhận một việc; xây dựng và phát triển.

Bài 2. Ai là người gửi thư? Trả lời bằng một câu đủ ý.

Bài 3. Thông điệp nào sát nhất với đoạn đọc?

  • A. Được độc lập thì học sinh không còn trách nhiệm học tập.
  • B. Học tập chăm chỉ gắn với lòng biết ơn và trách nhiệm với đất nước.
  • C. Việc học chỉ có lợi cho riêng người học.

Bài 4. Sắp xếp các từ theo thứ tự chữ cái: hoa, đất, bàn, cây.

Bài 5. Khi mục từ có nhiều nghĩa, em nên làm gì?

  • A. Chỉ đọc nghĩa đầu.
  • B. Chọn nghĩa dài nhất.
  • C. Đối chiếu ngữ cảnh rồi chọn nghĩa.

Bài 6. Tra từ mầm trong cụm mầm hi vọng: ghi nghĩa gốc và nghĩa trong câu.

Phiếu học tập số 3

Đọc đoạn văn mẫu về nhân vật Thạch Sanh và trả lời ba câu hỏi:

  • Đoạn văn nhằm làm gì?
  • Các ý được sắp xếp theo trình tự nào? Ghi lại câu mở đầu, phần triển khai và câu kết thúc.
  • Chi tiết nào làm ý chính rõ hơn? Vì sao?

Bài thực hành: Chọn một nhân vật trong sách em đã đọc, lập dàn ý gồm:

  • Mở đầu: tên nhân vật, tác phẩm.
  • Triển khai: đặc điểm 1 kèm chi tiết chứng minh; đặc điểm 2 kèm chi tiết chứng minh.
  • Kết thúc: điều em học được.

Hướng dẫn về nhà

  • Hoàn thiện đoạn văn 5–7 câu giới thiệu nhân vật đã chọn theo dàn ý trong Phiếu học tập số 3, kiểm tra lại mở đầu, triển khai và kết thúc.
  • Đọc lại bức thư và viết vào vở một câu nêu điều em sẽ làm để thực hiện trách nhiệm học tập.
  • Tra từ điển để tìm hai từ nhiều nghĩa mà em gặp trong sách, ghi nghĩa phù hợp với câu đã đọc.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.