ToánLớp 5Chủ đề 12. Ôn tập cuối năm

Giáo án Bài 70. Ôn tập tỉ số, tỉ số phần trăm

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 2 tiết (70 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được khái niệm tỉ số của hai số a và b (b khác 0) và cách viết tỉ số dưới dạng phân số, lưu ý thứ tự hai đại lượng.
Nêu được khái niệm tỉ số phần trăm và mối liên hệ $25\%=\dfrac{25}{100}=\dfrac{1}{4}$ .
Vận dụng được cách tìm tỉ số phần trăm của a và b (a : b × 100, viết kí hiệu %) và cách tìm p% của số A (A × p : 100).
Giải thích được vì sao hai số so sánh phải cùng đơn vị và vì sao 100% ứng với toàn bộ đại lượng được chọn làm gốc.
Vận dụng được tỉ số phần trăm vào bài toán giảm giá và bài toán tìm số khi biết tổng và tỉ số.
Tư duy và lập luận toán học: HS giải thích được vì sao chọn a : b hay b : a, vì sao 100% ứng với đại lượng gốc, và kiểm tra đáp số bằng cách thử lại.
Mô hình hoá toán học: HS biểu diễn tỉ số và tỉ số phần trăm bằng sơ đồ đoạn thẳng, sơ đồ tóm tắt đề bài để giải bài toán có lời văn.
Giải quyết vấn đề toán học: HS giải được bài toán giảm giá, bài toán tỉ số với tổng và hiệu, bài toán tìm p% của một số.
Giao tiếp toán học: HS đọc, viết đúng kí hiệu %, dấu : và đơn vị; trình bày lời giải đầy đủ phép tính và đáp số kèm đơn vị.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: HS chủ động ôn lại kiến thức đã học, tự kiểm tra kết quả bằng cách ước lượng hoặc thử lại đáp số.
Giao tiếp và hợp tác: HS thảo luận theo nhóm 4 để hoàn thành sơ đồ hệ thống hoá, trình bày và nhận xét lời giải của bạn bằng câu có lý do.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS xác định đúng mẫu số (đại lượng gốc) trong mỗi bài toán và chọn cách giải phù hợp.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: HS tích cực làm đủ 10 bài tập ôn tập và hoàn thành phiếu học tập đúng thời gian.
Trách nhiệm: HS hoàn thành phần việc được giao trong nhóm và thực hiện đầy đủ bài vận dụng về nhà.
Trung thực: HS nêu đúng kết quả tự kiểm tra, không sao chép đáp án của bạn khi làm bài.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Máy chiếu hoặc bảng phụ ghi đề bài, sơ đồ hệ thống hoá và đáp án.
Bảng phụ kẻ sẵn sơ đồ khăn trải bàn gồm các ô: Tỉ số, Tỉ số phần trăm, Tìm p% của số A, Ghi nhớ.
Phiếu học tập số 1, Phiếu học tập số 2 (in cho mỗi nhóm).
Thẻ đáp án A, B, C và thẻ đúng/sai dùng cho trò chơi.
Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác (neoedu.vn/learn/5/math/bai-70-on-tap-ti-so-ti-so-phan-tram) để chiếu và cho HS kiểm tra nhanh đáp số ở phần luyện tập.

2. Học sinh

Sách giáo khoa Toán 5, vở ghi, bút, thước kẻ.
Bảng con, bút dạ và giẻ lau.
Tờ giấy khổ A3 hoặc khăn trải bàn để nhóm hoàn thành sơ đồ hệ thống hoá.
Máy tính cầm tay (chỉ dùng để kiểm tra lại phép tính, không thay thế lập luận).

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Khởi động: Đố bạn nhanh

Mục tiêu

Kích hoạt kiến thức cũ về tỉ số và tỉ số phần trăm, tạo tâm thế học tập.

Nội dung

GV chiếu đề: Lớp 5A có 20 học sinh, trong đó 8 em thích bóng đá. Hỏi nhanh: Tỉ số của số học sinh thích bóng đá và cả lớp là bao nhiêu? Viết $0{,}35$ thành phần trăm bằng bao nhiêu?

