Giáo án Bài 60. Quãng đường, thời gian của một chuyển động đều

Gợi nhớ ý nghĩa của quãng đường, thời gian và vận tốc trong đời sống; tạo tình huống để HS tự nhận ra mối liên hệ giữa ba đại lượng.

GV đưa tình huống: Xe máy đi với vận tốc 40 km/giờ. Hỏi: Đi trong 3 giờ được bao nhiêu km? Muốn đi hết 120 km với vận tốc 40 km/giờ thì mất mấy giờ?

HS nêu được cách tìm quãng đường khi biết vận tốc và thời gian (40 × 3 = 120 km) và cách tìm thời gian khi biết quãng đường và vận tốc (120 : 40 = 3 giờ). HS đoán được ý nghĩa của bài học mới.

HS nhận ra chuyển động đều có quãng đường đi trong mỗi giờ bằng nhau và hình thành công thức $v = s : t$, từ đó suy ra $s = v \times t$ và $t = s : v$.

Nhóm 4 HS hoàn thành Phiếu học tập số 1: quan sát bảng số liệu về chuyển động của ô tô, tính vận tốc trong từng dòng, nhận xét và rút ra công thức. Các nhóm dán bảng nhóm và giải thích cách làm.

Mỗi nhóm hoàn thành phiếu số 1 với vận tốc 60 km/giờ ở cả ba dòng; nêu được công thức $v = s : t$, $s = v \times t$, $t = s : v$ và đơn vị vận tốc km/giờ hoặc m/giây.

HS vận dụng công thức để tìm quãng đường và thời gian; biết đổi thời gian về đơn vị phù hợp với vận tốc; hiểu rằng thời gian nghỉ không tính vào thời gian chuyển động khi tìm vận tốc lúc chạy.

GV trình bày Ví dụ 1 (ô tô 60 km/giờ đi 90 km, mất bao nhiêu phút?) và Ví dụ 2 (đi 72 km, xe chạy 2 giờ và nghỉ 30 phút, vận tốc lúc chạy bao nhiêu km/giờ?). HS thảo luận cặp đôi để tìm lời giải, sau đó cả lớp rút ra cách làm và quan niệm sai cần tránh.

HS giải được Ví dụ 1: 90 : 60 = 1,5 giờ = 90 phút; giải được Ví dụ 2: 72 : 2 = 36 km/giờ, giải thích được vì sao không cộng 30 phút nghỉ; nêu được hai lưu ý về đổi đơn vị và thời gian nghỉ.

Củng cố cách tính vận tốc, quãng đường, thời gian qua các bài tập trắc nghiệm và điền số ngắn.

Chia lớp thành 4 đội, mỗi đội 4 đến 6 HS xếp thành hàng. Lần lượt giải các bài 1, 2, 3, 5 trong mục bài tập (đề và đáp án ghi ở product). Đội nào có đáp án đúng và nhanh hơn được điểm.

Đề và đáp án: Bài 1: Xe chuyển động đều từ A đến B, s = 120 km, t = 3 giờ, không nghỉ; vận tốc bao nhiêu km/giờ? A. 40; B. 41; C. 80. Đáp án A (120 : 3 = 40 km/giờ). Bài 2: Đi bộ 5 km/giờ trong 2 giờ; quãng đường bao nhiêu km? Đáp án 10 km (5 × 2 = 10). Bài 3: Xe đi 150 km với vận tốc 50 km/giờ; mất bao nhiêu giờ? Đáp án 3 giờ (150 : 50 = 3). Bài 5: Chạy 100 m trong 20 giây; vận tốc bao nhiêu m/giây? A. 6; B. 5; C. 10. Đáp án B (100 : 20 = 5 m/giây).

Vận dụng được việc đổi đơn vị thời gian và kiểm tra lập luận của người khác; xử lí được bài có thời gian nghỉ.

Nhóm 4 HS hoàn thành Phiếu học tập số 2 gồm bài 4, bài 6, bài 7, bài 8. Riêng bài 6, HS phải giơ thẻ Đúng hoặc Sai và giải thích lập luận. Đề và đáp án ghi ở product.

Đề và đáp án: Bài 4: Xe đạp 12 km/giờ đi trong 30 phút; đi được bao nhiêu km? Đáp án 6 km (30 phút = 0,5 giờ; 12 × 0,5 = 6). Bài 6: Tàu 45 km/giờ đi 2 giờ 20 phút; đi được bao nhiêu km? Một bạn trả lời: 105. Đáp án: Đúng (2 giờ 20 phút = $\dfrac{7}{3}$ giờ; 45 × $\dfrac{7}{3}$ = 105 km). Bài 7: Ô tô 60 km/giờ đi 90 km; mất bao nhiêu phút? Đáp án 90 phút (90 : 60 = 1,5 giờ = 90 phút). Bài 8: Đi 72 km, xe chạy 2 giờ và nghỉ 30 phút; vận tốc lúc chạy bao nhiêu km/giờ? Đáp án 36 km/giờ (72 : 2 = 36, không cộng thời gian nghỉ).

Vận dụng công thức chuyển động đều và cách đổi đơn vị để lập lịch trình chuyến đi thực tế có thời gian nghỉ.

Tình huống: Gia đình bạn Nam đi ô tô từ thị trấn đến thành phố dài 135 km với vận tốc 45 km/giờ, giữa đường dừng nghỉ 30 phút. Xe khởi hành lúc 7 giờ 15 phút. Hỏi xe đến thành phố lúc mấy giờ? Nhóm dự đoán kết quả bằng ước lượng trước khi tính.

Thời gian chạy: 135 : 45 = 3 giờ; thời gian cả chuyến đi có nghỉ: 3 giờ 30 phút; xe đến thành phố lúc 10 giờ 45 phút. HS nêu được cách ước lượng và lí do không cộng thời gian nghỉ vào thời gian chạy khi tính vận tốc.