Tiếng ViệtLớp 5Chủ điểm 2. Thiên nhiên kì thú

Giáo án Bài 12. Những hòn đảo trên vịnh Hạ Long

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 2 tiết (70 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được nội dung chính của bài: các hòn đảo trên vịnh Hạ Long được miêu tả từ toàn cảnh đến từng dáng đảo, với nhiều điểm nhìn khác nhau.
Giải thích được nghĩa của từ “quần tụ” (tập hợp, tụ lại thành nhóm) và đặt được câu đúng nghĩa với từ này.
Giải thích được vì sao liên tưởng phong phú làm nổi bật vẻ riêng của cảnh quan đất nước, dựa trên chi tiết cụ thể trong bài.
Nhận biết được cách quan sát phong cảnh theo thời gian hoặc không gian và ghi dữ liệu vào ba cột: điều thấy/nghe, chi tiết nổi bật, cảm nhận.
Vận dụng được cấu trúc ba ý (điều muốn đề xuất, lí do, lời kết) để trình bày ý kiến về bảo tồn động vật hoang dã.
Năng lực ngôn ngữ: đọc hiểu nội dung, chi tiết và thông điệp của bài; quan sát và ghi lại dữ liệu để chuẩn bị viết bài tả; nói rõ ràng, nghe và nhắc lại đúng ý bạn khi trao đổi về bảo tồn động vật hoang dã.
Năng lực văn học: nhận ra cách tác giả thay đổi điểm nhìn và dùng so sánh, liên tưởng để cảnh đá và nước trở nên sống động; cảm nhận tình yêu và niềm tự hào trước cảnh đẹp đất nước.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: HS tự đọc thầm, tự ghi dữ liệu quan sát và tự chuẩn bị ba ý cho bài nói theo hướng dẫn của GV.
Giao tiếp và hợp tác: HS làm việc nhóm theo kĩ thuật mảnh ghép, đổi vai nói – nghe, nhận xét bạn bằng một điểm rõ và một điều nên bổ sung.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS đưa ra liên tưởng riêng cho hình dáng đảo và đề xuất biện pháp bảo vệ động vật hoang dã phù hợp với lứa tuổi.

3. Phẩm chất

Yêu nước: thể hiện tình yêu, niềm tự hào về cảnh đẹp của vịnh Hạ Long qua lời nhận xét và liên hệ với trải nghiệm bản thân.
Trách nhiệm: nêu được việc làm cụ thể để bảo vệ động vật hoang dã, biết báo người lớn hoặc cơ quan có trách nhiệm khi gặp động vật lạ bị thương.
Chăm chỉ: hoàn thành phiếu học tập, quan sát đối tượng thật ở ít nhất hai thời điểm và ghi chép trung thực.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Sách Tiếng Việt 5 (Kết nối tri thức với cuộc sống), tập 1, bài 12 “Những hòn đảo trên vịnh Hạ Long”.
Tranh hoặc đoạn video ngắn về vịnh Hạ Long do GV chuẩn bị, bảng phụ ghi sẵn câu hỏi và từ khóa.
Phiếu học tập số 1 và Phiếu học tập số 2 (in cho từng nhóm và từng HS).
Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác (neoedu.vn/learn/5/vietnamese/tap-1-bai-12-nhung-hon-dao-tren-vinh-ha-long), dùng để kiểm tra nhanh phần luyện tập sau khi HS làm bài trên giấy.

2. Học sinh

SGK Tiếng Việt 5, vở ghi, bút chì, bút mực, bút dạ.
Phiếu học tập số 1 và Phiếu học tập số 2 (sau khi nhận từ GV).
Thẻ nhóm hoặc giấy A4 để ghi ý kiến nhóm.

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Chuyến thăm vịnh Hạ Long trong trí tưởng tượng (Tiết 1)

Mục tiêu

Kích hoạt hiểu biết và cảm xúc của HS về cảnh đẹp thiên nhiên, từ đó dẫn dắt vào bài đọc.

