Tiếng ViệtLớp 5Chủ điểm 2. Thiên nhiên kì thú

Giáo án Bài 10. Kì diệu rừng xanh

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 3 tiết (105 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được những đối tượng gợi liên tưởng đến thế giới tí hon và cảnh rừng thay đổi trong bài (nấm; bóng cây, ánh sáng; vượn, chồn sóc; màu lá, cỏ và đàn thú ở rừng khộp).
Giải thích được thông điệp “Quan sát tinh tế làm hiện rõ vẻ đa dạng và kì diệu của rừng” bằng một chi tiết cụ thể trong bản tóm tắt.
Nêu được nghĩa của từ khộp và vận dụng được từ này trong câu đúng nghĩa.
Nêu được cách viết bài văn tả phong cảnh: mở bài giới thiệu nơi và lúc, thân bài tả bao quát rồi tả chi tiết, kết bài nêu tình cảm.
Lập được phiếu đọc mở rộng gồm tên và nguồn văn bản, hai chi tiết, một từ mới, điều rút ra và so sánh với bài đang học.
Năng lực ngôn ngữ: đọc hiểu bản tóm tắt, nhận biết chi tiết và thông điệp, viết câu và đoạn văn ngắn đúng mục đích, nói trình bày nhận xét có lí do.
Năng lực văn học: nhận ra cách quan sát bằng nhiều giác quan và so sánh giúp cảnh rừng sinh động, cảm nhận niềm say mê khám phá của người viết.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: đọc thầm, tự tìm chi tiết trong bản tóm tắt, tự kiểm tra và sửa đáp án theo phiếu học tập.
Giao tiếp và hợp tác: trao đổi theo cặp đôi và nhóm, trình bày nhận xét có bằng chứng, góp ý bạn bằng lời lẽ lịch sự.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: phân biệt điều quan sát được với điều tưởng tượng, chọn chi tiết tiêu biểu để viết và lập dàn ý bài văn tả cảnh.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: đọc đủ văn bản, làm đủ phiếu học tập và hoàn thành bài viết ở nhà.
Trung thực: ghi đúng tên, nguồn văn bản đã đọc; phân biệt rõ điều văn bản nêu với trải nghiệm của bản thân.
Trách nhiệm: yêu quý thiên nhiên, quan sát và giữ gìn vẻ đẹp của cảnh vật quanh mình.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Bản tóm tắt bài Kì diệu rừng xanh (in hoặc chiếu lên bảng).
Tranh minh họa rừng trong sách giáo khoa, quan sát các lớp cây, vệt nắng, nấm và động vật.
Bài mẫu Sáng chủ nhật, em ra vườn sau nhà… (chiếu hoặc in).
Bảng phụ hoặc giấy khổ lớn kẻ sơ đồ bố cục Mở bài – Thân bài – Kết bài.
Phiếu học tập số 1, số 2, số 3.
Học liệu số NeoEdu: neoedu.vn/learn/5/vietnamese/tap-1-bai-10-ki-dieu-rung-xanh (bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác dùng ở hoạt động luyện tập).

2. Học sinh

Sách Tiếng Việt 5, tập 1.
Vở ghi, bút chì, bút màu.
Giấy khổ A4 hoặc A3 và bút dạ cho nhóm.
Thẻ đáp án (bìa màu) để giơ khi trả lời trắc nghiệm.

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Khu rừng trong tranh

Mục tiêu

Gợi mở hình ảnh rừng và giúp HS bước đầu phân biệt điều quan sát được với điều tưởng tượng.

Nội dung

GV chiếu tranh minh họa rừng; HS quan sát và trả lời hai câu hỏi: Em thấy gì trong khu rừng? Điều nào em chỉ tưởng tượng ra?

