ToánLớp 5Chủ đề 10. Số đo thời gian. Vận tốc. Các bài toán liên quan đến chuyển động đều

Giáo án Bài 62. Luyện tập chung

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 1 tiết (35 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được công thức $v = s : t$ , $s = v \times t$ , $t = s : v$ và đơn vị tương ứng (km/giờ, m/giây).
Đổi được đơn vị thời gian (giờ, phút, giây) trước khi tính vận tốc, quãng đường, thời gian.
Vận dụng được cách tính thời gian chuyển động (không tính thời gian nghỉ khi đề yêu cầu vận tốc lúc chạy) để giải các bài toán liên quan đến chuyển động đều.
Giải thích được vì sao phải đổi $30$ phút thành $0{,}5$ giờ trước khi nhân với vận tốc km/giờ.
Tư duy và lập luận toán học: HS giải thích được vì sao chọn phép nhân hay phép chia, vì sao phải đổi đơn vị thời gian và loại trừ thời gian nghỉ.
Mô hình hoá toán học: HS chuyển tình huống chuyển động (xe đi, xe đạp, chạy bộ, lịch khởi hành) thành biểu thức $s = v \times t$ hoặc $t = s : v$ .
Giải quyết vấn đề toán học: HS lựa chọn cách đổi đơn vị và thứ tự tính phù hợp trong các bài toán có giờ, phút, nghỉ.
Giao tiếp toán học: HS diễn đạt được cách giải và đáp số bằng câu và ký hiệu toán học đúng đơn vị.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: HS tự đọc đề, tự xác định đại lượng đã biết, đại lượng cần tìm và tự kiểm tra kết quả bằng ước lượng.
Giao tiếp và hợp tác: HS làm việc cặp đôi, trình bày và nhận xét cách giải của bạn bằng ngôn ngữ toán học rõ ràng.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS chọn đúng phép tính trong các tình huống chuyển động khác nhau, chủ động phát hiện và sửa lỗi sai thường gặp.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: HS tích cực hoàn thành đủ các bài tập trong thời gian quy định.
Trách nhiệm: HS cùng bạn trong cặp hoàn thành phiếu học tập và chịu trách nhiệm về kết quả chung.
Trung thực: HS thừa nhận kết quả sai khi kiểm tra lại bằng ước lượng và sửa lỗi một cách trung thực.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Máy chiếu, bảng phụ ghi sơ đồ tam giác $s$ – $v$ – $t$ và các bài tập.
Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác, dùng để chiếu và kiểm tra nhanh đáp án: neoedu.vn/learn/5/math/bai-62-luyen-tap-chung
Phiếu học tập số 1 (in đủ cho các cặp), thẻ đáp án A, B, C để HS giơ.
Đồng hồ hoặc đồng hồ kim mô phỏng để minh hoạ thời gian khởi hành và kết thúc.

2. Học sinh

Vở, bút, nháp, máy tính bỏ túi (chỉ dùng để kiểm tra kết quả).
Bảng con và bút dạ.
Thước kẻ để vẽ sơ đồ đoạn thẳng biểu diễn quãng đường (nếu cần).

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 4 phút

Khởi động: Ai nhanh hơn?

Mục tiêu

Kích hoạt lại kiến thức về quan hệ giữa quãng đường, vận tốc và thời gian; nhắc lại cách đổi phút sang giờ.

Nội dung

GV chiếu 3 câu hỏi nhanh, HS trả lời bằng bảng con: (1) Xe đi $40$ km/giờ trong $2$ giờ, quãng đường bao nhiêu km? (2) Đi $120$ km hết $3$ giờ, vận tốc bao nhiêu km/giờ? (3) $30$ phút bằng bao nhiêu giờ?

Sản phẩm dự kiến

HS trả lời đúng cả 3 câu: (1) $80$ km; (2) $40$ km/giờ; (3) $0{,}5$ giờ.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu luật chơi: đọc từng câu, HS suy nghĩ 10 giây rồi viết đáp số lên bảng con và giơ đồng loạt. GV chiếu câu hỏi lên máy.
Học sinh
HS lắng nghe, nhắc lại luật và chuẩn bị bảng con.
Giáo viên
GV đọc lần lượt 3 câu, quan sát bảng con và nhận xét nhanh.
Học sinh
HS viết đáp số và giơ bảng. Dự kiến: (1) $40 \times 2 = 80$ km; (2) $120 : 3 = 40$ km/giờ; (3) $30$ phút $= 0{,}5$ giờ.
Giáo viên
GV hỏi: Muốn tính thời gian khi biết quãng đường và vận tốc, ta làm phép tính gì?
Học sinh
Dự kiến HS trả lời: Lấy quãng đường chia cho vận tốc.
Giáo viên
GV chốt: Muốn tính vận tốc, quãng đường, thời gian phải đổi đơn vị thời gian cho đúng với đơn vị vận tốc trước khi tính. Dẫn vào bài luyện tập.
Học sinh
HS ghi tên bài vào vở.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 6 phút

Hệ thống hoá công thức chuyển động

Mục tiêu

Hệ thống hoá các công thức $s = v \times t$ , $v = s : t$ , $t = s : v$ và đơn vị của từng đại lượng.

