Giáo án Bài 15. Bài ca về mặt trời

GV treo tranh và hỏi: “Khi buổi sáng bắt đầu, các em nghe thấy những âm thanh nào và nhìn thấy những màu sắc nào?”

GV gợi ý thêm: “Có khi nào các em dậy sớm và thấy khu vườn hay sân nhà rất khác so với lúc chiều không?”

GV mời 2 đến 3 HS chia sẻ và ghi nhanh các từ khoá lên bảng.

GV nhận xét: “Buổi sáng có rất nhiều điều đẹp mà chúng ta hay bỏ qua. Hôm nay, cùng đọc bài Bài ca về mặt trời để xem tác giả quan sát buổi sáng như thế nào.” GV ghi tên bài lên bảng.

GV đọc mẫu đoạn tóm tắt, chú ý dừng đúng chỗ kết thúc ý. Sau đó GV nêu nhiệm vụ: “Mỗi nhóm đọc thầm, thảo luận và ghi kết quả vào phần của mình trên khăn trải bàn theo Phiếu học tập số 1.”

GV hỏi: “Người kể thức dậy lúc nào và nghe thấy gì?”, “Loài chim nào hót trong khu vườn?”, “Mặt trời xuất hiện như thế nào trong cảm nhận của người ngắm?”. GV đi quanh lớp, gợi ý nhóm nào chưa có bằng chứng: “Em tìm câu nào trong đoạn để trả lời?”

GV mời mỗi nhóm cử một bạn trình bày nhanh một chi tiết và nêu bằng chứng. GV hỏi: “Vì sao bài đọc nhắc người đọc chậm lại và quan sát điều hằng ngày?”

GV chốt: “Thông điệp của bài là vẻ đẹp bình dị trở nên mới mẻ khi ta chú ý quan sát và cảm nhận. Từ bình minh nghĩa là thời điểm trời bắt đầu sáng khi mặt trời mọc.” GV ghi thông điệp lên bảng.

GV viết lên bảng: “chân người – chân núi” và hỏi: “Trong hai cụm này, từ chân có nghĩa giống nhau không? Nét chung nào giúp em hiểu?”

GV hướng dẫn: “Nghĩa gốc là nghĩa có trước, làm cơ sở để hình thành nghĩa chuyển. Hãy tìm nghĩa gốc của từ mắt trong ‘mắt em’ và nghĩa chuyển trong ‘mắt lưới’, ‘mắt tre’.”

GV mời 2 cặp trình bày và hỏi: “Vì sao có thể nói các nghĩa của từ mắt có nét liên hệ với nhau?”

GV chốt: “Từ đa nghĩa có nhiều nghĩa liên hệ với nhau. Khi xác định nghĩa, phải đọc cả cụm từ và câu, không gán nghĩa gốc vào mọi chỗ.” GV yêu cầu HS ghi ví dụ phân tích: miệng trong ‘miệng cốc’ không phải bộ phận cơ thể nhưng gợi phần mở để chất đi vào, đi ra.

GV phát Phiếu học tập số 2 và nêu nhiệm vụ: “Đọc bài mẫu, xác định từng phần và ghi chi tiết tiêu biểu vào phiếu.”

GV hỏi: “Bài mẫu tả cảnh theo thời gian hay không gian? Hãy chỉ ra câu nào cho thấy điều đó.”

GV mời HS nêu các giác quan có trong bài mẫu (nhìn, nghe, ngửi nếu có) và giải thích vì sao chi tiết ‘những giọt nước giữ ánh nắng sớm’ làm bài sinh động.

GV chốt: “Mở bài giới thiệu nơi và lúc; thân bài tả bao quát rồi chi tiết theo trật tự; kết bài nêu tình cảm. Chọn nét nổi bật thay vì liệt kê mọi thứ.”

GV chiếu bài tập lên bảng và nêu yêu cầu: “Làm cá nhân trong 5 phút, sau đó đối chiếu với bạn cùng bàn.”

GV đi quanh lớp, hỗ trợ HS còn lúng túng ở bài (4) và (5): “Em thử thay từ chân bằng một từ khác xem nghĩa có hợp không?”

GV mời 3 HS trình bày đáp án các câu 1, 4 và 5, các bạn khác nhận xét.

GV chốt đáp án và yêu cầu HS nhận ra lỗi thường gặp: cho rằng cảnh bình minh chỉ đẹp nếu có sự kiện lạ là không đúng với bài.

GV nêu đề: “Tả một cảnh ở quê hương hoặc nơi ở vào một thời điểm cụ thể, dùng ít nhất hai giác quan.” GV hướng dẫn HS chọn một nét nổi bật thay vì liệt kê mọi thứ.

GV hỏi: “Em muốn bắt đầu bài bằng thời điểm nào và giới thiệu nơi nào?” và “Em cảm nhận cảnh ấy bằng mắt, tai hay mũi?”

GV yêu cầu HS đọc thành tiếng đoạn văn của mình với bạn cùng bàn, sau đó góp ý: “Đoạn nào câu quá dài? Ý nào bị lặp?”

GV nhận xét một số bài tiêu biểu, nhấn mạnh: “Sửa nội dung trước, sau đó mới sửa từ và dấu câu.”

GV nêu nhiệm vụ: “Theo cặp, một bạn đọc rõ bản tóm tắt, một bạn đặt câu hỏi và trả lời, sau đó đổi vai.”

GV mời 2 cặp lên trình bày, hỏi thêm: “Thông điệp của bài liên hệ thế nào với việc em quan sát cảnh vật hằng ngày?”

GV hướng dẫn giao bài về nhà: hoàn thiện bài văn tả phong cảnh và ghi chép quan sát một cảnh buổi sáng hoặc chiều tối ở nhà.

GV tổng kết: “Bài học hôm nay giúp các em hiểu nội dung bài đọc, phân biệt nghĩa của từ đa nghĩa và viết được bài văn tả cảnh. Hãy nhớ: vẻ đẹp bình dị trở nên mới mẻ khi ta chú ý quan sát và cảm nhận.”