Sản phẩm dự kiến

Danh sách 3–4 điều HS thấy trong tranh và 1 điều các em tưởng tượng.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chiếu tranh và nêu câu hỏi: “Em thấy gì trong khu rừng này? Điều nào em chỉ tưởng tượng ra?” GV cho HS quan sát khoảng 1 phút.
Học sinh
HS quan sát tranh, suy nghĩ và ghi nhanh ý vào vở nháp.
Giáo viên
GV mời 2–3 HS trình bày. GV hỏi thêm: “Vì sao em biết đó là nấm?”
Học sinh
HS trả lời dự kiến: “Em thấy nấm mọc dưới gốc cây, có chiếc mũ tròn.” “Em tưởng tượng có tiếng chim hót vì trong tranh không có âm thanh.”
Giáo viên
GV nhận xét và dẫn vào bài: “Tác giả đã quan sát rừng rất tinh tế. Hôm nay chúng ta sẽ đọc bài Kì diệu rừng xanh để xem tác giả đã quan sát những gì.”
Học sinh
HS lắng nghe, nhắc lại tên bài và mở sách.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 25 phút

Đọc hiểu nội dung và thông điệp

Mục tiêu

HS hiểu nội dung, chi tiết và thông điệp của bài; biết nối nhận xét với bằng chứng cụ thể; hiểu nghĩa từ khộp.

Nội dung

GV đọc mẫu, hướng dẫn đọc rõ tên riêng và dừng khi hết ý. HS làm việc theo cặp đôi với Phiếu học tập số 1 để tìm chi tiết trong bản tóm tắt, sau đó rút ra thông điệp.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 đã hoàn thành với câu trả lời có chi tiết minh chứng; HS nêu được thông điệp của bài bằng lời của mình.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV đọc mẫu bản tóm tắt, nhắc đọc rõ tên riêng, dừng ở cuối mỗi ý. GV phát Phiếu học tập số 1 cho cặp đôi và giao nhiệm vụ: tìm chi tiết trả lời từng câu, ghi rõ chi tiết đó nằm ở đoạn nào.
Học sinh
HS lắng nghe, đọc thầm bản tóm tắt và nhận phiếu học tập.
Giáo viên
GV đi quanh lớp, hỗ trợ các cặp còn lúng túng; gợi ý: “Đoạn nào nói về vật nhỏ gợi liên tưởng đến thế giới tí hon?”
Học sinh
Cặp đôi thảo luận và ghi đáp án. Dự kiến: Vật nhỏ gợi liên tưởng đến thế giới tí hon là nấm. Ở đoạn thứ hai, cảnh rừng thay đổi với bóng cây, ánh sáng, vượn và chồn sóc chuyển động nhanh. Rừng khộp có màu lá, cỏ và đàn thú tạo vẻ đẹp khác. Tác giả quan sát bằng nhiều giác quan và dùng so sánh.
Giáo viên
GV mời 2 cặp trình bày; hỏi thêm: “Vì sao em nói tác giả quan sát tinh tế?” và “Từ khộp có nghĩa là gì?”
Học sinh
HS trả lời dự kiến: “Tác giả chú ý đến nấm nhỏ, bóng cây và ánh sáng nên thấy được nhiều lớp cảnh khác nhau.” “Khộp là tên một nhóm cây rừng thường rụng lá theo mùa.” Các cặp khác bổ sung hoặc nhận xét.
Giáo viên
GV chốt: thông điệp của bài là “Quan sát tinh tế làm hiện rõ vẻ đa dạng và kì diệu của rừng.” GV nhắc HS khi nhận xét phải nêu bằng chứng cụ thể, không chỉ viết “bài rất hay”. GV ghi bảng mục Ghi nhớ.
Học sinh
HS ghi Ghi nhớ vào vở và nhắc lại thông điệp bằng lời của mình.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 25 phút

Cách viết bài văn tả phong cảnh

Mục tiêu

HS nhận biết cách sắp xếp ý, cách chọn chi tiết tiêu biểu và cấu trúc ba phần của bài văn tả phong cảnh qua bài mẫu.

Nội dung

HS đọc bài mẫu theo ba câu hỏi: văn bản nhằm làm gì, các ý được sắp xếp ra sao, chi tiết nào làm ý chính rõ hơn. Các nhóm 4 HS hoàn thành Phiếu học tập số 2 và vẽ sơ đồ ba phần trên giấy khổ lớn. Không chép lại bài mẫu.

