ToánLớp 5Chủ đề 12. Ôn tập cuối năm

Giáo án Bài 73. Ôn tập toán chuyển động đều

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 1 tiết (35 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được công thức tính vận tốc, quãng đường và thời gian của chuyển động đều: $v = s : t$ , $s = v \times t$ , $t = s : v$ .
Giải thích được vì sao phải đổi đơn vị thời gian về đúng đơn vị của vận tốc trước khi tính (ví dụ: 30 phút = 0,5 giờ; 2 giờ 20 phút = $\dfrac{7}{3}$ giờ).
Vận dụng được công thức để giải các bài toán chuyển động đều về tìm vận tốc, quãng đường, thời gian, kể cả bài có thời gian nghỉ và bài tính giờ đến, thời gian kéo dài.
Tư duy và lập luận toán học: HS giải thích vì sao thời gian nghỉ không được cộng vào thời gian chuyển động khi đề yêu cầu vận tốc lúc chạy; xét đúng sai của lời giải trong bài 6.
Mô hình hoá toán học: HS chuyển tình huống chuyển động (xe đi, người đi bộ, tàu chạy) thành biểu thức $v = s : t$ , $s = v \times t$ hoặc $t = s : v$ .
Giải quyết vấn đề toán học: HS lập kế hoạch giải các bài tính quãng đường, thời gian, giờ đến; kiểm tra kết quả bằng cách ước lượng trước khi tính.
Giao tiếp toán học: HS đọc, viết đúng đơn vị (km/giờ, m/giây, giờ, phút) và trình bày lời giải bằng câu đáp ngắn gọn, có đơn vị.
Sử dụng công cụ, phương tiện học toán: HS sử dụng bảng công thức, phiếu học tập và học liệu số NeoEdu để luyện bài tập tương tác và tự kiểm tra đáp án.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: HS tự ôn lại công thức, tự đọc đề để xác định đại lượng đã cho và đại lượng cần tìm; chủ động kiểm tra kết quả bằng ước lượng.
Giao tiếp và hợp tác: HS trao đổi theo cặp đôi và nhóm 4 để thống nhất cách giải, trình bày ngắn gọn lời giải và nhận xét bài của bạn.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS lựa chọn phép tính phù hợp khi đề có thời gian nghỉ, đổi đơn vị hoặc tính giờ, phút; tìm lỗi sai trong lời giải của bạn.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: HS tích cực làm đủ các bài tập trong trò chơi và phiếu học tập, không bỏ qua bài khó.
Trách nhiệm: HS hoàn thành phần việc được giao trong nhóm và chịu trách nhiệm với đáp án do nhóm mình trình bày.
Trung thực: HS nhận xét khách quan lời giải của bạn, thừa nhận khi kết quả của mình chưa đúng và sửa lại.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Bảng phụ hoặc slide ghi ba công thức $v = s : t$ , $s = v \times t$ , $t = s : v$ và các lưu ý khi đổi đơn vị.
Phiếu học tập số 1, phiếu học tập số 2 (in sẵn, đủ cho mỗi nhóm).
Thẻ đáp án (đúng/sai, A, B, C) cho trò chơi và thẻ câu hỏi nhanh cho phần khởi động.
Học liệu số NeoEdu: trang bài học neoedu.vn/learn/5/math/bai-73-on-tap-toan-chuyen-dong-deu (bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác), máy chiếu hoặc máy tính bảng.

2. Học sinh

Vở ghi, bút, nháp, máy tính bỏ túi (chỉ dùng để kiểm tra kết quả sau khi đã ước lượng).
Bảng con và bút dạ để ghi đáp số nhanh.
Bút màu để gạch chân dữ kiện trong đề.

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Đường đua chuyển động

Mục tiêu

Huy động kiến thức nền về mối quan hệ giữa quãng đường, vận tốc và thời gian; tạo hứng thú vào bài ôn tập.

Nội dung

GV tổ chức trò chơi “Đường đua chuyển động”: các câu hỏi nhanh được trình chiếu lần lượt, HS giơ bảng con ghi đáp số. Các câu hỏi gồm: Đi 3 giờ với vận tốc 20 km/giờ được bao nhiêu km? Muốn tính quãng đường cần biết những gì? Muốn tính thời gian khi biết quãng đường và vận tốc thì làm phép tính nào?

