Giáo án Bài 71. Ôn tập hình học

Kích hoạt kiến thức đã học về hình hộp chữ nhật và tam giác, tạo tâm thế vào bài ôn tập.

GV đưa ra hai câu đố nhanh: (1) Hình hộp dài 5 cm, rộng 3 cm, cao 4 cm; (2) Tam giác có đáy 6 cm, chiều cao 4 cm. Yêu cầu HS giơ bảng con ghi kết quả thể tích và diện tích.

HS nêu được cách tính thể tích hình hộp chữ nhật và diện tích tam giác; bảng con ghi đúng kết quả $60\ \mathrm{cm}^3$ và $12\ \mathrm{cm}^2$.

Giúp HS giải thích được công thức $V = a \times b \times h$ qua hoạt động xếp khối lập phương thành từng lớp.

Nhóm 4 HS dùng bộ khối lập phương $1\ \mathrm{cm}^3$ xếp một hình hộp dài 3 khối, rộng 2 khối, cao 2 lớp, sau đó hoàn thành Phiếu học tập số 1: đếm số khối mỗi lớp, đếm số lớp và tìm công thức chung.

Phiếu học tập số 1 được hoàn thành đúng; HS nêu được công thức $V = a \times b \times h$ và giải thích được lý do bằng cách đếm khối theo lớp.

Giúp HS nhận biết quan hệ giữa đáy và diện tích tam giác khi chiều cao không đổi, và tìm được chiều cao mực nước trong bể.

Các nhóm hoàn thành Phiếu học tập số 2: (1) So sánh diện tích hai tam giác có cùng chiều cao 6 cm, đáy lần lượt 6 cm và 12 cm; (2) Bể có diện tích đáy trong 20 dm², nhận thêm 40 lít nước và không tràn, tìm mực nước tăng bao nhiêu dm.

Phiếu học tập số 2 được hoàn thành; HS nêu được diện tích tam giác sau gấp 2 lần tam giác trước và chiều cao mực nước tăng 2 dm, kèm lập luận.

Củng cố tính thể tích hình hộp chữ nhật, tìm chiều cao và đổi đơn vị dung tích thông qua các bài tập.

HS làm bài tập 1 đến 5: (1) Hình hộp $a = 5$ cm, $b = 3$ cm, $h = 4$ cm; thể tích bao nhiêu $\mathrm{cm}^3$? A. 61; B. 120; C. 60. (2) Bể dài 2 m, rộng 1,5 m, cao 1 m; thể tích bao nhiêu $\mathrm{m}^3$? (3) Hộp thể tích 120 $\mathrm{cm}^3$, dài 6 cm, rộng 4 cm; cao bao nhiêu cm? (4) Bể có diện tích đáy 12 $\mathrm{dm}^2$, mực nước cao 5 dm; có bao nhiêu lít nước? (5) Hộp dài 8 cm, rộng 5 cm, cao 2 cm; một lớp dày 1 cm gồm bao nhiêu khối 1 cm³? A. 40; B. 41; C. 80. HS làm cá nhân, sau đó đối chiếu theo cặp đôi.

Đáp án: (1) C, 60 $\mathrm{cm}^3$; (2) 3 $\mathrm{m}^3$; (3) 5 cm; (4) 60 lít (vì $12 \times 5 = 60\ \mathrm{dm}^3$); (5) A, 40 khối. HS giải thích được cách tính của từng bài.

Vận dụng công thức diện tích tam giác và thể tích hình hộp để giải bài toán có nội dung thực tế, rèn kiểm tra kết quả.

HS làm bài tập 6 đến 10: (6) Bể $4$ dm × $3$ dm × $5$ dm chứa nửa bể; một bạn trả lời 30 lít; bạn đó đúng hay sai? (7) Khối hộp 10 cm × 6 cm × 4 cm chia thành khối $1\ \mathrm{cm}^3$ được bao nhiêu khối? (8) Bể diện tích đáy trong 20 dm², nhận thêm 40 lít nước và không tràn; mực nước tăng bao nhiêu dm? (9) Hai tam giác cùng chiều cao, đáy 6 cm và 12 cm; diện tích tam giác sau gấp mấy lần tam giác trước? (10) Luống tam giác đáy 20 m, chiều cao 12 m, mỗi $\mathrm{m}^2$ trồng 3 cây; trồng được bao nhiêu cây? Nhóm thảo luận các bài 6, 8, 10 rồi trình bày.

Đáp án: (6) Đúng, vì $4 \times 3 \times 5 : 2 = 30\ \mathrm{dm}^3 = 30$ lít; (7) 240 khối; (8) 2 dm; (9) gấp 2 lần; (10) 360 cây (vì $20 \times 12 : 2 = 120\ \mathrm{m}^2$, $120 \times 3 = 360$ cây).

Vận dụng công thức thể tích và chiều cao mực nước vào tình huống thực tế, liên hệ với đồ vật quen thuộc trong gia đình.

GV nêu tình huống: Bể nước có diện tích đáy 25 dm², nhận thêm 50 lít nước và không tràn; mực nước tăng bao nhiêu dm? Sau đó giao nhiệm vụ về nhà: đo kích thước một hộp hoặc thùng chứa đồ ở nhà (đơn vị cm), tính thể tích và cho biết thể tích đó bằng bao nhiêu khối $1\ \mathrm{cm}^3$.

HS tìm được mực nước tăng 2 dm ($50 : 25 = 2$) và giải thích được cách làm; HS nộp kết quả đo và tính thể tích hộp ở nhà.