Sản phẩm dự kiến

Sơ đồ Mở bài – Thân bài – Kết bài của bài mẫu, cùng 3 cách làm bài văn tả phong cảnh do nhóm rút ra.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chiếu bài mẫu, đọc hoặc mời HS đọc. GV nêu ba câu hỏi và phát Phiếu học tập số 2 cho nhóm 4 HS.
Học sinh
HS đọc bài mẫu, nghe yêu cầu và nhận phiếu.
Giáo viên
GV hướng dẫn nhóm chỉ ra đoạn mở đầu, phần triển khai và đoạn kết; hỏi: “Câu nào giới thiệu nơi và lúc?” “Các chi tiết được tả theo trật tự nào?”
Học sinh
Nhóm thảo luận, gạch chân trong bài mẫu và vẽ sơ đồ. Dự kiến: Mở bài là câu “Sáng chủ nhật, em ra vườn sau nhà khi sương còn đọng trên lá.” Thân bài tả bao quát khu vườn rồi tả chi tiết: lối đi, giọt nước, giàn mướp, tiếng chim. Kết bài nêu tình cảm “Em yêu khoảng vườn…”.
Giáo viên
GV mời một nhóm trình bày sơ đồ; hỏi: “Chi tiết nào làm ý chính rõ hơn? Vì sao?”
Học sinh
HS trả lời dự kiến: “Những giọt nước giữ ánh nắng sớm như các hạt thủy tinh, vì chi tiết này cho thấy khung cảnh sáng và trong.” Các nhóm khác bổ sung.
Giáo viên
GV chốt ba cách làm: quan sát theo thời gian hoặc không gian, ghi màu sắc, âm thanh, chuyển động, cảm xúc thật; chọn nét nổi bật thay vì liệt kê; so sánh, nhân hóa phải làm rõ cảnh và không dùng dồn dập.
Học sinh
HS ghi ba cách làm vào Phiếu học tập số 2 và vở.

Hoạt động 3.1: Luyện tập, thực hành · 15 phút

Luyện tập đọc hiểu và từ ngữ

Mục tiêu

Củng cố nghĩa của từ, chi tiết và thông điệp của bài qua bài tập trắc nghiệm và nối.

Nội dung

Thực hiện các bài tập 2, 3, 4 và 6 trong sách. HS làm theo nhóm, có thể kiểm tra nhanh trên học liệu số NeoEdu. Đề bài 2 nối từ ngữ với nghĩa; bài 3 tìm chi tiết; bài 4 chọn thông điệp đúng; bài 6 chọn từ điền vào chỗ trống.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án đúng: bài 2: khộp – tên một nhóm cây rừng thường rụng lá theo mùa; nguyên sơ – còn gần trạng thái tự nhiên ban đầu; hệ sinh thái – hệ gồm sinh vật và môi trường sống có quan hệ với nhau. Bài 3: nấm. Bài 4: đáp án A (Quan sát tinh tế làm hiện rõ vẻ đa dạng và kì diệu của rừng). Bài 6: khộp.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chiếu bốn bài tập, nêu yêu cầu: làm theo nhóm, giơ thẻ đáp án khi có kết quả. GV có thể mở học liệu số NeoEdu để HS làm bài tương tác.
Học sinh
HS đọc đề, thảo luận nhóm và chuẩn bị thẻ đáp án.
Giáo viên
GV quan sát, hỏi nhanh: “Cụm nguyên sơ có nghĩa là gì?” “Vì sao chọn đáp án B là chưa đúng?”
Học sinh
Nhóm thống nhất đáp án. Dự kiến: Nối khộp với nhóm cây rụng lá theo mùa; nguyên sơ với trạng thái tự nhiên ban đầu; hệ sinh thái với hệ sinh vật và môi trường sống.
Giáo viên
GV chiếu đáp án, mời nhóm sai thẻ giải thích lại. GV nhận xét và khen nhóm làm đúng nhanh.
Học sinh
HS giơ thẻ đáp án, giải thích lí do chọn. Dự kiến: “Chọn A vì các chi tiết trong đoạn đều làm rõ vẻ đa dạng của rừng.”
Giáo viên
GV chốt: muốn hiểu từ mới phải dựa vào ngữ cảnh và nghĩa trong bài; chọn thông điệp phải kiểm tra các chi tiết có cùng hướng hay không.
Học sinh
HS sửa lại đáp án sai (nếu có) và ghi vào vở.

