NeoEdu
Giáo án Toán 5
ToánLớp 5Chủ đề 12. Ôn tập cuối năm

Giáo án Bài 68. Ôn tập số tự nhiên, phân số, số thập phân

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 2 tiết (70 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

  • Nêu được cấu tạo của số thập phân gồm phần nguyên và phần thập phân ngăn cách bởi dấu phẩy, đọc và viết được số thập phân.
  • Giải thích được giá trị của chữ số theo hàng trong số thập phân; nêu được mỗi hàng bên trái gấp 10 lần hàng bên phải liền kề.
  • Vận dụng được cách đổi phân số thập phân sang số thập phân và ngược lại; thêm hoặc bớt chữ số 0 ở cuối phần thập phân mà giá trị không đổi.
  • Vận dụng được kiến thức về số tự nhiên, phân số và số thập phân để giải các bài tập tìm thành phần chưa biết, so sánh và tính toán đơn giản.
  • Tư duy và lập luận toán học: HS giải thích được vì sao 0,05 khác 0,5 và vì sao 125/100 = 1,25 dựa trên giá trị các hàng.
  • Mô hình hoá toán học: HS biểu diễn số thập phân qua bảng giá trị hàng và qua phân số thập phân, từ đó chuyển đổi giữa các dạng biểu diễn.
  • Giao tiếp toán học: HS đọc, viết đúng số thập phân và trình bày ngắn gọn cách làm bằng ngôn ngữ toán học.
  • Sử dụng công cụ, phương tiện học toán: HS sử dụng bảng giá trị hàng, phiếu học tập và học liệu số NeoEdu để kiểm tra kết quả.

2. Năng lực chung

  • Tự chủ và tự học: HS tự đọc lại bảng ghi nhớ, tự kiểm tra đáp án bài tập và chủ động hoàn thiện phiếu ôn tập.
  • Giao tiếp và hợp tác: HS trao đổi theo nhóm, giải thích cho bạn cách đọc, viết số thập phân và cách đổi phân số; nhận xét bài làm của bạn.
  • Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS vận dụng kiến thức để giải quyết các tình huống đọc, viết số đo và kiểm tra tính đúng sai của kết quả.

3. Phẩm chất

  • Chăm chỉ: HS tích cực làm đủ 10 bài tập ôn luyện và hoàn thành phiếu học tập đúng thời gian.
  • Trách nhiệm: HS hoàn thành nhiệm vụ nhóm, sẵn sàng giúp đỡ bạn còn lúng túng khi đọc và viết số thập phân.
  • Trung thực: HS kiểm tra đáp án một cách khách quan, thừa nhận sai sót và sửa lại khi phát hiện lỗi.
  • Nhân ái: HS kiên nhẫn hướng dẫn bạn trong nhóm, không chê bai khi bạn làm sai.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

  • Bảng phụ hoặc bảng lớp vẽ sẵn bảng giá trị hàng của số thập phân (hàng chục, đơn vị, phần mười, phần trăm, phần nghìn).
  • Thẻ số và thẻ dấu phẩy để tổ chức trò chơi khởi động.
  • Phiếu học tập số 1 và số 2 (in sẵn cho từng nhóm).
  • Bảng nhóm, bút dạ, khăn trải bàn hoặc giấy A3 cho hoạt động nhóm.
  • Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác tại neoedu.vn/learn/5/math/bai-68-on-tap-so-tu-nhien-phan-so-so-thap-phan; sơ đồ giá trị hàng trong phần Hiểu bản chất của bài học trên trang này để chiếu lên lớp.

2. Học sinh

  • Sách Toán 5, vở ghi, bút chì, bút mực, thước kẻ.
  • Bảng con và bút dạ để trả lời nhanh.
  • Máy tính bảng hoặc điện thoại (nếu nhà trường có) để làm bài tập tương tác trên NeoEdu, nếu không có thì làm trên vở.

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Đọc số nhanh, nhận diện số thập phân

Mục tiêu

Giúp HS nhớ lại cách đọc số thập phân và phân biệt phần nguyên với phần thập phân.

Nội dung

GV viết lên bảng các số 12,375; 18,245; 0,05; 0,5; 7,050; 9,008. Lần lượt chỉ từng số, HS đọc to và nêu phần nguyên, phần thập phân của số đó. Trò chơi “Ai nhanh hơn”: GV đọc một số, HS giơ bảng con ghi số đó.

Sản phẩm dự kiến

HS đọc đúng các số thập phân đã cho và xác định được phần nguyên, phần thập phân của từng số.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV giới thiệu trò chơi “Ai nhanh hơn”, nêu luật chơi: GV đọc số, cả lớp nhanh chóng viết số vào bảng con và giơ lên.

    Học sinh

    HS lắng nghe luật chơi, chuẩn bị bảng con và bút dạ.

