ToánLớp 5Chủ đề 6. Ôn tập học kì 1

Giáo án Bài 30. Ôn tập số thập phân

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 2 tiết (70 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được cấu tạo của số thập phân gồm phần nguyên và phần thập phân ngăn cách bởi dấu phẩy, và giá trị của từng hàng trong số thập phân.
Giải thích được mối quan hệ giữa hai hàng liền kề: mỗi hàng bên trái gấp 10 lần hàng bên phải liền kề.
Vận dụng được cách đổi phân số thập phân sang số thập phân và viết số thập phân dưới dạng hỗn số có phần thập phân.
Vận dụng được việc thêm hoặc bớt chữ số 0 ở bên phải phần thập phân mà không làm thay đổi giá trị số, để so sánh các số thập phân.
Tư duy và lập luận toán học: HS giải thích vì sao 0,05 khác 0,5 và vì sao 12,405 nhỏ hơn 12,45 dựa trên giá trị các hàng.
Mô hình hoá toán học: HS biểu diễn số thập phân bằng bảng giá trị hàng và bằng phân số thập phân.
Giải quyết vấn đề toán học: HS xác định được đề bài yêu cầu gì (tìm giá trị chữ số, đổi phân số, so sánh) và chọn cách làm phù hợp.
Giao tiếp toán học: HS đọc đúng số thập phân (“phẩy”), dùng đúng thuật ngữ phần nguyên, phần thập phân, hàng phần mười, hàng phần trăm khi trình bày.
Sử dụng công cụ, phương tiện học toán: HS dùng bảng con, thẻ số, bảng giá trị hàng và học liệu số NeoEdu để kiểm tra kết quả.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: HS tự đọc phiếu học tập, tự kiểm tra đáp án bằng cách đối chiếu với cấu tạo của số thập phân và tự sửa lỗi sai của mình.
Giao tiếp và hợp tác: HS trao đổi theo nhóm 4 để thống nhất kết quả trên khăn trải bàn, trình bày lập luận khi đại diện nhóm báo cáo.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS vận dụng kiến thức về số thập phân để giải quyết tình huống so sánh thời gian chạy và các bài toán đúng – sai.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: HS tích cực làm đủ các bài tập trong nhóm và hoàn thành bài tập về nhà.
Trung thực: HS nhận xét đúng sai của đáp án bạn, thừa nhận lỗi sai của mình khi đối chiếu với đáp án.
Trách nhiệm: HS giữ phần việc được giao trong nhóm và hợp tác để hoàn thành sản phẩm chung.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Bảng phụ hoặc slide ghi sẵn các đề bài ôn tập và bảng giá trị hàng (phần nguyên, hàng phần mười, phần trăm, phần nghìn).
Thẻ số ghi các chữ số 0 đến 9 và dấu phẩy, khoảng 3 bộ cho mỗi nhóm.
Phiếu học tập số 1 và Phiếu học tập số 2 in sẵn cho mỗi nhóm.
Đồng hồ bấm giờ hoặc đồng hồ thông thường để minh hoạ trong hoạt động vận dụng.
Học liệu số NeoEdu: trang bài học “Bài 30. Ôn tập số thập phân” (neoedu.vn/learn/5/math/bai-30-on-tap-so-thap-phan) để chiếu bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác; sơ đồ giá trị hàng trong học liệu để đối chiếu với bảng phụ.

2. Học sinh

Bảng con, bút dạ, khăn lau.
Vở ghi, bút chì, bút màu để trình bày kết quả.
Khăn trải bàn (tờ giấy khổ lớn) cho mỗi nhóm 4 HS, bút dạ, băng dính nhỏ.
Thước kẻ, máy tính bỏ túi (không bắt buộc, chỉ dùng để kiểm tra).

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Trò chơi “Đố bạn số gì?”

Mục tiêu

Nhớ lại cách đọc và viết số thập phân, giá trị các hàng để chuẩn bị ôn tập.

Nội dung

GV đọc hoặc chiếu lần lượt các mô tả: “3 chục, 5 đơn vị, 2 phần mười, 9 phần trăm” và “4 chục, 7 phần nghìn”, rồi yêu cầu HS viết số tương ứng lên bảng con và đọc số đó.