Hoạt động 3.2: Luyện tập, thực hành · 15 phút

Viết câu có bằng chứng và tả bằng quan sát

Mục tiêu

HS giải thích chi tiết làm rõ thông điệp, dùng đúng từ khộp trong câu mới và viết câu liên hệ với tranh quan sát.

Nội dung

Thực hiện các bài tập 5, 7 và 10 trong sách. Bài 5: chọn một chi tiết và giải thích bằng 2–3 câu. Bài 7: viết câu mới có từ khộp. Bài 10: nêu hai chi tiết thật từ tranh và viết một câu liên hệ.

Sản phẩm dự kiến

Bài 5: câu giải thích, ví dụ: “Chi tiết vượn và chồn sóc chuyển động nhanh cho thấy rừng luôn sống động. Điều đó cho người đọc thấy tác giả quan sát rất tinh tế.” Bài 7: ví dụ “Cuối tuần, cả nhà đi tham quan khu rừng khộp, lá vàng rụng khắp lối đi.” Bài 10: hai chi tiết đúng tranh (có một con sóc trên tảng đá bên trái; hai con chim đậu trên cành bên phải) và câu liên hệ “Vệt nắng luồn qua tán cây, làm con đường trong rừng sáng lên.”

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu ba bài tập và tiêu chí đánh giá: đúng nội dung, đủ ý, đúng chính tả và dấu câu. GV nhắc HS không chép nguyên đoạn văn.
Học sinh
HS đọc đề và viết bài làm cá nhân trong vở khoảng 8 phút.
Giáo viên
GV đi quanh lớp, nhắc HS đối chiếu chi tiết với văn bản hoặc tranh. Sau đó hướng dẫn HS đổi vở cho bạn cạnh bên để góp ý.
Học sinh
HS đổi vở, đánh giá câu của bạn theo tiêu chí và ghi lời góp ý ngắn gọn.
Giáo viên
GV mời 2–3 HS đọc câu hay và câu có chi tiết rõ ràng; GV nhận xét về cách dùng từ khộp đúng nghĩa.
Học sinh
HS đọc câu của mình. Dự kiến: “Con sóc nhỏ nhảy trên tảng đá làm khu rừng thêm sinh động.” Bạn nhận xét: “Câu này đúng vì có chi tiết trong tranh.”
Giáo viên
GV chốt: phân biệt quan sát với suy đoán; không gán tranh thành sự việc nguyên văn trong tác phẩm.
Học sinh
HS chỉnh sửa câu của mình theo lời góp ý và ghi vào vở.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 20 phút

Đọc mở rộng và lập kế hoạch viết bài tả cảnh

Mục tiêu

HS lập phiếu đọc mở rộng theo mẫu và lập dàn ý bài văn tả một cảnh quen thuộc, vận dụng cách viết vừa học.