Sản phẩm dự kiến

HS trả lời được nhanh bằng bảng con: tỉ số $\dfrac{8}{20}$ và $0{,}35 = 35\%$ ; cả lớp đọc đồng thanh quy tắc viết tỉ số phần trăm.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu luật chơi: mỗi em viết đáp án ra bảng con, giơ lên khi GV đếm 3 nhịp.
Học sinh
HS lắng nghe, chuẩn bị bảng con và bút dạ.
Giáo viên
GV chiếu đề bài thứ nhất, sau đó đưa thêm câu: Viết $0{,}35$ thành phần trăm.
Học sinh
HS suy nghĩ và viết đáp án: $\dfrac{8}{20}$ (có thể rút gọn thành $\dfrac{2}{5}$ ) và 35%.
Giáo viên
GV mời 2 HS giơ bảng và hỏi: Vì sao em viết tỉ số $8:20$ mà không phải $20:8$ ?
Học sinh
HS trả lời: Vì bài hỏi số học sinh thích bóng đá so với cả lớp, nên số thích bóng đá là số đứng trước, cả lớp là số đứng sau.
Giáo viên
GV dẫn vào bài: Hôm nay chúng ta hệ thống lại tỉ số và tỉ số phần trăm.
Học sinh
HS ghi tên bài vào vở: Ôn tập tỉ số, tỉ số phần trăm.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 15 phút

Hệ thống hoá tỉ số và tỉ số phần trăm

Mục tiêu

HS nắm lại khái niệm tỉ số, tỉ số phần trăm và mối liên hệ giữa phân số, số thập phân và phần trăm.

Nội dung

Nhóm 4 HS hoàn thành Phiếu học tập số 1 trên khăn trải bàn: điền khái niệm tỉ số của a và b, cách viết tỉ số phần trăm, và lấy ví dụ $25\%=\dfrac{25}{100}=\dfrac{1}{4}$ , $0{,}35=35\%$ . Lưu ý: thứ tự hai đại lượng phải đúng và hai số so sánh phải cùng đơn vị.

Sản phẩm dự kiến

Sơ đồ khăn trải bàn đầy đủ: tỉ số của a và b là a : b hoặc $\dfrac{a}{b}$ (b khác 0); tỉ số phần trăm = tỉ số × 100 và viết %; $25\%=\dfrac{1}{4}$ ; $0{,}35=35\%$ .

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chia lớp thành nhóm 4, phát khăn trải bàn và Phiếu học tập số 1; giao nhiệm vụ điền 4 ô trong 5 phút.
Học sinh
HS nhận nhiệm vụ, phân công người ghi, người đọc, người kiểm tra lại.
Giáo viên
GV đi quanh lớp, gợi ý nhóm còn lúng túng: Hãy đọc lại đề, xác định số nào là 'số so sánh', số nào là 'số gốc'.
Học sinh
HS thảo luận, viết khái niệm và lấy ví dụ. Dự kiến câu trả lời: Tỉ số của 3 và 4 là $\dfrac{3}{4}$ hoặc 3 : 4; $\dfrac{3}{4}=75\%$ .
Giáo viên
GV mời 2 nhóm trình bày, các nhóm khác nhận xét bằng câu: Nhóm bạn đúng/chưa đúng vì ...
Học sinh
HS trình bày; các nhóm nhận xét, bổ sung. Dự kiến: Tỉ số 3 : 4 khác 4 : 3 vì thứ tự đại lượng khác nhau.
Giáo viên
GV chốt: tỉ số là thương của hai số cùng đơn vị; tỉ số phần trăm là tỉ số viết dưới dạng phần trăm; $25\%=\dfrac{1}{4}$ .
Học sinh
HS sửa và hoàn thiện sơ đồ khăn trải bàn của nhóm mình, ghi vào vở.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 15 phút

Hệ thống hoá cách tìm tỉ số phần trăm và tìm p% của một số

Mục tiêu

HS nắm được hai quy tắc: tìm tỉ số phần trăm của a và b; tìm p% của số A; hiểu 100% ứng với đại lượng gốc.

Nội dung

Cả lớp cùng làm ví dụ sau, dùng sơ đồ đoạn thẳng để minh hoạ: Một nhóm có 8 bạn nữ, 12 bạn nam. Nữ chiếm bao nhiêu phần trăm cả nhóm? (Cả nhóm 20 bạn; 8 : 20 × 100 = 40%.) Tiếp theo: Một vườn có 60 cây; 35% là cây cam. Có bao nhiêu cây cam? (60 × 35 : 100 = 21 cây.) Chú ý lỗi thường gặp: nữ so với nam khác nữ so với cả nhóm.

