ToánLớp 5Chủ đề 12. Ôn tập cuối năm

Giáo án Bài 72. Ôn tập đo lường

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 1 tiết (35 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được thể tích là gì và đơn vị đo thể tích thường dùng: cm³, dm³, m³.
Giải thích được mối quan hệ $1\ \mathrm{dm^3} = 1\,000\ \mathrm{cm^3}$ , $1\ \mathrm{m^3} = 1\,000\ \mathrm{dm^3}$ và $1$ lít $= 1\ \mathrm{dm^3}$ .
Vận dụng được quan hệ giữa các đơn vị thể tích để đổi đơn vị và giải các bài toán liên quan đến đo lường (thể tích, dung tích, diện tích).
Kiểm tra được kết quả đổi đơn vị bằng cách so sánh độ lớn của số đo với đơn vị đã đổi.
Tư duy và lập luận toán học: HS giải thích vì sao 1 dm³ = 1 000 cm³ dựa trên việc cạnh tăng 10 lần làm thể tích tăng $10 \times 10 \times 10$ lần.
Giao tiếp toán học: HS dùng đúng thuật ngữ và ký hiệu đơn vị (cm³, dm³, m³, lít) khi trình bày và nhận xét bài làm của bạn.
Sử dụng công cụ, phương tiện học toán: HS sử dụng khối lập phương đơn vị và chai nước thực tế để hình dung thể tích, đồng thời dùng trang bài học số NeoEdu để luyện tập.
Giải quyết vấn đề toán học: HS chọn đúng phép nhân hoặc phép chia với 1 000 khi đổi đơn vị và kiểm tra kết quả hợp lý.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: HS chủ động ôn lại kiến thức đo lường đã học, tự lập sơ đồ và tự kiểm tra đáp án các bài tập.
Giao tiếp và hợp tác: HS trao đổi theo nhóm, cặp đôi để thống nhất cách đổi đơn vị và trình bày lập luận rõ ràng.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS lựa chọn cách đổi đơn vị phù hợp và vận dụng vào tình huống thực tế về dung tích chai nước.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: HS tích cực hoàn thành đầy đủ các bài luyện tập đổi đơn vị trong thời gian quy định.
Trung thực: HS nhận xét đúng, sai đối với bài làm của bạn và tự sửa lỗi của mình một cách khách quan.
Trách nhiệm: HS hoàn thành phần việc được giao trong nhóm và bài tập về nhà đo dung tích chai nước.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Khối lập phương đơn vị cạnh 1 cm (khoảng 10 khối) và một khối lập phương cạnh 1 dm (hoặc hình mô hình minh hoạ).
Bảng phụ hoặc máy chiếu ghi sẵn các mối quan hệ: $1\ \mathrm{dm^3} = 1\,000\ \mathrm{cm^3}$ , $1\ \mathrm{m^3} = 1\,000\ \mathrm{dm^3}$ , $1$ lít $= 1\ \mathrm{dm^3}$ .
Chai nước nhựa 1,5 lít để minh hoạ dung tích.
Phiếu học tập số 1 đã in cho các nhóm.
Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác tại neoedu.vn/learn/5/math/bai-72-on-tap-do-luong (dùng ở hoạt động luyện tập).

2. Học sinh

Vở ghi, bút, thước kẻ.
Bảng con và bút dạ để ghi đáp án nhanh.
Giấy A3 hoặc khổ lớn để vẽ sơ đồ tư duy (mỗi nhóm một tờ).

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Khởi động: Nhận biết khối lập phương

Mục tiêu

Gợi nhớ khái niệm thể tích và các đơn vị đo thể tích đã học, tạo hứng thú cho tiết ôn tập.

Nội dung

GV đưa khối lập phương đơn vị cạnh 1 cm và khối cạnh 1 dm, hỏi HS: mỗi khối được gọi là gì, đo bằng đơn vị nào? Sau đó GV đặt câu hỏi: “Hình nào chiếm nhiều chỗ hơn trong không gian và vì sao?”