Nội dung

HS làm việc theo cặp, hoàn thành Phiếu học tập số 1 dựa trên sơ đồ tam giác $s$ – $v$ – $t$ mà GV chiếu lên bảng.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 được hoàn thành đúng: $s = v \times t$ ; $v = s : t$ ; $t = s : v$ ; đơn vị $v$ là km/giờ hoặc m/giây.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chiếu sơ đồ tam giác $s$ – $v$ – $t$ và phát Phiếu học tập số 1 cho từng cặp. Hướng dẫn: che một đại lượng để tìm công thức còn lại.
Học sinh
HS nhận phiếu, quan sát sơ đồ và đọc yêu cầu.
Giáo viên
GV đi quanh lớp, gợi ý cặp còn lúng túng: Nếu biết $s$ và $v$ thì cần tìm $t$ bằng phép tính nào?
Học sinh
HS thảo luận cặp đôi, điền phiếu. Dự kiến HS nói: Muốn tìm thời gian thì lấy quãng đường chia cho vận tốc.
Giáo viên
GV mời 2 cặp báo cáo kết quả, các cặp khác đối chiếu.
Học sinh
Đại diện cặp trình bày. Các cặp khác góp ý, sửa phiếu nếu sai.
Giáo viên
GV chốt công thức và nhấn mạnh: Đơn vị của $v$ phải khớp với đơn vị của $s$ và $t$ .
Học sinh
HS ghi công thức vào vở, ghi nhớ đơn vị.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 7 phút

Đổi đơn vị thời gian và loại trừ thời gian nghỉ

Mục tiêu

Vận dụng cách đổi giờ, phút và cách xử lý thời gian nghỉ trong bài toán chuyển động.

Nội dung

GV cho HS phân tích 2 ví dụ: (1) Ô tô $60$ km/giờ đi $90$ km, mất bao nhiêu phút? (2) Đi $72$ km, xe chạy $2$ giờ và nghỉ $30$ phút, vận tốc lúc chạy bao nhiêu km/giờ?

Sản phẩm dự kiến

HS giải đúng 2 ví dụ: (1) $90 : 60 = 1{,}5$ giờ $= 90$ phút; (2) thời gian chạy là $2$ giờ, không cộng thời gian nghỉ, $72 : 2 = 36$ km/giờ. HS nêu được quy tắc: đổi đơn vị trước, không tính thời gian nghỉ khi đề hỏi vận tốc lúc chạy.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chiếu ví dụ 1 và 2, hỏi: Đề bài cho gì, hỏi gì? Thời gian ở ví dụ 2 gồm những phần nào?
Học sinh
HS đọc đề, xác định đại lượng đã biết và cần tìm.
Giáo viên
GV yêu cầu HS làm nhóm đôi, một bạn giải, một bạn kiểm tra bằng ước lượng: Ô tô đi $1$ giờ được $60$ km, vậy $90$ km cần hơn $1$ giờ.
Học sinh
HS làm bài. Dự kiến lỗi: có HS cộng cả $30$ phút nghỉ vào thời gian chạy. GV nhắc HS kiểm tra lại.
Giáo viên
GV mời 1 HS trình bày ví dụ 1, 1 HS trình bày ví dụ 2 và hỏi: Vì sao không lấy $2$ giờ $30$ phút để chia?
Học sinh
HS trình bày. Dự kiến HS trả lời: Vì thời gian nghỉ không phải thời gian xe chuyển động.
Giáo viên
GV chốt hai quy tắc: đổi đơn vị trước khi tính; loại trừ thời gian nghỉ khi đề hỏi vận tốc lúc chạy.
Học sinh
HS ghi quy tắc vào vở.

Hoạt động 3: Luyện tập, thực hành · 12 phút

Luyện tập theo trạm

Mục tiêu

Củng cố kỹ năng tính vận tốc, quãng đường, thời gian và đổi đơn vị qua các bài tập đã cho.

