Giáo án Bài 13. Mầm non

Tạo hứng thú, gợi nhớ những thay đổi của thiên nhiên theo mùa để dẫn vào bài Mầm non.

Trò chơi “Đoán mùa”: GV đưa lần lượt bốn tranh hoặc từ khóa (mưa phùn, lá rụng, chồi non nhú, cây đâm lộc non). HS giơ thẻ hoặc đọc to tên mùa đoán được và nêu một dấu hiệu nhận biết.

HS nêu được dấu hiệu của cảnh vật cuối đông và đầu xuân, sẵn sàng vào bài đọc.

Hiểu nội dung, chi tiết và thông điệp của bản tóm tắt bài Mầm non; hiểu nghĩa từ “lất phất” trong ngữ cảnh.

Kĩ thuật mảnh ghép. Vòng 1: nhóm chuyên gia (4 HS) được giao đọc kĩ một trong ba đoạn: (1) cảnh cuối đông, mưa, lá rụng, khoảng rừng thưa; (2) tiếng chim báo xuân và thiên nhiên thức dậy; (3) mầm non bật ra khỏi vỏ và cách nhân hóa mầm cây như em bé. Vòng 2: HS ghép thành nhóm mới gồm đủ ba chuyên gia, chia sẻ nội dung và trả lời các câu hỏi trên Phiếu học tập số 1. Đọc rõ các tên riêng, dừng khi kết thúc một ý. Phân biệt điều văn bản nêu với trải nghiệm bản thân.

Phiếu học tập số 1 hoàn thành; HS nêu được mùa đánh thức mầm non là mùa xuân, chi tiết tạo không khí yên ắng, cách nhân hóa và thông điệp của bài; giải thích được nghĩa của từ “lất phất”.

Nhận biết nghĩa gốc, nghĩa chuyển và nét liên hệ giữa các nghĩa của từ đa nghĩa; biết đọc cả cụm từ và câu để hiểu đúng nghĩa.

Kĩ thuật sơ đồ tư duy trong nhóm 4. Nhóm vẽ sơ đồ với từ “chân” ở giữa: nghĩa gốc (bộ phận dưới cơ thể người dùng để đi, đứng) và các nghĩa chuyển (chân núi, chân bàn...). Nhóm ghi nét liên hệ (vị trí dưới cùng, chỗ tựa). Sau đó nhóm bàn về “miệng cốc”, xác định vì sao không phải bộ phận cơ thể nhưng vẫn gợi phần mở để chất đi vào, đi ra. Hoàn thành Phiếu học tập số 2.

Sơ đồ tư duy của nhóm về từ “chân” và “miệng”; Phiếu học tập số 2 hoàn thành; HS nêu được nghĩa gốc là nghĩa có trước, nghĩa chuyển có nét liên hệ với nghĩa gốc.

Nhận biết cấu trúc dàn ý bài văn tả phong cảnh và cách chọn chi tiết theo trật tự quan sát.

Làm việc cặp đôi. HS đọc bài mẫu nguyên bản trong sách (không chép lại), tìm mở bài, thân bài, kết bài và các chi tiết theo trật tự thời gian hoặc không gian. Ghi kết quả vào Phiếu học tập số 3 theo bảng gợi ý: ý lớn, từ khóa, giác quan được dùng. Lưu ý: dàn ý dùng từ khóa, chưa cần câu hoàn chỉnh; chỉ chọn nét nổi bật.

Phiếu học tập số 3 hoàn thành; HS nêu được vai trò của mở bài (giới thiệu nơi và lúc), thân bài (tả bao quát rồi chi tiết theo trật tự), kết bài (nêu tình cảm); nhận ra cách dùng giác quan trong bài mẫu.

Vận dụng kiến thức để xác định nghĩa của từ đa nghĩa trong cụm từ; nối từ với nghĩa đúng.

Trò chơi “Ai nhanh hơn”, làm việc theo cặp đôi. Bài 1: “Chân núi” dùng từ chân theo nghĩa nào? A. bộ phận đi lại; B. phần dưới cùng của núi; C. người chạy nhanh. Bài 2: Nối cách dùng với nghĩa phù hợp: mắt em (cơ quan nhìn của người), mắt lưới (khoảng hở do các sợi lưới tạo ra), mắt tre (chỗ đốt của thân tre). Bài 3: Nối từ với nghĩa: lất phất (rơi nhẹ, thưa, thường nói về mưa nhỏ), nguyên sơ (còn gần trạng thái tự nhiên ban đầu), khộp (tên một nhóm cây rừng thường rụng lá theo mùa). Có thể kiểm tra nhanh trên học liệu số NeoEdu.

Đáp án: Bài 1: B (phần dưới cùng của núi). Bài 2: mắt em – cơ quan nhìn của người; mắt lưới – khoảng hở do các sợi lưới tạo ra; mắt tre – chỗ đốt của thân tre. Bài 3: lất phất – rơi nhẹ, thưa, thường nói về mưa nhỏ; nguyên sơ – còn gần trạng thái tự nhiên ban đầu; khộp – tên một nhóm cây rừng thường rụng lá theo mùa.

Củng cố nội dung bài Mầm non, nêu đúng thông điệp và trình bày rõ ràng khi trả lời người nghe.

Hoạt động cặp đôi, đóng vai người kể và người nghe. Bài 1: Theo bản tóm tắt, mùa nào đánh thức mầm non? Bài 2: Thông điệp nào sát nhất với đoạn đọc? A. Thiên nhiên luôn mang trong mình sức sống và sự đổi mới; B. Mầm cây đợi mùa xuân nhưng cảnh vật không thay đổi; C. Thiên nhiên chỉ có sức sống khi con người tác động. Bài 3: Đọc rõ bản tóm tắt cho một người nghe, trả lời câu hỏi “Mùa nào đánh thức mầm non?” bằng câu đủ ý rồi nhắc lại thông điệp.

Đáp án: Bài 1: mùa xuân (chi tiết được nêu trực tiếp). Bài 2: A (các chi tiết của đoạn cùng làm rõ thông điệp này). Bài 3: HS trả lời đủ ý, ví dụ: “Mùa xuân đánh thức mầm non. Thiên nhiên luôn mang trong mình sức sống và sự đổi mới.” Tiêu chí tham khảo: đọc rõ và ngắt ý (1 điểm), hiểu chi tiết (1 điểm), nêu đúng thông điệp (1 điểm).

Vận dụng kiến thức về dàn ý và giác quan để quan sát, ghi chép một cảnh quen thuộc ở quê hương hoặc nơi ở.

Thực hành: Tả một cảnh ở quê hương hoặc nơi ở vào một thời điểm cụ thể, dùng ít nhất hai giác quan. Trên lớp, HS chọn cảnh, ghi nhanh 6 chi tiết theo thứ tự thời gian hoặc không gian vào giấy nháp. Phần còn lại hoàn thành ở nhà.

Dàn ý có phân cấp (mở bài, thân bài, kết bài) và ít nhất 6 chi tiết, dùng ít nhất hai giác quan. Tiêu chí tham khảo: đúng mục đích và bước hoạt động (1 điểm), chọn chi tiết có căn cứ (1 điểm), bố cục và liên kết (1 điểm), từ, câu, chính tả (1 điểm); chấp nhận phương án khác hợp lí.