Sản phẩm dự kiến

HS nêu được tên các đơn vị cm³, dm³, m³ và hiểu thể tích là độ lớn không gian mà hình chiếm chỗ.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV giơ khối lập phương cạnh 1 cm và khối cạnh 1 dm, hỏi: « Đây là khối gì? Nó có cạnh bằng bao nhiêu? »
Học sinh
HS quan sát và trả lời dự kiến: « Khối lập phương cạnh 1 cm, đơn vị đo thể tích là cm³. » « Khối cạnh 1 dm, đơn vị là dm³. »
Giáo viên
GV hỏi: « Khối cạnh 1 dm lớn hơn khối cạnh 1 cm bao nhiêu lần về độ dài cạnh? Vậy có thể đặt bao nhiêu khối 1 cm vào khối 1 dm? » GV gợi ý HS đếm trên hình.
Học sinh
HS suy nghĩ, trả lời dự kiến: « Cạnh dài gấp 10 lần. Có thể đặt được khoảng 1 000 khối 1 cm vào khối 1 dm. » HS giơ bảng con ghi kết quả.
Giáo viên
GV mời 2 đến 3 HS nêu ý kiến, sau đó nhận xét và chốt: thể tích cho biết hình khối chiếm bao nhiêu chỗ trong không gian.
Học sinh
HS lần lượt báo cáo kết quả trên bảng con và lắng nghe bạn khác nhận xét.
Giáo viên
GV dẫn vào bài: « Hôm nay chúng ta ôn tập cách đổi đơn vị thể tích và đo lường để giải các bài toán thực tế. »
Học sinh
HS nhắc lại tên bài ôn tập và sẵn sàng vào hoạt động tiếp theo.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 10 phút

Hệ thống hoá đơn vị thể tích

Mục tiêu

Giúp HS hệ thống các đơn vị thể tích liền nhau và giải thích được vì sao hai đơn vị liền nhau hơn kém 1 000 lần.

Nội dung

Nhóm 4 HS làm việc trên giấy A3, vẽ sơ đồ tư duy về các đơn vị thể tích: cm³, dm³, m³, lít. Nhóm trả lời câu hỏi: vì sao 1 dm³ = 1 000 cm³? Vì sao 1 m³ = 1 000 dm³? Nhóm ghi thêm mối quan hệ 1 lít = 1 dm³. Một bạn trong nhóm được chọn làm thư ký ghi chép.

Sản phẩm dự kiến

Sơ đồ tư duy của nhóm thể hiện đầy đủ các đơn vị thể tích, quan hệ giữa chúng và lập luận giải thích hệ số 1 000 (cạnh tăng 10 lần, thể tích tăng $10 \times 10 \times 10 = 1\,000$ lần).

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chia lớp thành các nhóm 4, phát giấy A3 và giao nhiệm vụ: vẽ sơ đồ tư duy về các đơn vị thể tích và giải thích vì sao hệ số là 1 000. GV nhắc HS dùng đúng ký hiệu cm³, dm³, m³.
Học sinh
HS nhận nhiệm vụ, phân công người vẽ, người ghi, người trình bày.
Giáo viên
GV đi quanh lớp, gợi ý nhóm nào lúng túng: « Nếu cạnh của hình tăng 10 lần thì thể tích tăng mấy lần? Hãy thử với khối 1 cm và khối 1 dm. »
Học sinh
HS thảo luận và trả lời dự kiến: « Thể tích tăng $10 \times 10 \times 10 = 1\,000$ lần. » Nhóm vẽ mũi tên nối các đơn vị và ghi hệ số 1 000 ở giữa.
Giáo viên
GV mời một nhóm treo sơ đồ và trình bày. GV yêu cầu các nhóm khác nhận xét về tính đầy đủ và tính đúng của sơ đồ.
Học sinh
Đại diện nhóm trình bày, các nhóm khác góp ý, ví dụ: « Nhóm bạn cần ghi thêm 1 lít = 1 dm³. »
Giáo viên
GV chốt kiến thức trên bảng: $1\ \mathrm{dm^3} = 1\,000\ \mathrm{cm^3}$ ; $1\ \mathrm{m^3} = 1\,000\ \mathrm{dm^3}$ ; $1$ lít $= 1\ \mathrm{dm^3}$ . GV lưu ý: hai đơn vị liền nhau hơn kém 1 000 lần, không phải 100 lần.
Học sinh
HS ghi các mối quan hệ vào vở và sửa sơ đồ nhóm nếu còn thiếu.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 8 phút

Đổi đơn vị thể tích và lít

Mục tiêu

Giúp HS vận dụng quan hệ giữa các đơn vị để đổi đơn vị thể tích, đổi số đo gồm hai đơn vị và kiểm tra kết quả.