Nội dung

GV treo tranh hoặc chiếu đoạn video ngắn về vịnh Hạ Long, đặt câu hỏi gợi mở để HS liên tưởng tới hình dáng các hòn đảo.

Sản phẩm dự kiến

HS nêu được ít nhất hai hình ảnh mà hòn đảo gợi cho mình liên tưởng, và chia sẻ một cảm xúc khi nhìn cảnh đẹp.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV treo tranh về vịnh Hạ Long và hỏi: “Nhìn những hòn đảo này, các em thấy chúng giống con vật, đồ vật hay hình người nào?”
Học sinh
HS quan sát tranh khoảng 1 phút, suy nghĩ và phát biểu. Dự kiến HS trả lời: “Giống con voi đang uống nước”, “giống mái nhà”, “giống một người đang đứng”.
Giáo viên
GV hỏi tiếp: “Điều gì làm cảnh ở đây khiến các em thấy đẹp?”
Học sinh
HS trả lời theo cảm nhận riêng. Dự kiến HS trả lời: “Nước xanh và đá nhô lên rất lạ”, “các đảo không giống nhau nên nhìn rất thú vị”.
Giáo viên
GV dẫn vào bài: “Hôm nay các em sẽ cùng xem tác giả đã miêu tả những hòn đảo ấy như thế nào.” GV ghi tên bài lên bảng.
Học sinh
HS lắng nghe, nhắc lại tên bài và mở SGK ở trang bài 12.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 15 phút

Khám phá các cách miêu tả những hòn đảo (Đọc hiểu, Tiết 1)

Mục tiêu

HS hiểu nội dung, chi tiết và thông điệp của bài; giải nghĩa được từ “quần tụ”; nhận ra cách tác giả liên tưởng để làm nổi bật cảnh đẹp.

Nội dung

HS đọc thầm bài đọc, GV đọc mẫu và nhấn mạnh tên riêng. Theo kĩ thuật mảnh ghép, nhóm 4 HS, mỗi thành viên đọc kĩ một ý (đảo nối dài như dải chắn; đảo tách rời; đảo tụ lại thành cụm; hình dáng đảo gợi liên tưởng). Các thành viên hoàn thành Phiếu học tập số 1 rồi về nhóm gốc chia sẻ để cả nhóm hoàn thiện phiếu.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 được điền đầy đủ; HS nêu được thông điệp “Liên tưởng phong phú làm nổi bật vẻ riêng của cảnh quan đất nước” kèm một chi tiết làm bằng chứng.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV đọc mẫu toàn bài, yêu cầu HS đọc thầm và gạch chân các tên riêng. GV giới thiệu từ “quần tụ” và hỏi: “Vịnh biển nào được miêu tả trong bài?”
Học sinh
HS đọc thầm, gạch chân tên riêng. Dự kiến HS trả lời: “Vịnh Hạ Long.” HS đoán nghĩa của “quần tụ” theo ngữ cảnh.
Giáo viên
GV chia nhóm 4, phát Phiếu học tập số 1 và giao từng thành viên một ý. GV đi quanh lớp, hỗ trợ nhóm gặp khó khăn bằng câu hỏi gợi mở: “Đoạn nào nói đảo nối thành dải?”
Học sinh
Các thành viên đọc kĩ phần của mình và ghi vào phiếu. Dự kiến HS trả lời: “Có nơi đảo nối dài như một dải chắn, có nơi tách rời, có nơi tụ lại thành cụm.”
Giáo viên
GV mời các nhóm trình bày nhanh. Hỏi: “Hình dáng các đảo gợi liên tưởng tới những gì?”
Học sinh
Đại diện nhóm trình bày. Dự kiến HS trả lời: “Gợi liên tưởng tới con vật, mái nhà hay một dáng người.” Các nhóm khác nhận xét bằng một điểm rõ và một điều nên bổ sung.
Giáo viên
GV hỏi: “Vì sao tác giả dùng nhiều liên tưởng như vậy?” GV chốt ý và đưa phần Ghi nhớ lên bảng.
Học sinh
HS trả lời. Dự kiến HS trả lời: “Để cảnh đá và nước không đơn điệu mà có vẻ sống động.” HS ghi Ghi nhớ vào vở.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 15 phút

Nhận biết cách quan sát và ghi chép phong cảnh (Viết, Tiết 1)

Mục tiêu

HS nhận biết được cách quan sát phong cảnh theo thời gian hoặc không gian và biết ghi dữ liệu vào ba cột trước khi viết thành bài.