Sản phẩm dự kiến

HS nêu được: tỉ số phần trăm của a và b = a : b × 100 (%); p% của A = A × p : 100; kết luận 40% và 21 cây; nhận biết được đại lượng gốc khi giải toán.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu câu hỏi: Đề bài hỏi nữ chiếm bao nhiêu phần trăm cả nhóm thì số nào làm gốc? Vì sao?
Học sinh
HS suy nghĩ, trả lời: Cả nhóm làm gốc, vì 100% ứng với cả nhóm.
Giáo viên
GV vẽ sơ đồ đoạn thẳng chia 20 phần bằng nhau để minh hoạ 8 phần nữ, hướng dẫn tính $8:20\times100=40$ .
Học sinh
HS theo dõi, tính và kiểm tra lại: $8:20=0{,}4$ ; $0{,}4\times100=40$ . Đáp số: 40%.
Giáo viên
GV đặt câu hỏi: Nếu đề hỏi nam chiếm bao nhiêu phần trăm cả nhóm thì kết quả bằng bao nhiêu? Vì sao?
Học sinh
HS trả lời: $12:20\times100=60\%$ ; $40\%+60\%=100\%$ nên kết quả hợp lí.
Giáo viên
GV chốt quy tắc: tìm p% của A thì A × p : 100; kiểm tra bằng cách ước lượng hoặc cộng các phần trăm lại bằng 100%.
Học sinh
HS ghi quy tắc vào vở và sơ đồ nhóm.

Hoạt động 3.1: Luyện tập, thực hành · 15 phút

Luyện tập: Trả lời nhanh bằng thẻ đáp án

Mục tiêu

Củng cố kĩ năng viết tỉ số dưới dạng phân số tối giản, đổi số thập phân và phần trăm, tìm p% của số.

Nội dung

HS làm bài tập 1 đến 5 (chiếu lên màn hình hoặc bảng phụ, có thể dùng bài tương tác trên trang NeoEdu để kiểm tra nhanh). Bài 1: Tỉ số của 6 và 15 ở dạng phân số tối giản là gì? Bài 2: Viết 0,35 thành phần trăm; chỉ nhập số. Bài 3: Viết 25% thành số thập phân. Bài 4: 12 học sinh trong 30 học sinh chiếm bao nhiêu phần trăm? Bài 5: Tìm 15% của 240. A. 37; B. 72; C. 36.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án: Bài 1: $\dfrac{2}{5}$ (6 : 15, rút gọn cho 3). Bài 2: 35 (0,35 = 35/100 = 35%). Bài 3: 0,25 (25 : 100 = 0,25). Bài 4: 40 (12 : 30 × 100 = 40%). Bài 5: Đáp án C, 36 (240 × 15 : 100 = 36).

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chiếu lần lượt 5 bài, đọc đề, nhắc HS dùng bảng con và giơ đáp án.
Học sinh
HS lắng nghe, đọc đề và chuẩn bị bảng con.
Giáo viên
GV yêu cầu HS giải thích ngắn cách tính; với bài 5 hỏi: Vì sao không chọn đáp án A?
Học sinh
HS viết đáp án và phép tính. Dự kiến: Bài 5 không chọn A (37) vì 15% của 240 không bằng 37, phép tính là 240 × 15 : 100.
Giáo viên
GV mời 3 HS trình bày; hỏi: Bài 3, vì sao $25\%=0{,}25$ ?
Học sinh
HS trình bày: Vì 25% là $\dfrac{25}{100}$ nên bằng 25 : 100 = 0,25.
Giáo viên
GV chữa đáp án, chiếu đáp án chuẩn; khen những HS làm đúng cả 5 bài và nhắc lỗi thường gặp.
Học sinh
HS đối chiếu, sửa sai vào vở.

Hoạt động 3.2: Luyện tập, thực hành · 10 phút

Luyện tập: Giải bài toán có lời văn

Mục tiêu

Vận dụng tỉ số phần trăm vào bài toán giảm giá, bài toán tỉ số với tổng và bài toán tìm số khi biết tổng và tỉ số.

Nội dung

Nhóm 4 làm Phiếu học tập số 2 gồm bài 6, 9, 10. Bài 6: Áo 200 000 đồng giảm 10%. Giá mới bao nhiêu đồng? Một bạn trả lời: 180 000. Bạn đó đúng hay sai? Bài 9: Chu vi vườn chữ nhật 60 m, dài : rộng = 3 : 2. Chiều rộng bao nhiêu mét? Bài 10: Tổng hai số là 100, số bé bằng $\dfrac{1}{4}$ số lớn. Số lớn là bao nhiêu?

Sản phẩm dự kiến

Đáp án: Bài 6: Đúng; giảm 20 000 đồng, 200 000 − 20 000 = 180 000 đồng. Bài 9: 12 m (nửa chu vi 30 m; tổng tỉ số 5 phần; rộng 30 : 5 × 2 = 12 m). Bài 10: 80 (tỉ số 1 : 4, tổng 5 phần; 100 : 5 × 4 = 80).