  2. Giáo viên

    GV chỉ vào số 12,375 trên bảng và hỏi: “Số này có phần nguyên là bao nhiêu? Phần thập phân là bao nhiêu?” Sau đó GV đọc lần lượt các số 0,05; 7,050; 18,245 để HS viết.

    Học sinh

    HS đọc “mười hai phẩy ba trăm bảy mươi lăm”, trả lời: phần nguyên là 12, phần thập phân là 375. HS viết số vào bảng con khi GV đọc.

  3. Giáo viên

    GV mời 2 đến 3 HS giơ bảng và đọc to số vừa viết; hỏi: “Vì sao số 0,05 không đọc là không phẩy năm?”

    Học sinh

    HS đọc số và trả lời dự kiến: “Vì 0,05 có hai chữ số ở phần thập phân, chữ số 5 ở hàng phần trăm, không phải hàng phần mười.”

  4. Giáo viên

    GV nhận xét và chốt: Số thập phân gồm phần nguyên và phần thập phân ngăn bởi dấu phẩy; khi đọc, đọc phần nguyên, đọc “phẩy”, rồi đọc phần thập phân.

    Học sinh

    HS nhắc lại cách đọc số thập phân theo hướng dẫn của GV.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 10 phút

Hệ thống hoá cấu tạo và giá trị các hàng của số thập phân

Mục tiêu

HS hệ thống lại cấu tạo số thập phân và quan hệ giữa các hàng liền kề.

Nội dung

Nhóm 4 HS hoàn thành Phiếu học tập số 1. Phiếu gồm bảng giá trị hàng cho số 12,375 và câu hỏi về số 18,245, số 7,050. Sử dụng sơ đồ giá trị hàng trên trang bài học NeoEdu để đối chiếu.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 đã hoàn thành, gồm bảng giá trị hàng của các số và kết luận về quan hệ giữa các hàng liền kề.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV chiếu sơ đồ giá trị hàng trên NeoEdu, chia lớp thành các nhóm 4 HS, phát Phiếu học tập số 1. GV nêu yêu cầu: hoàn thành bảng, giải thích vì sao mỗi hàng bên trái gấp 10 lần hàng bên phải.

    Học sinh

    HS nhận phiếu, đọc yêu cầu và chia việc trong nhóm: một bạn đọc số, một bạn điền bảng, một bạn kiểm tra, một bạn trình bày.

  2. Giáo viên

    GV đi quanh lớp, gợi ý: “Số 3 trong 12,375 đứng ở hàng nào? Giá trị của nó là bao nhiêu?”. Nếu nhóm chưa xong, GV hỏi: “Hàng phần mười gấp mấy lần hàng phần trăm?”.

    Học sinh

    HS điền bảng: chữ số 1 ở hàng chục (giá trị 10), chữ số 2 ở hàng đơn vị, chữ số 3 ở hàng phần mười (0,3), chữ số 7 ở hàng phần trăm (0,07), chữ số 5 ở hàng phần nghìn (0,005). HS trả lời: hàng phần mười gấp 10 lần hàng phần trăm.

  3. Giáo viên

    GV mời một nhóm trình bày kết quả trên bảng nhóm, hỏi: “Số 7,050 có thể viết gọn thành số nào? Vì sao giá trị không đổi?”.

    Học sinh

    Đại diện nhóm trình bày; HS trả lời dự kiến: “7,050 = 7,05 vì thêm chữ số 0 vào cuối phần thập phân không làm thay đổi giá trị.”

  4. Giáo viên

    GV chốt kiến thức: Mỗi hàng bên trái gấp 10 lần hàng bên phải liền kề; có thể thêm hoặc bớt chữ số 0 ở cuối phần thập phân mà giá trị không đổi. GV yêu cầu HS ghi vào vở.

    Học sinh

    HS ghi nội dung chốt vào vở và đối chiếu với bài làm của nhóm.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 15 phút

Đổi phân số thập phân và số thập phân

Mục tiêu

HS vận dụng được cách đổi phân số thập phân sang số thập phân và ngược lại, bao gồm số hỗn số có phần nguyên.

Nội dung

Theo cặp đôi, HS hoàn thành Phiếu học tập số 2: đổi 37/100, 9/1 000, 125/100 sang số thập phân; đổi 4 và 3/100 thành số thập phân; giải thích vì sao 9/1 000 = 0,009. GV làm mẫu ví dụ “Viết 4 và 3/100 thành số thập phân”.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 2 đã hoàn thành, kèm lời giải thích cách đổi và cách viết đủ chữ số giữ chỗ.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV làm mẫu: “4 và 3/100: phần nguyên là 4, phần phân số 3/100 = 0,03, vậy 4 và 3/100 = 4,03.” GV nêu nhiệm vụ cặp đôi và phát Phiếu học tập số 2.