Nội dung

Cặp đôi xem hai ví dụ: (1) Bình chứa 2,5 lít nước, hỏi thể tích nước bao nhiêu cm³? (2) Đổi 3 dm³ 25 cm³ ra dm³. Mỗi cặp thảo luận cách làm, sau đó nêu quy tắc đổi đơn vị và cách kiểm tra kết quả.

Sản phẩm dự kiến

HS nêu được cách làm: 2,5 lít = 2,5 dm³ = 2 500 cm³; 25 cm³ = 0,025 dm³ nên 3 dm³ 25 cm³ = 3,025 dm³, và biết kiểm tra kết quả theo độ lớn hợp lý.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV viết hai đề lên bảng và yêu cầu các cặp đôi thảo luận 3 phút: « Muốn đổi từ dm³ sang cm³ ta làm thế nào? Muốn đổi 25 cm³ sang dm³ ta làm thế nào? »
Học sinh
HS đọc đề, thảo luận cặp đôi và ghi ý kiến ra nháp.
Giáo viên
GV hướng dẫn HS nhớ lại: 1 lít = 1 dm³ nên 2,5 lít = 2,5 dm³; nhân 1 000 để đổi sang cm³. Khi đổi 25 cm³ sang dm³, GV hỏi: « Phải chia hay nhân với 1 000? »
Học sinh
HS trả lời dự kiến: « 2,5 × 1 000 = 2 500 cm³. » « 25 : 1 000 = 0,025 dm³, nên 3 dm³ 25 cm³ = 3,025 dm³. »
Giáo viên
GV mời 2 cặp trình bày cách làm. GV đặt câu hỏi kiểm tra: « 2 500 cm³ có phải là số lớn hơn 2,5 dm³ không? Vì sao? »
Học sinh
HS trình bày và trả lời: « Có, vì 1 dm³ = 1 000 cm³ nên 2,5 dm³ phải bằng 2 500 cm³. »
Giáo viên
GV chốt quy tắc: đổi từ đơn vị lớn sang đơn vị bé thì nhân với 1 000, đổi từ đơn vị bé sang đơn vị lớn thì chia cho 1 000. GV nhấn mạnh cách kiểm tra: số đo ở đơn vị bé phải lớn hơn.
Học sinh
HS ghi quy tắc vào vở và nhắc lại bằng lời của mình.

Hoạt động 3: Luyện tập, thực hành · 8 phút

Luyện tập đổi đơn vị và giải bài toán

Mục tiêu

Rèn kỹ năng đổi đơn vị thể tích, diện tích và đo lường; phát hiện và sửa lỗi sai thường gặp.

Nội dung

HS làm bài tập tương tác trên trang NeoEdu hoặc làm nhanh trên bảng con theo các đề sau: (1) Đổi 2 dm³ ra cm³; (2) Đổi 3 m³ ra dm³; (3) Đổi 4 500 cm³ ra dm³; (4) Đổi 0,25 m³ ra dm³; (5) Khối A ghép 12 khối đơn vị, khối B ghép 15 khối giống vậy, B hơn A bao nhiêu khối? (6) Đổi 1 m³ ra cm³, một bạn trả lời 1 000 000, đúng hay sai? (7) Đổi 3 dm³ 25 cm³ ra dm³; (8) Vườn chữ nhật dài 200 m, rộng 150 m, diện tích bao nhiêu héc-ta; (9) Đổi 4 m² 25 dm² ra m². HS ghi kết quả vào Phiếu học tập số 1.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án: (1) 2 000 cm³; (2) 3 000 dm³; (3) 4,5 dm³; (4) 250 dm³; (5) B hơn A 3 khối (đáp án B); (6) Đúng, vì 1 000 × 1 000 = 1 000 000 cm³; (7) 3,025 dm³; (8) 3 ha vì 200 × 150 = 30 000 m² = 3 ha; (9) 4,25 m² vì 25 dm² = 0,25 m².