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV phát Phiếu học tập số 2, yêu cầu nhóm tóm tắt đề bằng sơ đồ trước khi giải.
Học sinh
HS đọc đề, vẽ sơ đồ tóm tắt và thảo luận cách giải.
Giáo viên
GV đi kiểm tra, hỏi: Bài 6, số gốc để tính 10% là số nào?
Học sinh
HS trả lời: Số gốc là 200 000 đồng; giảm 10% là 20 000 đồng. Dự kiến một số nhóm nghĩ 10% của 180 000 nên cần giải thích.
Giáo viên
GV mời 1 nhóm trình bày bài 9 và 1 nhóm trình bày bài 10; các nhóm khác kiểm tra bằng cách thử lại.
Học sinh
HS trình bày; kiểm tra: $12\times2=24$ , $24+12+12+...$ với chu vi $(12+18)\times2=60$ đúng.
Giáo viên
GV chốt: bài giảm giá phải tính theo giá gốc; bài tỉ số với tổng tính theo số phần bằng nhau.
Học sinh
HS ghi lời giải hoàn chỉnh vào vở.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 10 phút

Vận dụng: Điều tra thực tế lớp học

Mục tiêu

Vận dụng tỉ số phần trăm để mô tả số liệu thực tế, rèn tính trung thực khi thu thập số liệu.

Nội dung

Nhiệm vụ về nhà: Điều tra 20 bạn trong khối 5 (hoặc trong lớp) về môn thể thao yêu thích, ghi số bạn chọn mỗi môn. Tính tỉ số phần trăm số bạn chọn mỗi môn so với 20 bạn. Viết kết quả thành một đoạn ngắn 3 đến 4 câu, trong đó có ít nhất một câu dùng tỉ số phần trăm và một câu có đơn vị kèm theo.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu điều tra có số liệu thật, bảng tính tỉ số phần trăm từng môn có kiểm tra tổng 100% và đoạn văn ngắn nêu kết quả. Tại lớp, HS trình bày 1 kết quả để cả lớp nhận xét.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV hướng dẫn cách điều tra và yêu cầu HS ghi số liệu trung thực, nêu rõ cách tính.
Học sinh
HS ghi nhiệm vụ vào vở và chuẩn bị phiếu điều tra.
Giáo viên
GV mời 2 HS trình bày kết quả đã làm trong phần thực hành (nếu có thời gian), hoặc kiểm tra mẫu trên bảng.
Học sinh
HS trình bày. Dự kiến: Bóng đá 8 bạn, chiếm 40%; cầu lông 5 bạn, chiếm 25%.
Giáo viên
GV hỏi: Vì sao tổng các tỉ số phần trăm của các môn phải bằng 100%?
Học sinh
HS trả lời: Vì mỗi bạn chỉ chọn một môn, nên các phần cộng lại bằng cả nhóm, tức 100%.
Giáo viên
GV nhận xét và nhắc HS nộp phiếu điều tra vào tiết sau.
Học sinh
HS ghi nhận nhiệm vụ, sửa lại phần tính toán nếu cần.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Nhiệm vụ: Hoàn thành khăn trải bàn của nhóm bằng cách điền vào các ô sau.

Tỉ số của a và b (b khác 0) là: ..........
Cách viết tỉ số phần trăm của a và b: ..........
Ví dụ: $25\%=\dfrac{25}{100}=\dfrac{1}{4}$ ; hãy điền ví dụ $0{,}35=$ ..........
Vì sao hai số so sánh phải cùng đơn vị? Trả lời: ..........
100% ứng với đại lượng nào khi giải bài toán? Trả lời: ..........
Sau khi hoàn thành, cả nhóm kiểm tra lại: mỗi thành viên đều đọc được và giải thích được một ô.

Phiếu học tập số 2

Nhóm 4 HS hoàn thành các bài sau, trình bày đầy đủ phép tính và đơn vị.

Bài 6: Áo 200 000 đồng giảm 10%. Giá mới bao nhiêu đồng? Một bạn trả lời 180 000. Bạn đó đúng hay sai? Vì sao?
Bài 9: Chu vi vườn chữ nhật 60 m, dài : rộng = 3 : 2. Chiều rộng bao nhiêu mét?
Bài 10: Tổng hai số là 100, số bé bằng $\dfrac{1}{4}$ số lớn. Số lớn là bao nhiêu?
Gợi ý: Vẽ sơ đồ tóm tắt trước khi giải; thử lại đáp số bằng đề bài.

Hướng dẫn về nhà

Thực hiện điều tra 20 bạn về môn thể thao yêu thích, ghi số liệu vào phiếu điều tra trung thực.
Tính tỉ số phần trăm số bạn chọn mỗi môn so với 20 bạn; kiểm tra tổng các phần trăm bằng 100%.
Viết đoạn văn ngắn 3 đến 4 câu nêu kết quả, dùng ít nhất một câu có tỉ số phần trăm và một câu có đơn vị kèm theo.
Làm lại bài 4, 5 và 8 trong sách giáo khoa; ghi lại lỗi sai (nếu có) và cách sửa.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.