    Học sinh

    HS quan sát, ghi ví dụ mẫu vào vở và nhận phiếu học tập.

  2. Giáo viên

    GV hướng dẫn: “Mẫu có bao nhiêu chữ số 0 thì phần thập phân có bấy nhiêu chữ số. Với 9/1 000, cần viết đủ hai chữ số 0 giữ chỗ.” GV theo dõi cặp nào viết 0,9 hoặc 0,09 để nhắc nhở.

    Học sinh

    Cặp đôi làm bài. Dự kiến: 37/100 = 0,37; 9/1 000 = 0,009 (vì cần hai chữ số 0 giữ hàng phần mười và hàng phần trăm); 125/100 = 1,25.

  3. Giáo viên

    GV mời 2 cặp báo cáo, hỏi: “Vì sao 125/100 đọc là 1 đơn vị và 25 phần trăm?”.

    Học sinh

    HS trả lời dự kiến: “125/100 = 100/100 + 25/100 = 1 + 0,25 = 1,25, nên có 1 đơn vị và 25 phần trăm.”

  4. Giáo viên

    GV nhấn mạnh: Đổi phân số thập phân sang số thập phân theo số chữ số 0 ở mẫu; viết đủ các chữ số giữ chỗ. Lưu ý quan niệm sai: không bỏ số 0 ngay sau dấu phẩy, vì 0,05 khác 0,5.

    Học sinh

    HS ghi chốt vào vở, sửa lại bài làm nếu có sai sót.

Hoạt động 3: Luyện tập, thực hành · 35 phút

Luyện tập trạm ôn tập số tự nhiên, phân số, số thập phân

Mục tiêu

HS vận dụng các kiến thức đã ôn để giải các bài tập đọc viết số, tìm giá trị chữ số, đổi dạng và tìm thành phần chưa biết.

Nội dung

Lớp chia thành 4 nhóm làm 4 trạm, mỗi trạm 2 đến 3 bài trong 10 bài tập của bài học: Trạm 1 (bài 1, 2, 4); Trạm 2 (bài 3, 5, 7); Trạm 3 (bài 6, 8, 9); Trạm 4 (bài 10 và luyện tập đổi phân số). Sau 8 phút, nhóm chuyển trạm; GV và HS cùng chữa bài tại trạm 4. Có thể dùng bài tương tác trên trang NeoEdu để kiểm tra nhanh.

Sản phẩm dự kiến

Các bài tập đã làm đúng; đề và đáp án như sau. Bài 1: Viết 37/100 dưới dạng số thập phân → 0,37. Bài 2: Viết 9/1 000 → 0,009. Bài 3: Giá trị của chữ số 4 trong 18,245 là 0,04 (4 ở hàng phần trăm). Bài 4: Số gồm 6 đơn vị và 8 phần mười → 6,8. Bài 5: 7,050 = 7 + 0,05. Bài 6: Đổi 125/100 → 1,25, bạn trả lời đúng. Bài 7: Trong 0,625 có 625 phần nghìn (0,625 = 625/1 000). Bài 8: 4 và 3/100 = 4,03. Bài 9: ?/15 = 4/5 → tử số là 12 (15 = 5 × 3 nên 4 × 3 = 12). Bài 10: 17/6 − 1 = 11/6, nhập phân số tối giản 11/6.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV phổ biến luật chơi: mỗi trạm có một phiếu bài tập và một bạn làm trưởng trạm; nhóm làm xong thì sang trạm tiếp theo sau tín hiệu chuông. GV đặt câu hỏi gợi mở tại mỗi trạm: “Em dựa vào hàng nào để viết số này?”.

    Học sinh

    HS nhận nhiệm vụ, chọn trưởng trạm, bắt đầu làm bài tại trạm đầu tiên.

  2. Giáo viên

    GV đi kiểm tra các trạm, hỏi nhanh: “Vì sao mẫu số 1 000 cần 3 chữ số 0?” hoặc “Muốn tìm tử số của ?/15 = 4/5 ta làm thế nào?”. GV gợi ý khi HS bí: “Thử nhân cả tử và mẫu của 4/5 với số nào để mẫu bằng 15?”.

    Học sinh

    HS làm bài, trao đổi trong nhóm, ghi lời giải ngắn vào vở. Dự kiến HS trả lời: “Vì 1 000 có ba chữ số 0 nên phần thập phân có ba chữ số”; “Vì 15 = 5 × 3, nên 4/5 = 12/15, tử số là 12.”

  3. Giáo viên

    GV tổ chức chữa bài tập 10 và bài 6 trước lớp, mời HS nêu cách làm; yêu cầu HS nhận xét lời giải của bạn. GV nêu câu hỏi: “Bạn nói 125/100 = 1,25 là đúng hay sai? Vì sao?”.