Sản phẩm dự kiến

HS nêu được đáp số nhanh (60 km; cần biết vận tốc và thời gian; thực hiện phép chia quãng đường cho vận tốc) và nhắc lại được các mối quan hệ cơ bản.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV giới thiệu trò chơi “Đường đua chuyển động”, chia lớp thành các đội, nêu luật: mỗi câu trả lời đúng cho đội 1 điểm, giơ bảng con đồng loạt. Trình chiếu câu hỏi 1: Đi 3 giờ với vận tốc 20 km/giờ được bao nhiêu km?
Học sinh
HS lắng nghe luật chơi, các đội chọn người ghi bảng và nhận bảng con. HS suy nghĩ và ghi đáp số.
Giáo viên
GV quan sát các đội, gợi ý bằng câu hỏi: Quãng đường bằng gì nhân với gì? Sau đó trình chiếu câu hỏi 2: Muốn tính quãng đường cần biết những gì? và câu hỏi 3: Muốn tính thời gian khi biết quãng đường và vận tốc, ta làm phép tính nào?
Học sinh
HS giơ bảng con: 60 km (20 × 3 = 60). Trả lời dự kiến: Cần biết vận tốc và thời gian. Thời gian bằng quãng đường chia cho vận tốc.
Giáo viên
GV mời đại diện một đội nêu đáp án, các đội khác nhận xét. GV ghi điểm đội đúng và chốt nhanh.
Học sinh
HS đọc to đáp số của đội, lắng nghe và nhận xét bạn.
Giáo viên
GV dẫn dắt: Hôm nay chúng ta ôn lại toán chuyển động đều, bắt đầu bằng việc hệ thống công thức.
Học sinh
HS ghi tên bài vào vở: Ôn tập toán chuyển động đều.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 6 phút

Hệ thống hoá công thức chuyển động đều

Mục tiêu

HS hệ thống hoá được ba công thức cơ bản và nhận biết mối quan hệ giữa ba đại lượng s, v, t.

Nội dung

HS làm việc nhóm 4 với Phiếu học tập số 1: hoàn thành công thức và ví dụ minh hoạ cho từng đại lượng. Nhóm đối chiếu với bảng công thức và sơ đồ tư duy trên bảng phụ.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 đã hoàn thành: $v = s : t$ ; $s = v \times t$ ; $t = s : v$ , kèm một ví dụ đơn vị cho mỗi công thức (ví dụ: 60 km/giờ, 3 giờ, 180 km).

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV phát Phiếu học tập số 1, giao nhiệm vụ cho nhóm 4: hoàn thành ba công thức và ghi một ví dụ có đơn vị cho mỗi công thức trong vòng 3 phút. Gợi ý: Mỗi bạn trong nhóm phụ trách một công thức rồi kiểm tra chéo.
Học sinh
HS nhận phiếu, phân công: một bạn viết công thức vận tốc, một bạn viết công thức quãng đường, một bạn viết công thức thời gian, hai bạn còn lại kiểm tra.
Giáo viên
GV đi quanh lớp, hỏi: Vì sao vận tốc có đơn vị km/giờ? Đơn vị của quãng đường và thời gian ảnh hưởng thế nào đến đơn vị vận tốc?
Học sinh
HS trao đổi và trả lời dự kiến: Vận tốc là quãng đường đi được trong một giờ (hoặc một giây), nên có đơn vị km/giờ (hoặc m/giây). Quãng đường tính bằng km, thời gian tính bằng giờ thì vận tốc tính bằng km/giờ.
Giáo viên
GV mời 2 nhóm trình bày bảng công thức và ví dụ, các nhóm khác nhận xét. GV chiếu bảng tổng hợp để đối chiếu.
Học sinh
Đại diện nhóm đọc: $v = s : t$ (ví dụ: 120 km : 3 giờ = 40 km/giờ); $s = v \times t$ (ví dụ: 40 km/giờ × 3 giờ = 120 km); $t = s : v$ (ví dụ: 120 km : 40 km/giờ = 3 giờ).
Giáo viên
GV chốt: Ba công thức đều xuất phát từ một quan hệ: quãng đường = vận tốc × thời gian. Từ đó suy ra hai công thức còn lại bằng phép chia. Yêu cầu HS ghi công thức vào vở.
Học sinh
HS ghi công thức vào vở, đánh dấu công thức cần nhớ nhất.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 4 phút

Đổi đơn vị thời gian và tránh bẫy thời gian nghỉ

Mục tiêu

HS nhận biết cách đổi đơn vị thời gian về đơn vị của vận tốc và xác định đúng thời gian chuyển động.