Nội dung

GV chiếu một đoạn video ngắn hoặc tranh một khu vườn/bến sông do GV chuẩn bị. HS quan sát và điền Phiếu học tập số 2 theo ba cột. Sau đó GV đọc bài mẫu “Khu vườn sau nhà” để HS nhận ra trật tự quan sát và các giác quan được dùng.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 2 có ít nhất ba chi tiết thuộc cột “điều thấy/nghe”, một chi tiết nổi bật và một cảm nhận; HS nêu được hai bước cần làm khi quan sát thật là quan sát ít nhất hai thời điểm và ghi chép trước khi viết.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV giới thiệu nhiệm vụ: “Quan sát đối tượng và ghi vào ba cột, chưa viết thành bài.” GV nêu lưu ý: không bịa chi tiết; nếu tưởng tượng thì phải nói rõ.
Học sinh
HS lắng nghe, nhận Phiếu học tập số 2 và bút chì.
Giáo viên
GV chiếu đoạn video hoặc tranh và yêu cầu HS quan sát trong 1 phút rồi ghi vào phiếu. GV hỏi: “Em thấy màu sắc gì, nghe thấy âm thanh nào?”
Học sinh
HS quan sát và ghi. Dự kiến HS trả lời: “Có màu xanh của lá, tiếng nước chảy, tiếng chim hót.”
Giáo viên
GV mời 2–3 HS đọc nội dung ba cột. Hỏi: “Chi tiết nào làm em nhớ nhất? Vì sao?”
Học sinh
HS chia sẻ. Dự kiến HS trả lời: “Đàn chim bay qua mặt hồ, vì nó chuyển động và làm cảnh sinh động.”
Giáo viên
GV đọc bài mẫu và hỏi: “Bài mẫu mở bài, thân bài, kết bài nói gì?” GV chốt: quan sát theo thời gian hoặc không gian, chọn nét nổi bật, kết bài nêu tình cảm.
Học sinh
HS trả lời. Dự kiến HS trả lời: “Mở bài nêu nơi và lúc, thân bài tả bao quát rồi chi tiết, kết bài nêu tình yêu với khu vườn.”

Hoạt động 2.3: Khám phá · 10 phút

Nhận diện cấu trúc bài nói về bảo tồn động vật hoang dã (Tiết 2)

Mục tiêu

HS nhận biết được cấu trúc ba ý trong bài nói và cách nghe, ghi từ khóa, nhắc lại ý bạn.

Nội dung

GV đọc bài nói mẫu về bảo tồn động vật hoang dã. HS ghi hai từ khóa và đặt một câu hỏi làm rõ. GV hướng dẫn cấu trúc ba ý: điều muốn đề xuất, chi tiết hoặc lí do, lời kết.

Sản phẩm dự kiến

HS ghi được hai từ khóa, một câu hỏi làm rõ và xác định được ba ý trong bài nói mẫu.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV đọc bài nói mẫu hai lần, mỗi lần một giọng khác nhau. Yêu cầu HS ghi hai từ khóa.
Học sinh
HS lắng nghe và ghi từ khóa. Dự kiến HS ghi: “không mua, không nuôi nhốt”, “báo người lớn”.
Giáo viên
GV hỏi: “Bài nói có mấy ý chính? Mỗi ý làm gì?” GV gợi ý điền vào phiếu theo ba ý.
Học sinh
HS xác định ba ý. Dự kiến HS trả lời: “Ý 1 là đề xuất không mua, không nuôi nhốt; ý 2 là giữ môi trường sống; ý 3 là báo người lớn khi gặp động vật bị thương.”
Giáo viên
GV nhắc cách nói: nhìn người nghe, không đọc cả bản viết, nói 1–2 phút. Nếu khác ý, dùng mẫu “Mình hiểu ý bạn, nhưng mình nghĩ… vì…”.
Học sinh
HS ghi nhớ và nhắc lại mẫu câu nêu ý kiến khác biệt.