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV phát Phiếu học tập số 1 và hướng dẫn HS làm bài tập 1 đến 9. GV mở trang NeoEdu để HS làm các bài tương tác nếu có thiết bị.
Học sinh
HS làm bài cá nhân trong 4 phút, ghi đáp số vào phiếu.
Giáo viên
GV quan sát, chú ý những HS đổi sai hướng nhân, chia. GV hỏi: « Vì sao câu 6 bạn trả lời 1 000 000 là đúng? Nếu bạn ghi 100 000 thì sai ở chỗ nào? »
Học sinh
HS trả lời dự kiến: « Vì 1 m³ = 1 000 dm³ = 1 000 000 cm³, nhân hai lần với 1 000. » HS kiểm tra lại bài của mình và bài của bạn cùng bàn.
Giáo viên
GV gọi một số HS đọc đáp án từng câu, mời bạn khác nhận xét. GV ghi đáp án đúng lên bảng.
Học sinh
HS đọc đáp án, nhận xét và sửa lỗi nếu cần. Ví dụ: « Câu 3: 4 500 : 1 000 = 4,5 dm³, đúng rồi. »
Giáo viên
GV nhận xét chung, nhấn mạnh lỗi thường gặp là nhầm hệ số 100 với 1 000 và quên đổi phần lẻ 25 cm³ thành 0,025 dm³.
Học sinh
HS sửa bài vào phiếu, ghi lại các lỗi đã mắc.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 4 phút

Ước lượng dung tích chai nước trong thực tế

Mục tiêu

Vận dụng kiến thức đổi đơn vị thể tích và dung tích vào tình huống thực tế quen thuộc.

Nội dung

GV đặt tình huống: Một chai nước nhựa ghi 1,5 lít. Hãy đổi lượng nước trong chai ra dm³ và ra cm³. Nếu có 4 chai như vậy, tổng lượng nước là bao nhiêu cm³? HS thực hiện lúc tại lớp và hoàn thiện ở nhà.

Sản phẩm dự kiến

HS ghi được: 1,5 lít = 1,5 dm³ = 1 500 cm³; 4 chai có 6 000 cm³ (tức 6 dm³) nước.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV giơ chai nước 1,5 lít và nêu tình huống, yêu cầu HS đổi đơn vị trên bảng con.
Học sinh
HS đọc đề và tính trên bảng con.
Giáo viên
GV gợi ý: « Muốn biết 4 chai có bao nhiêu cm³, em làm phép tính nào? »
Học sinh
HS trả lời dự kiến: « 1 500 × 4 = 6 000 cm³, tức 6 dm³. »
Giáo viên
GV mời 2 HS trình bày kết quả và cách kiểm tra.
Học sinh
HS trình bày, các bạn nhận xét về tính hợp lý của kết quả.
Giáo viên
GV khen ngợi, tổng kết tiết học và giao bài về nhà.
Học sinh
HS ghi nhiệm vụ về nhà vào vở.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Dùng trong hoạt động luyện tập. HS điền đáp số vào từng ô.

Câu 1: Đổi 2 dm³ = ...... cm³. Chọn đáp án đúng: A. 2 000; B. 2 001; C. 4 000.
Câu 2: Đổi 3 m³ = ...... dm³.
Câu 3: Đổi 4 500 cm³ = ...... dm³.
Câu 4: Đổi 0,25 m³ = ...... dm³.
Câu 5: Khối A ghép 12 khối đơn vị, khối B ghép 15 khối giống vậy. B hơn A ...... khối đơn vị. Chọn đáp án: A. 4; B. 3; C. 6.
Câu 6: Đổi 1 m³ = ...... cm³. Một bạn trả lời 1 000 000. Bạn đó đúng hay sai? Vì sao?
Câu 7: Bình chứa 2,5 lít nước. Thể tích nước là ...... cm³.
Câu 8: Đổi 3 dm³ 25 cm³ = ...... dm³.
Câu 9: Vườn chữ nhật dài 200 m, rộng 150 m. Diện tích là ...... ha.
Câu 10: Đổi 4 m² 25 dm² = ...... m².

Hướng dẫn về nhà

Làm bài tập về nhà: lấy một chai nước nhựa (hoặc hộp sữa) ghi dung tích, đổi số đo đó ra dm³ và cm³, ghi kết quả vào vở.
Tự kiểm tra lại: 1 dm³ = 1 000 cm³; 1 m³ = 1 000 dm³; 1 lít = 1 dm³. Viết 3 ví dụ đổi đơn vị và kiểm tra kết quả bằng cách so sánh độ lớn.
Học thuộc ghi nhớ: thể tích cho biết hình khối chiếm bao nhiêu chỗ trong không gian; cạnh tăng 10 lần thì thể tích tăng 1 000 lần.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.