Nội dung

HS lập Phiếu học tập số 3 cho văn bản đã đọc thực tế (nếu chưa có sách khác, dùng bản tóm tắt bài này để luyện phiếu). Sau đó, HS chọn một cảnh ở quê hương hoặc nơi ở, chọn thời điểm cụ thể và lập dàn ý ba phần, dùng ít nhất hai giác quan.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu đọc mở rộng gồm tên và nguồn, hai chi tiết thật, một từ mới giải thích theo ngữ cảnh, 3–4 câu nhận xét và điểm giống, điểm khác so với bài Kì diệu rừng xanh; dàn ý bài tả cảnh gồm Mở bài, Thân bài, Kết bài.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV giới thiệu mẫu phiếu: tên và nguồn, đối tượng, hai chi tiết, thông điệp, câu hỏi muốn trao đổi. GV nhắc khi giới thiệu không kể hết nội dung và không ghi tên sách em chưa đọc.
Học sinh
HS nhận Phiếu học tập số 3, lắng nghe và chọn văn bản đã đọc.
Giáo viên
GV hướng dẫn HS lập dàn ý: Mở bài nêu nơi và lúc; Thân bài tả bao quát rồi chi tiết; Kết bài nêu tình cảm. GV hỏi: “Em chọn thời điểm nào để cảnh có màu sắc và âm thanh rõ nhất?”
Học sinh
HS làm việc cá nhân, sau đó chia sẻ với bạn cùng bàn. Dự kiến: “Em chọn buổi chiều ở bến sông quê em, có ánh nắng vàng và tiếng gió.”
Giáo viên
GV mời 2–3 HS giới thiệu ngắn phiếu đọc mở rộng; yêu cầu HS nêu một điểm giống và một điểm khác so với bài đang học.
Học sinh
HS trình bày. Dự kiến: “Điểm giống là đều quan sát chi tiết cụ thể. Điểm khác là văn bản em đọc tả biển, còn bài Kì diệu rừng xanh tả rừng.”
Giáo viên
GV khen ngợi cách chia sẻ có bằng chứng; giao nhiệm vụ về nhà viết bài hoàn chỉnh và hoàn thiện phiếu đọc.
Học sinh
HS ghi nhiệm vụ về nhà vào vở và cất phiếu học tập.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Đọc bản tóm tắt bài Kì diệu rừng xanh, làm việc theo cặp đôi, ghi chi tiết minh chứng cho từng câu.

Câu 1: Vật nhỏ nào gợi liên tưởng đến thế giới tí hon? Chi tiết nằm ở đoạn nào?
Câu 2: Khi đi sâu hơn vào rừng, cảnh rừng thay đổi với những gì?
Câu 3: Rừng khộp có vẻ đẹp gì khác?
Câu 4: Tác giả quan sát bằng cách nào để cảnh vật hiện lên sinh động?
Câu 5: Từ khộp có nghĩa là gì? Chọn và điền đúng nghĩa.
Câu 6: Em rút ra thông điệp gì? Nêu bằng một chi tiết cụ thể làm bằng chứng.

Phiếu học tập số 2

Đọc bài mẫu Sáng chủ nhật, em ra vườn sau nhà… và trả lời ba câu hỏi.

Văn bản nhằm làm gì?
Mở bài: câu nào giới thiệu nơi và lúc?
Thân bài: các chi tiết được tả theo trật tự nào (không gian hay thời gian)? Kể tên các chi tiết chính.
Kết bài: câu nào nêu tình cảm của người viết?
Chi tiết nào làm ý chính rõ hơn? Vì sao?
Ghi ra ba cách làm bài văn tả phong cảnh bằng lời của nhóm (không chép lại mẫu).

Phiếu học tập số 3

Lập phiếu đọc mở rộng cho văn bản em đã đọc thực tế về chủ điểm Thiên nhiên kì thú.

Tên bài:
Tác giả hoặc nguồn:
Ngày đọc:
Nhân vật hoặc đối tượng được tả:
Chi tiết 1 (nêu đúng văn bản, ghi số trang nếu có):
Chi tiết 2:
Một từ mới và giải thích theo ngữ cảnh:
Nhận xét (3–4 câu, có lí do):
Một điểm giống và một điểm khác so với bài Kì diệu rừng xanh:
Câu hỏi muốn trao đổi với bạn:
Lưu ý: Nếu chưa có sách khác, dùng bản tóm tắt bài Kì diệu rừng xanh để luyện phiếu, không ghi tên một cuốn em chưa đọc.

Hướng dẫn về nhà

Viết bài văn tả một cảnh ở quê hương hoặc nơi ở vào một thời điểm cụ thể, dùng ít nhất hai giác quan. Bài viết cần đủ ba phần: Mở bài giới thiệu nơi và lúc; Thân bài tả bao quát rồi tả chi tiết; Kết bài nêu tình cảm. Kiểm tra lại dấu câu và chính tả trước khi nộp.
Hoàn thiện Phiếu học tập số 3 sau khi đọc một văn bản thật về chủ điểm Thiên nhiên kì thú; ghi đúng tên, nguồn và ngày đọc.
Đặt một câu có từ khộp đúng nghĩa và mang vào lớp để chia sẻ.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.