Nội dung

GV tổ chức hoạt động cặp đôi: HS đổi các thời gian sang giờ hoặc giây, sau đó phân tích hai ví dụ về thời gian nghỉ theo nội dung Phiếu học tập số 2.

Sản phẩm dự kiến

HS đổi đúng: 30 phút = 0,5 giờ; 2 giờ 20 phút = $\dfrac{7}{3}$ giờ; 90 phút = 1,5 giờ; nêu được quy tắc không cộng thời gian nghỉ khi đề yêu cầu vận tốc lúc chạy.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV phát Phiếu học tập số 2 cho các cặp đôi. Nhiệm vụ: đổi đơn vị các thời gian sau: 30 phút; 2 giờ 20 phút; 90 phút. Sau đó đọc hai ví dụ về xe đi có thời gian nghỉ và xác định thời gian chuyển động.
Học sinh
HS nhận phiếu, cặp đôi thảo luận và ghi đáp số ra nháp.
Giáo viên
GV hỏi: Vì sao 2 giờ 20 phút không thể viết thành 2,20 giờ? Trong ví dụ có nghỉ 30 phút, thời gian nào dùng để chia?
Học sinh
Trả lời dự kiến: 20 phút là $\dfrac{1}{3}$ giờ, không phải 0,20 giờ, nên phải đổi đúng. Thời gian chạy là 2 giờ, không cộng 30 phút nghỉ.
Giáo viên
GV mời một cặp trình bày đáp số, cả lớp kiểm tra nhanh bằng bảng con.
Học sinh
HS đọc đáp số: 0,5 giờ; $\dfrac{7}{3}$ giờ; 1,5 giờ, giơ bảng con để đối chiếu.
Giáo viên
GV chốt: Trước khi tính, phải đổi thời gian về đúng đơn vị của vận tốc. Khi đề có thời gian nghỉ mà yêu cầu vận tốc lúc chạy, chỉ dùng thời gian chạy.
Học sinh
HS ghi quy tắc vào vở ghi nhớ.

Hoạt động 3.1: Luyện tập, thực hành · 8 phút

Ai nhanh và đúng – luyện bài tập trắc nghiệm và tính toán

Mục tiêu

HS vận dụng công thức để tính vận tốc, quãng đường, thời gian trong các tình huống quen thuộc, kiểm tra kết quả bằng ước lượng.

Nội dung

Đề bài (bài 1 đến bài 5): (1) Xe chuyển động đều từ A đến B, quãng đường 120 km, thời gian 3 giờ, không nghỉ. Vận tốc bao nhiêu km/giờ? A. 41; B. 40; C. 80. (2) Người đi bộ với vận tốc 5 km/giờ trong 2 giờ. Quãng đường bao nhiêu km? (3) Xe đi 150 km với vận tốc 50 km/giờ. Mất bao nhiêu giờ? (4) Xe đạp đi với vận tốc 12 km/giờ trong 30 phút. Đi được bao nhiêu km? (5) Một bạn chạy 100 m trong 20 giây. Vận tốc bao nhiêu m/giây? A. 6; B. 10; C. 5. Có thể sử dụng bài tương tác trên trang NeoEdu để HS tự kiểm tra sau khi làm.
Đáp án: (1) B, 40 km/giờ; (2) 10 km; (3) 3 giờ; (4) 6 km; (5) C, 5 m/giây.