Hoạt động 3: Luyện tập, thực hành · 10 phút

Luyện tập từ ngữ và thông điệp (Tiết 2)

Mục tiêu

Củng cố nghĩa của từ “quần tụ” và các từ khóa; nhận biết thông điệp sát với đoạn đọc.

Nội dung

HS làm bài tập 2, 4, 6 và 7 trong SGK. Có thể dùng bài tập tương tác trên trang NeoEdu để kiểm tra nhanh sau khi HS làm bài trên giấy.
Bài 2: Nối từ với nghĩa đúng.
Bài 4: Chọn thông điệp sát nhất với đoạn đọc (A, B, C).
Bài 6: Chọn từ có nghĩa “tập hợp, tụ lại thành nhóm” và điền vào chỗ trống.
Bài 7: Đặt một câu mới với từ “quần tụ”.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án:
Bài 2: quần tụ – tập hợp, tụ lại thành nhóm; nguyên sơ – còn gần trạng thái tự nhiên ban đầu; khộp – tên một nhóm cây rừng thường rụng lá theo mùa.
Bài 4: Đáp án C – “Liên tưởng phong phú làm nổi bật vẻ riêng của cảnh quan đất nước.”
Bài 6: quần tụ.
Bài 7: Câu đúng nghĩa, ví dụ: “Đàn chim quần tụ trên ngọn cây ven hồ mỗi chiều.” (HS tự chọn câu, chấp nhận câu hợp lí.)

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu yêu cầu từng bài và cho HS làm cá nhân trong 4 phút.
Học sinh
HS làm bài vào vở hoặc phiếu.
Giáo viên
GV mời HS nối nhanh bài 2 trên bảng và hỏi: “Vì sao em chọn ‘quần tụ’ là tập hợp?”
Học sinh
HS trình bày. Dự kiến HS trả lời: “Vì trong bài, các đảo tụ lại thành cụm nên hợp với nghĩa tụ lại thành nhóm.”
Giáo viên
GV mời 2 HS đọc câu vừa đặt ở bài 7 và nhận xét về nghĩa của từ.
Học sinh
HS đọc câu, các bạn nhận xét. Dự kiến HS nhận xét: “Câu này dùng đúng nghĩa tụ lại thành nhóm.”
Giáo viên
GV chốt đáp án và nhắc: khi chọn thông điệp, phải dựa vào chi tiết trong đoạn, không dựa vào cảm nhận chung.
Học sinh
HS sửa bài nếu sai và ghi đáp án đúng vào vở.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 15 phút

Đóng vai nói – nghe về bảo tồn động vật hoang dã và giao quan sát thực tế (Tiết 2)

Mục tiêu

HS vận dụng cấu trúc ba ý để nói 1–2 phút về bảo tồn động vật hoang dã; biết đổi vai, nghe và hỏi đáp lịch sự; chuẩn bị quan sát phong cảnh thật.

Nội dung

HS chuẩn bị bài nói riêng gồm ba ý (điều muốn đề xuất, lí do hoặc chi tiết, lời kết). Hai HS đổi vai: một bạn nói 1–2 phút, bạn kia ghi hai từ khóa, nhắc lại một ý và hỏi một câu để làm rõ. Sau đó đổi vai. Cuối giờ, GV giao nhiệm vụ quan sát phong cảnh thật ở hai thời điểm.

