Giáo án Bài 61. Thực hành tính toán và ước lượng về vận tốc, quãng đường, thời gian trong chuyển động đều

Huy động kiến thức cũ về mối quan hệ giữa vận tốc, quãng đường, thời gian và tạo tâm thế dự đoán trước khi đo thực tế.

GV đưa ra câu hỏi: Một bạn đi bộ 1 km thì mất khoảng bao lâu? Mỗi HS viết dự đoán ra bảng con, sau đó tính vận tốc theo dự đoán.

Mỗi HS có một dự đoán thời gian đi 1 km và vận tốc tương ứng theo km/giờ, được ghi trên bảng con.

Hệ thống hoá công thức vận tốc, quãng đường, thời gian và cách đổi đơn vị thời gian, độ dài trước khi thực hành tính toán.

Nhiệm vụ nhóm 4 bằng kĩ thuật khăn trải bàn: mỗi nhóm điền vào ô trung tâm ba công thức $v = \dfrac{s}{t}$, $s = v \times t$, $t = \dfrac{s}{v}$; mỗi thành viên ghi một cách đổi đơn vị (giờ ↔ phút, giây ↔ phút, km ↔ m) vào ô của mình rồi thống nhất đáp án.

Khăn trải bàn của mỗi nhóm có ba công thức đúng và bảng đổi đơn vị: 1 giờ = 60 phút, 1 phút = 60 giây, 1 km = 1000 m, 12 phút = 0,2 giờ, 1 km/giờ bằng $\dfrac{1000}{3600}$ m/giây.

Thực hành đo quãng đường, bấm giờ ba lượt đi bộ, tính vận tốc trung bình từng lượt theo đúng quy tắc an toàn và phân công vai.

Chọn lối đi thẳng trong sân, không có xe và được người lớn cho phép. Nhóm 3 người phân vai: một người đi, một người bấm giờ, một người đánh dấu và ghi. Thống nhất hiệu lệnh xuất phát, mốc đầu và mốc cuối, đơn vị đo. Thực hiện ba lượt, ghi kết quả vào Phiếu học tập số 1 rồi tính vận tốc từng lượt và vận tốc trung bình. Không ép bạn chạy.

Phiếu học tập số 1 của mỗi nhóm có đủ quãng đường, thời gian ba lượt, vận tốc từng lượt (làm tròn đến hai chữ số thập phân khi cần) và phép tính kèm đơn vị. Ví dụ: 20 m trong 16 giây, $v = 20 : 16 = 1{,}25$ m/giây.

Phân biệt dữ liệu đo thật với dữ liệu giả định, kiểm tra kết quả trước khi kết luận và đề xuất cách đo đáng tin hơn.

Các nhóm đối chiếu kết quả với dự đoán ban đầu. Nếu kết quả khác dự đoán nhiều, nhóm kiểm tra dụng cụ, dữ liệu và cách tính. Nhóm viết hai nguyên nhân có thể gây sai lệch và hai cách cải thiện. Ghi cụ thể trong Phiếu học tập số 1, mục Kiểm tra kết quả.

Phiếu học tập số 1 có mục Kiểm tra kết quả: so sánh với dự đoán, ít nhất hai nguyên nhân (bước đi thay đổi, phản xạ bấm giờ khác nhau, mốc đích chưa thống nhất) và hai đề nghị cải thiện (thống nhất mốc và hiệu lệnh, đo nhiều lượt).

Vận dụng công thức và đổi đơn vị để giải các bài tập về chuyển động đều, trình bày phép tính kèm đơn vị.

Nhóm cặp đôi làm Phiếu học tập số 2 gồm các bài sau: (1) Đi 40 m trong 32 giây, tính vận tốc trung bình theo m/giây. (2) Đi bộ 1,2 m/giây trong 50 giây, tính quãng đường. (3) Xe đạp 12 km/giờ đi 3 km, tính thời gian theo phút. (4) Đi 100 m trong 80 giây, lượt sau 100 m trong 100 giây, lượt đầu nhanh hơn bao nhiêu m/giây? (5) Một bạn đi 60 m trong 40 giây, nghỉ 20 giây; tính vận tốc khi đi và vận tốc cả hành trình có nghỉ. Sau đó đối chiếu đáp án trên học liệu số NeoEdu.

Phiếu học tập số 2 hoàn thành với đáp án: (1) 1,25 m/giây (40 : 32 = 1,25); (2) 60 m (1,2 × 50 = 60); (3) 15 phút (3 : 12 = 0,25 giờ = 15 phút); (4) 0,25 m/giây (100 : 80 − 100 : 100 = 1,25 − 1 = 0,25); (5) khi đi 1,5 m/giây (60 : 40 = 1,5), cả hành trình có nghỉ 1 m/giây (60 : 60 = 1).

Tổng hợp kết quả thực hành thành một báo cáo ngắn gồm nhiệm vụ, cách làm, dữ liệu, kết quả, hạn chế và một đề nghị cải thiện, gắn với đo đạc thực tế trong đời sống.

Mỗi nhóm viết báo cáo ngắn theo cấu trúc: nhiệm vụ, cách làm, dữ liệu, kết quả, hạn chế, một đề nghị cải thiện. Giao về nhà: bài 7 (đi 1 km mất 12 phút, tính vận tốc theo km/giờ và cách kiểm tra) và bài 8 (ba lượt cùng quãng đường có thời gian khác nhau, nêu hai nguyên nhân và cách làm phép đo đáng tin hơn).

Báo cáo ngắn của nhóm gồm đủ sáu mục; bài về nhà: bài 7 có đáp án 5 km/giờ (12 phút = 0,2 giờ; 1 : 0,2 = 5), kèm cách kiểm tra bằng đo thực tế ở nơi an toàn.