Nội dung

Lớp chia 3 nhóm, mỗi nhóm làm một trạm: Trạm 1 gồm bài 1, 2, 5 (trắc nghiệm và tính nhanh); Trạm 2 gồm bài 3, 4, 7 (tính thời gian, quãng đường có đổi đơn vị); Trạm 3 gồm bài 6, 8 (kiểm tra cách làm và tình huống có thời gian nghỉ). Các bài tập được chiếu trên máy hoặc bảng phụ, đáp án ghi trong phần sản phẩm để GV đối chiếu.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án các bài: 1) C, $120 : 3 = 40$ km/giờ; 2) $10$ km; 3) $3$ giờ; 4) $6$ km; 5) A, $100 : 20 = 5$ m/giây; 6) Đúng, $2$ giờ $20$ phút $= \dfrac{7}{3}$ giờ, $45 \times \dfrac{7}{3} = 105$ km; 7) $90$ phút; 8) $36$ km/giờ.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chia nhóm, giao phiếu nhiệm vụ cho từng trạm, nêu thời gian mỗi trạm (khoảng $4$ phút), yêu cầu ghi kết quả vào vở và giải thích ngắn gọn cách làm.
Học sinh
HS nhận nhiệm vụ, phân công người đọc đề, người tính, người kiểm tra trong nhóm.
Giáo viên
GV quan sát, hỗ trợ nhóm vướng ở bài 6 và bài 8, gợi ý bằng câu hỏi: Đổi $2$ giờ $20$ phút thành giờ bằng bao nhiêu? Đề hỏi vận tốc lúc chạy hay cả chuyến đi?
Học sinh
HS làm bài. Dự kiến bài 6: một số HS tính $2{,}20 \times 45$ là sai vì không đổi đúng; HS cần đổi thành $\dfrac{7}{3}$ giờ hoặc $140$ phút rồi tính.
Giáo viên
GV mời mỗi trạm cử 1 đại diện trình bày đáp án và cách làm của 1 bài khó nhất. Các nhóm khác đối chiếu với NeoEdu hoặc đáp án chiếu trên máy.
Học sinh
Đại diện nhóm trình bày, nhóm khác nhận xét, sửa lỗi nếu có.
Giáo viên
GV nhận xét chung, nhấn mạnh 2 lỗi thường gặp: nhân km/giờ với số phút chưa đổi; lấy cả giờ nghỉ làm thời gian chuyển động.
Học sinh
HS sửa lại bài làm sai trong vở.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 6 phút

Lập lịch trình chuyến đi

Mục tiêu

Vận dụng kiến thức về thời gian và chuyển động vào tình huống lập lịch đi lại trong thực tế.

Nội dung

Bài 9: Xe khởi hành lúc $7$ giờ $45$ phút, đi $2$ giờ $30$ phút. Đến lúc mấy giờ? Bài 10: Một việc bắt đầu lúc $8$ giờ $50$ phút, kết thúc lúc $10$ giờ $15$ phút. Kéo dài bao nhiêu phút? Sau đó HS tự đặt một tình huống đi lại trong gia đình và giải.

Sản phẩm dự kiến

Bài 9: $10$ giờ $15$ phút. Bài 10: $85$ phút. HS nêu được một tình huống thực tế kèm lời giải đúng.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chiếu hai bài toán và đồng hồ mô phỏng, hỏi: Muốn biết đến lúc mấy giờ, ta cộng hay trừ? Nếu phút vượt quá $60$ thì làm thế nào?
Học sinh
HS đọc đề và suy nghĩ cách làm.
Giáo viên
GV cho HS làm vào bảng con, sau đó yêu cầu HS đặt một tình huống mới và đổi bài với bạn bên cạnh.
Học sinh
HS tính: $7$ giờ $45$ phút $+ 2$ giờ $30$ phút $= 9$ giờ $75$ phút $= 10$ giờ $15$ phút; $10$ giờ $15$ phút $- 8$ giờ $50$ phút $= 85$ phút. HS đổi bài và giải bài của bạn.
Giáo viên
GV mời 2 HS nêu tình huống của mình và cách giải.
Học sinh
HS trình bày, các bạn kiểm tra đáp số bằng cách ước lượng.
Giáo viên
GV tổng kết: Trong thực tế, lập lịch trình luôn cần đổi đơn vị và kiểm tra đáp số hợp lý. Giao bài về nhà.
Học sinh
HS ghi nhận và ghi nhiệm vụ về nhà.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Hoàn thành các công thức theo sơ đồ tam giác $s$ – $v$ – $t$ :

$s =$ ........................ (quãng đường)
$v =$ ........................ (vận tốc)
$t =$ ........................ (thời gian)
Đơn vị của vận tốc có thể là: ........................ hoặc ........................
Trả lời ngắn: Muốn tính thời gian khi biết quãng đường và vận tốc, em làm phép tính gì?
Trả lời ngắn: Trước khi nhân vận tốc với thời gian, em cần kiểm tra điều gì?

Hướng dẫn về nhà

Viết lại 2 bài toán chuyển động trong đời sống của em (đi xe đạp đến trường, đi bộ, đi xe buýt), trong đó có một bài có thời gian nghỉ, rồi giải.
Ước lượng trước quãng đường đi trong 15 phút với vận tốc 12 km/giờ, sau đó tính lại và so sánh hai kết quả.
Đọc lại phần Ghi nhớ và hai quy tắc đã học trong giờ, ghi vào vở để nhớ.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.