Sản phẩm dự kiến

Mỗi HS có một bài nói ba ý dài khoảng 1–2 phút; mỗi HS nhận xét bạn bằng một điểm rõ và một điều nên bổ sung; HS có kế hoạch quan sát phong cảnh thật ở nhà.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu yêu cầu: chuẩn bị ba ý trong 3 phút, nói 1–2 phút, nhìn người nghe và không đọc bài viết. GV chia cặp đôi.
Học sinh
HS chuẩn bị ba ý vào giấy nháp. Dự kiến HS ghi: “Không mua động vật hoang dã; giữ rừng là giữ nhà của chúng; báo người lớn khi thấy động vật bị thương.”
Giáo viên
GV đi quanh lớp, hỗ trợ cặp đôi và nhắc HS dùng mẫu câu khi khác ý kiến.
Học sinh
HS nói và nghe theo cặp, đổi vai. Dự kiến HS hỏi: “Bạn nói động vật bị thương thì báo ai? Bạn có thể nói rõ hơn không?”
Giáo viên
GV mời 2–3 HS trình bày trước lớp và yêu cầu các bạn nhận xét bằng một điểm rõ và một điều nên bổ sung.
Học sinh
HS trình bày và nhận xét. Dự kiến HS nhận xét: “Bạn nói rõ ý, có ví dụ; nên thêm lí do vì sao không tự bắt động vật lạ.”
Giáo viên
GV giao nhiệm vụ về nhà: quan sát một phong cảnh ở hai thời điểm khác nhau, ghi ba cột, sau đó viết bài tả. GV nhắc phải dùng ít nhất hai giác quan.
Học sinh
HS ghi nhiệm vụ vào vở và xác định nơi sẽ quan sát.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Phần A. Đọc đoạn văn về các hòn đảo trên vịnh Hạ Long và điền vào các ý sau:

Đảo nối dài: ……………………………………………………
Đảo tách rời: ……………………………………………………
Đảo tụ lại thành cụm (quần tụ): ……………………………………………………
Hình dáng đảo gợi liên tưởng tới: ……………………………………………………

Phần B. Trả lời câu hỏi:

Vịnh biển nào được miêu tả trong bài?
Từ “quần tụ” nghĩa là gì?
Theo em, vì sao tác giả dùng nhiều liên tưởng?
Chọn một chi tiết trong bài và giải thích bằng 2–3 câu vì sao chi tiết đó làm rõ thông điệp: “Liên tưởng phong phú làm nổi bật vẻ riêng của cảnh quan đất nước.”

Phiếu học tập số 2

Quan sát một cảnh (qua video hoặc tranh do GV chuẩn bị). Ghi vào ba cột:

Cột 1 – Điều thấy/nghe: ……………………………………………………
Cột 2 – Chi tiết nổi bật: ……………………………………………………
Cột 3 – Cảm nhận: ……………………………………………………

Trả lời:

Em quan sát theo thời gian hay không gian?
Em đã dùng những giác quan nào (nhìn, nghe, ngửi, chạm)?
Chi tiết nào em cần kiểm tra lại khi quan sát ngoài thực tế?

Hướng dẫn về nhà

Quan sát một cảnh ở quê hương hoặc nơi ở vào ít nhất hai thời điểm khác nhau; ghi chép vào ba cột: điều thấy/nghe, chi tiết nổi bật, cảm nhận. Không bịa chi tiết; nếu có tưởng tượng thì phải nói rõ.
Từ ghi chép, viết bài tả một cảnh vào một thời điểm cụ thể, dùng ít nhất hai giác quan. Bài gồm mở bài (nơi và lúc), thân bài (tả bao quát rồi chi tiết), kết bài (nêu tình cảm).
Chuẩn bị bài nói 1–2 phút về bảo tồn động vật hoang dã theo ba ý: điều muốn đề xuất, lí do, lời kết. Nói trước người thân và nhờ người thân nêu một câu hỏi để làm rõ.
Đọc lại bài “Những hòn đảo trên vịnh Hạ Long” và tìm thêm một hình ảnh so sánh, liên tưởng mà em thích; giải thích ngắn gọn vì sao em thích.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.