Sản phẩm dự kiến

Bảng đáp số của cả lớp: 1-B (40 km/giờ); 2-10 km; 3-3 giờ; 4-6 km (30 phút = 0,5 giờ, 12 × 0,5 = 6); 5-C (5 m/giây). HS ghi được cách ước lượng cho mỗi bài.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV trình chiếu năm bài tập và nêu luật: mỗi bài làm trên bảng con, giơ đáp số khi GV hô. Nhắc HS gạch chân dữ kiện và đổi đơn vị trước khi tính. Có thể mở bài tương tác trên trang NeoEdu để HS đối chiếu.
Học sinh
HS đọc đề, gạch chân dữ kiện (quãng đường, vận tốc, thời gian) và làm bảng con.
Giáo viên
GV quan sát, hỏi gợi mở: Bài 1 có cần đổi đơn vị không? Bài 4 vì sao phải đổi 30 phút? Ước lượng đáp số bài 3 khoảng bao nhiêu giờ trước khi tính?
Học sinh
Trả lời dự kiến: Bài 1 không cần đổi vì đã là km và giờ, 120 : 3 = 40. Bài 4 đổi 30 phút = 0,5 giờ để cùng đơn vị với vận tốc km/giờ. Bài 3 ước lượng khoảng 3 giờ vì 50 × 3 = 150.
Giáo viên
GV chiếu đáp án từng bài, mời HS nêu ngắn gọn cách tính. Với bài 5, GV hỏi: Vì sao đơn vị là m/giây?
Học sinh
HS đọc đáp số và giải thích, ví dụ: 100 m trong 20 giây nên mỗi giây đi 100 : 20 = 5 m, đơn vị m/giây.
Giáo viên
GV nhận xét, khen các bạn làm đúng và ước lượng tốt; nhắc lại lỗi thường gặp: quên đổi phút ra giờ.
Học sinh
HS sửa lại bài sai (nếu có) vào vở.

Hoạt động 3.2: Luyện tập, thực hành · 7 phút

Thẩm định lời giải – luyện bài tập thời gian và giờ

Mục tiêu

HS vận dụng công thức để tính quãng đường, thời gian kéo dài, giờ đến; rèn kĩ năng xét đúng sai và kiểm tra kết quả.

Nội dung

Đề bài (bài 6 đến bài 10): (6) Tàu chạy 45 km/giờ trong 2 giờ 20 phút. Đi được bao nhiêu km? Một bạn trả lời 105. Bạn đúng hay sai? (7) Ô tô 60 km/giờ đi 90 km. Mất bao nhiêu phút? (8) Đi 72 km, xe chạy 2 giờ và nghỉ 30 phút. Vận tốc lúc chạy bao nhiêu km/giờ? (9) Xe khởi hành lúc 7 giờ 45 phút, đi 2 giờ 30 phút. Đến lúc mấy giờ? (10) Một việc bắt đầu lúc 8 giờ 50 phút, kết thúc lúc 10 giờ 15 phút. Kéo dài bao nhiêu phút?
Đáp án: (6) Đúng, 45 × $\dfrac{7}{3}$ = 105 km; (7) 90 phút (90 : 60 = 1,5 giờ = 90 phút); (8) 36 km/giờ (72 : 2 = 36); (9) 10 giờ 15 phút; (10) 85 phút.

Sản phẩm dự kiến

Nhóm hoàn thành bảng đáp số: 6-Đúng, 105 km; 7-90 phút; 8-36 km/giờ; 9-10 giờ 15 phút; 10-85 phút; kèm nhận xét về lỗi của bạn ở bài 6 (đúng) và lỗi thường gặp ở bài 8 (cộng thời gian nghỉ).

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chia nhóm 4, giao nhiệm vụ: mỗi nhóm giải năm bài trên bảng nhóm; riêng bài 6 phải xét đúng sai và giải thích. Nhắc HS đổi 2 giờ 20 phút và tính giờ, phút cẩn thận.
Học sinh
HS nhận đề, thảo luận và phân công mỗi bạn giải một bài, các bạn còn lại kiểm tra.
Giáo viên
GV đi quanh nhóm, hỏi: Bài 6 vì sao 2 giờ 20 phút không phải 2,2 giờ? Bài 8 nếu cộng 30 phút vào thời gian thì kết quả thay đổi thế nào? Bài 9 khi cộng phút được 75 phút thì làm sao?
Học sinh
Trả lời dự kiến: 20 phút bằng $\dfrac{1}{3}$ giờ nên 2 giờ 20 phút = $\dfrac{7}{3}$ giờ, không phải 2,2 giờ. Nếu cộng nghỉ thì thời gian là 2,5 giờ, vận tốc sai (28,8 km/giờ). 75 phút đổi thành 1 giờ 15 phút, nên 9 giờ 75 phút = 10 giờ 15 phút.
Giáo viên
GV mời 2 nhóm trình bày bài 6 và bài 9, các nhóm khác nhận xét. GV chiếu đáp án còn lại và nêu lưu ý về thời gian nghỉ ở bài 8.
Học sinh
Đại diện nhóm trình bày: bài 6 đúng, 45 × $\dfrac{7}{3}$ = 105; bài 9 đến lúc 10 giờ 15 phút. Các nhóm sửa lời giải của mình nếu sai.
Giáo viên
GV chốt: Khi tính thời gian giữa hai mốc giờ, có thể đổi sang phút rồi trừ hoặc cộng. Với bài có nghỉ, chỉ lấy thời gian chạy để tính vận tốc.
Học sinh
HS ghi lại các lưu ý vào vở và kiểm tra lại bài của nhóm mình.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 5 phút

Ước lượng hành trình của em

Mục tiêu

HS vận dụng công thức chuyển động đều vào tình huống thực tế quen thuộc của bản thân và gia đình.