    Học sinh

    HS đại diện trình bày. Dự kiến: “Đúng, vì 125 phần trăm là 1 đơn vị và 25 phần trăm, nên 1,25.” HS khác nhận xét và bổ sung.

  4. Giáo viên

    GV nhận xét chung các trạm, nêu các lỗi thường gặp (bỏ số 0 sau dấu phẩy, đếm sai hàng) và chốt cách làm đúng.

    Học sinh

    HS sửa lại bài làm sai, ghi nhận các lỗi thường gặp để tránh lặp lại.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 5 phút

Vận dụng đọc viết số thập phân trong đời sống

Mục tiêu

HS vận dụng kiến thức về số thập phân để đọc và viết các số liệu trong thực tế.

Nội dung

GV đưa ra tình huống: Bạn An đo chiều cao cây non được 1 mét 25 xăng-ti-mét, viết là 1,25 m; bạn Bình ghi số 0,5 kg đường nhưng viết nhầm thành 0,05 kg. Nhiệm vụ: đọc to các số đo, nhận xét bạn nào ghi đúng, bạn nào ghi sai và giải thích. Giao thêm về nhà: tìm ba số thập phân trong sách báo, hóa đơn hoặc bảng tin và đọc cho người thân nghe.

Sản phẩm dự kiến

HS đọc đúng các số đo, chỉ ra được lỗi ghi số và giải thích được bằng giá trị hàng; hoàn thành nhiệm vụ tìm số thập phân ở nhà.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV nêu tình huống và yêu cầu HS đọc to hai số đo, xác định bạn nào ghi đúng, bạn nào ghi sai.

    Học sinh

    HS lắng nghe, suy nghĩ cá nhân trong 1 phút.

  2. Giáo viên

    GV hỏi: “Số 0,05 kg và 0,5 kg khác nhau như thế nào? Chữ số 5 ở hàng nào trong mỗi số?”.

    Học sinh

    HS trả lời dự kiến: “0,5 kg có chữ số 5 ở hàng phần mười, 0,05 kg có chữ số 5 ở hàng phần trăm nên giá trị nhỏ hơn 10 lần.”

  3. Giáo viên

    GV mời 2 HS trình bày, khen những em giải thích rõ ràng bằng giá trị hàng.

    Học sinh

    HS trình bày, các bạn nhận xét và bổ sung.

  4. Giáo viên

    GV giao nhiệm vụ về nhà và nhắc lại: khi đọc và viết số thập phân phải chú ý giữ đúng hàng và không bỏ sót chữ số 0.

    Học sinh

    HS ghi nhiệm vụ về nhà vào vở.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Hoàn thành bảng giá trị hàng của số 12,375:

  • Chữ số 1: hàng chục, giá trị 10
  • Chữ số 2: hàng đơn vị, giá trị 2
  • Chữ số 3: hàng phần mười, giá trị ?
  • Chữ số 7: hàng phần trăm, giá trị ?
  • Chữ số 5: hàng phần nghìn, giá trị ?

Câu hỏi:

  • Số 18,245: chữ số 4 ở hàng nào, có giá trị là bao nhiêu?
  • Vì sao hàng phần mười gấp 10 lần hàng phần trăm?
  • Vì sao 7,050 = 7,05? Giải thích bằng giá trị các hàng.
  • Đọc số 0,05 và số 0,5, nêu điểm khác nhau.

Phiếu học tập số 2

Đổi các phân số thập phân sau thành số thập phân:

  • 37/100 = ?
  • 9/1 000 = ? (Gợi ý: cần mấy chữ số 0 giữ chỗ?)
  • 125/100 = ?

Viết các số sau thành số thập phân:

  • 4 và 3/100 = ?
  • Số gồm 6 đơn vị và 8 phần mười = ?

Câu hỏi:

  • Vì sao 9/1 000 viết là 0,009 mà không phải 0,9?
  • Bạn An nói 125/100 = 1,25, bạn đúng hay sai? Vì sao?

Hướng dẫn về nhà

  • Ôn lại cách đọc, viết số thập phân; xem lại bảng ghi nhớ: mỗi hàng bên trái gấp 10 lần hàng bên phải liền kề; có thể thêm chữ số 0 ở cuối phần thập phân mà giá trị không đổi.
  • Làm lại bài tập 3, 7, 9 và 10 trong vở; viết lời giải ngắn cho từng bài.
  • Tìm ít nhất ba số thập phân trong sách báo, hóa đơn hoặc bảng tin ở nhà; đọc to từng số và ghi lại phần nguyên, phần thập phân của mỗi số.
  • Có thể luyện thêm bài tương tác trên trang bài học NeoEdu: neoedu.vn/learn/5/math/bai-68-on-tap-so-tu-nhien-phan-so-so-thap-phan.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.