Giáo án Bài 69. Ôn tập các phép tính với số tự nhiên, phân số, số thập phân

Kích hoạt kiến thức cũ về cộng phân số cùng mẫu, trừ phân số cùng mẫu và nhân số tự nhiên; tạo không khí sôi nổi đầu giờ.

Lớp chia 2 đội. Mỗi đội có 3 thẻ phép tính: $\frac{2}{7}+\frac{3}{7}$, $\frac{7}{9}-\frac{2}{9}$ và $18\times 24$. Các thành viên lần lượt lên bảng viết kết quả rồi chuyền phấn cho bạn tiếp theo.

Kết quả đúng của ba phép tính: $\frac{5}{7}$; $\frac{5}{9}$; 432. Lập luận được vì sao khi cộng hai phân số cùng mẫu thì giữ nguyên mẫu số.

Hệ thống hoá cách cộng, trừ hai phân số cùng mẫu và khác mẫu; nêu được vai trò của việc quy đồng mẫu số và chọn mẫu chung nhỏ.

HS làm việc theo cặp đôi với Phiếu học tập số 1 gồm: a) $\frac{2}{7}+\frac{3}{7}$; b) $\frac{7}{9}-\frac{2}{9}$; c) $\frac{1}{2}+\frac{1}{3}$; d) $\frac{5}{6}-\frac{1}{4}$ (rút gọn kết quả). GV hướng dẫn ví dụ: bình có $\frac{3}{4}$ lít nước, dùng $\frac{1}{6}$ lít, còn bao nhiêu lít? Lưu ý quan niệm sai: không được cộng cả mẫu số.

Phiếu học tập số 1 đã điền đủ: $\frac{5}{7}$; $\frac{5}{9}$; $\frac{5}{6}$; $\frac{7}{12}$. Nêu được quy tắc cộng, trừ phân số cùng mẫu và khác mẫu.

Nêu được quy tắc nhân hai phân số và chia một phân số cho phân số khác 0; giải thích được vì sao chia thì nhân với phân số đảo ngược.

Nhóm 4 HS hoàn thành khăn trải bàn: ở giữa ghi ba phép tính $\frac{2}{3}\times\frac{3}{5}$, $\frac{3}{4}:\frac{2}{5}$, $\frac{5}{6}:\frac{1}{12}$; mỗi HS viết cách làm vào một ô ở mép khăn. Sau đó nhóm thống nhất kết quả ở giữa khăn. GV gợi ý ví dụ sợi dây: $\frac{5}{6}:\frac{1}{12}=\frac{5}{6}\times 12=10$ đoạn. Nhấn mạnh: không đảo số bị chia.

Khăn trải bàn của nhóm ghi kết quả: $\frac{2}{5}$; $\frac{15}{8}$; 10. Nêu được quy tắc nhân phân số và quy tắc chia phân số.

Vận dụng phép nhân, chia số tự nhiên và tìm số chưa biết; biết kiểm tra kết quả bằng tính ngược, ước lượng và đối chiếu tính chất của phép cộng.

GV trình bày mẫu bài 9: có 18 hộp, mỗi hộp 24 bút, chia đều cho 9 lớp. GV hướng dẫn kiểm tra: $48\times 9=432$ nên đáp số 48 bút là hợp lí. Tiếp đó GV hướng dẫn tìm x trong $(x+120):6=45$. Cuối cùng GV nêu cách kiểm tra phân số: kết quả $\frac{5}{6}$ của $\frac{1}{2}+\frac{1}{3}$ phải lớn hơn $\frac{1}{2}$.

HS giải thích được cách tìm x và cách kiểm tra kết quả bằng tính ngược; nêu được: tổng của hai số dương lớn hơn từng số hạng.

Thực hiện đúng các phép tính cộng, trừ, nhân, chia phân số, rút gọn và nhận xét được đúng sai của lời giải.

HS làm bài 1 đến bài 6 trên bảng con, sau đó đối chiếu với học liệu số NeoEdu (phần bài tập tương tác). Bài 1: $\frac{2}{7}+\frac{3}{7}$. Bài 2: $\frac{7}{9}-\frac{2}{9}$. Bài 3: $\frac{2}{3}\times\frac{3}{5}$, rút gọn. Bài 4: $\frac{3}{4}:\frac{2}{5}$, rút gọn. Bài 5: $\frac{1}{2}+\frac{1}{3}$, rút gọn. Bài 6: $\frac{5}{6}-\frac{1}{4}$; một bạn trả lời $\frac{7}{12}$, hỏi bạn đúng hay sai.

Đáp án: bài 1: $\frac{5}{7}$; bài 2: $\frac{5}{9}$; bài 3: $\frac{2}{5}$; bài 4: $\frac{15}{8}$; bài 5: $\frac{5}{6}$; bài 6: đúng, vì $\frac{10}{12}-\frac{3}{12}=\frac{7}{12}$.

Chuyển tình huống thực tế thành phép tính với phân số hoặc số tự nhiên, ghi đúng đơn vị và kiểm tra kết quả.

HS làm Phiếu học tập số 2 gồm: bài 7 (bình có $\frac{3}{4}$ lít nước, dùng $\frac{1}{6}$ lít, còn bao nhiêu lít? nhập phân số tối giản); bài 8 (sợi dây dài $\frac{5}{6}$ m, cắt đoạn $\frac{1}{12}$ m, có bao nhiêu đoạn?); bài 9 (18 hộp, mỗi hộp 24 bút, chia đều cho 9 lớp); bài 10 (tìm số tự nhiên x biết $(x+120):6=45$).

Đáp án: bài 7: $\frac{7}{12}$ lít; bài 8: 10 đoạn; bài 9: 48 bút; bài 10: x = 150. Phiếu học tập số 2 hoàn thành đủ lời giải và đơn vị.

Vận dụng các phép tính với phân số và số tự nhiên vào tình huống đời sống; biết tự kiểm tra và đặt bài toán tương tự.

Nhóm đôi giải hai bài toán: (1) Thùng có $\frac{4}{5}$ lít sữa, mỗi cốc cần $\frac{1}{10}$ lít. Pha được bao nhiêu cốc? (2) Bạn Lan có $\frac{3}{4}$ cốc đường, đã dùng $\frac{1}{8}$ cốc. Còn lại bao nhiêu cốc đường? Sau đó mỗi HS tự viết một bài toán tương tự để về nhà.

Đáp án: (1) $\frac{4}{5}:\frac{1}{10}=8$ cốc; (2) $\frac{3}{4}-\frac{1}{8}=\frac{5}{8}$ cốc. HS nêu được cách kiểm tra bằng tính ngược hoặc ước lượng.