Nội dung

GV giao nhiệm vụ: HS tìm hiểu quãng đường từ nhà đến trường (hoặc đến một địa điểm quen thuộc) và thời gian thường đi bằng xe đạp, xe buýt hoặc đi bộ. Từ đó tính vận tốc trung bình (ước lượng), đổi đơn vị và kiểm tra kết quả. Có thể làm ở nhà và ghi vào vở.

Sản phẩm dự kiến

Một phép tính hoàn chỉnh trong vở: quãng đường, thời gian (đã đổi đơn vị), vận tốc (km/giờ), kèm nhận xét về tính hợp lí của kết quả.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu tình huống: Bạn đi xe đạp từ nhà đến trường hết 15 phút, quãng đường khoảng 3 km. Hỏi vận tốc khoảng bao nhiêu km/giờ? GV hướng dẫn HS đổi 15 phút = 0,25 giờ trước khi tính, sau đó giao nhiệm vụ về nhà cho hành trình thực tế của mình.
Học sinh
HS lắng nghe, tính thử: 3 : 0,25 = 12 km/giờ và nhận nhiệm vụ.
Giáo viên
GV hỏi: Kết quả 12 km/giờ có hợp lí không? Em ước lượng vận tốc đi xe đạp thường là bao nhiêu?
Học sinh
Trả lời dự kiến: Kết quả hợp lí vì đi xe đạp thường đi khoảng vài chục km/giờ hoặc ít hơn tùy đường. HS nêu cách kiểm tra bằng 12 × 0,25 = 3 km.
Giáo viên
GV mời 2 đến 3 HS đọc kết quả hành trình của mình ở buổi học sau.
Học sinh
HS đọc quãng đường, thời gian đã đổi và vận tốc tính được.
Giáo viên
GV nhắc lại ba bước: đổi đơn vị, chọn công thức đúng, ước lượng kiểm tra. Khen ngợi tinh thần vận dụng toán vào cuộc sống.
Học sinh
HS ghi nhớ ba bước và hoàn thành bài ở nhà.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Nhóm: …… Thành viên: ……
Nhiệm vụ: Hoàn thành công thức và ví dụ có đơn vị cho từng đại lượng.

Công thức tính vận tốc: v = …… ; ví dụ: ……
Công thức tính quãng đường: s = …… ; ví dụ: ……
Công thức tính thời gian: t = …… ; ví dụ: ……
Câu hỏi thảo luận: Vì sao vận tốc có đơn vị km/giờ khi quãng đường tính bằng km và thời gian tính bằng giờ?

Phiếu học tập số 2

Họ và tên: ……
Nhiệm vụ 1: Đổi đơn vị thời gian.

30 phút = …… giờ
2 giờ 20 phút = …… giờ
90 phút = …… giờ
Nhiệm vụ 2: Đọc hai tình huống và trả lời.
Xe đi 72 km, chạy 2 giờ và nghỉ 30 phút. Thời gian dùng để tính vận tốc lúc chạy là …… giờ.
Vì sao không cộng 30 phút nghỉ vào thời gian chuyển động? Trả lời: ……

Hướng dẫn về nhà

Hoàn thành phần “Ước lượng hành trình của em”: đo hoặc ước lượng quãng đường và thời gian đi từ nhà đến trường (hoặc một địa điểm quen thuộc), tính vận tốc, ghi rõ đơn vị và kiểm tra bằng ước lượng.
Làm lại bài 6 và bài 8 trong phần luyện tập, giải thích bằng lời vì sao 2 giờ 20 phút không viết thành 2,2 giờ và vì sao thời gian nghỉ không tính vào thời gian chạy.
Truy cập trang bài học neoedu.vn/learn/5/math/bai-73-on-tap-toan-chuyen-dong-deu, làm các bài tập tương tác để tự kiểm tra đáp án; ghi lại những câu làm sai và sửa lại.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.