Sản phẩm dự kiến

HS viết đúng số 35,29 và 40,007, đọc đúng “ba mươi lăm phẩy hai mươi chín” và “bốn mươi phẩy không không bảy”.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV giới thiệu trò chơi, nêu luật: mỗi câu đố HS viết số lên bảng con, giơ bảng khi có kết quả. GV đọc câu đố thứ nhất: “3 chục, 5 đơn vị, 2 phần mười, 9 phần trăm”.
Học sinh
HS lắng nghe luật chơi, chuẩn bị bảng con và bút dạ.
Giáo viên
GV đọc tiếp câu đố thứ hai: “4 chục, 7 phần nghìn”, quan sát HS viết và nhắc: “Hãy để ý hàng nào không có chữ số”.
Học sinh
HS viết số: 35,29 và 40,007. Dự kiến một số HS viết 40,7 (sai ở hàng nghìn); GV gợi ý để HS tự phát hiện.
Giáo viên
GV mời 2 HS đọc số đã viết và hỏi: “Vì sao số thứ hai phải có hai chữ số 0 sau dấu phẩy?”
Học sinh
HS đọc “ba mươi lăm phẩy hai mươi chín”. HS trả lời dự kiến: “Vì 7 nằm ở hàng phần nghìn, phải có hai chữ số 0 giữ chỗ ở hàng phần mười và phần trăm.”
Giáo viên
GV nhận xét, khen ngợi và dẫn vào bài: “Hôm nay chúng ta cùng ôn lại toàn bộ kiến thức về số thập phân.”
Học sinh
HS lắng nghe, ghi tựa bài vào vở.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 15 phút

Cấu tạo và giá trị các hàng của số thập phân

Mục tiêu

Hệ thống hoá cấu tạo số thập phân, giá trị từng hàng và mối quan hệ giữa hai hàng liền kề.

Nội dung

Nhóm 4 HS hoàn thành Phiếu học tập số 1, phân tích số 12,375: xác định phần nguyên, phần thập phân, giá trị từng chữ số, rồi nêu quy luật gấp 10 lần giữa các hàng. GV tổ chức thảo luận nhóm và chốt kiến thức trên bảng phụ.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 hoàn thành đầy đủ; HS nêu được: 12,375 gồm 1 chục, 2 đơn vị, 3 phần mười, 7 phần trăm, 5 phần nghìn; hàng phần mười gấp 10 lần hàng phần trăm.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chiếu số 12,375 lên bảng và hỏi: “Số này có những phần nào? Phần nguyên là số nào?”. GV phát Phiếu học tập số 1 cho các nhóm.
Học sinh
HS quan sát số, trả lời dự kiến: “Phần nguyên là 12, phần thập phân là 375.” Nhóm nhận phiếu và phân công người đọc, người ghi.
Giáo viên
GV đi quanh lớp, gợi ý nhóm nào lúng túng: “Hàng phần trăm đứng ngay sau hàng nào?”. GV kiểm tra nhanh việc ghi giá trị hàng phần nghìn.
Học sinh
HS thảo luận, điền bảng vào phiếu. Dự kiến HS ghi nhầm 5 là 5 phần trăm; GV hướng dẫn đếm lại vị trí từ dấu phẩy.
Giáo viên
GV mời đại diện 2 nhóm trình bày và hỏi: “Hàng phần mười gấp mấy lần hàng phần trăm? Vì sao?”.
Học sinh
HS trình bày và trả lời dự kiến: “Gấp 10 lần, vì hàng phần mười đứng bên trái liền kề hàng phần trăm và mỗi hàng bên trái gấp 10 lần hàng bên phải liền kề.”
Giáo viên
GV chốt trên bảng phụ: cấu tạo số thập phân, giá trị các hàng (phần mười, phần trăm, phần nghìn), quy luật gấp 10 lần. GV chiếu bài giảng trên NeoEdu để HS đối chiếu.
Học sinh
HS ghi vào vở: “Mỗi hàng bên trái gấp 10 lần hàng bên phải liền kề.” và sửa phiếu nếu có sai sót.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 15 phút

Đổi phân số thập phân và thêm, bớt chữ số 0

Mục tiêu

Đổi được phân số thập phân sang số thập phân và giải thích được vai trò của chữ số 0 giữ chỗ.

Nội dung

Nhóm 4 HS dùng khăn trải bàn chia 4 ô: đổi 37/100, 9/1 000, 125/100 và 4 và 3/100 thành số thập phân; giải thích số chữ số 0 cần có ở mẫu; kiểm tra xem 2,5 có bằng 2,50 không.

Sản phẩm dự kiến

Trên khăn trải bàn: 37/100 = 0,37; 9/1 000 = 0,009; 125/100 = 1,25; 4 và 3/100 = 4,03; nêu được 2,5 = 2,50 vì thêm chữ số 0 bên phải phần thập phân không đổi giá trị.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chia lớp thành nhóm 4, phát khăn trải bàn đã kẻ 4 ô tương ứng 4 đề bài. GV nêu yêu cầu: mỗi bạn nhận một đề, làm xong điền vào ô của mình và giải thích cho cả nhóm nghe.
Học sinh
HS nhận đề, mỗi bạn chọn một ô, làm nháp rồi ghi đáp án.
Giáo viên
GV quan sát và hỏi: “Mẫu số 1 000 có mấy chữ số 0? Vậy phần thập phân có mấy chữ số?”.
Học sinh
HS làm bài. Dự kiến HS viết 9/1 000 = 0,9; GV hỏi lại để HS nhận ra cần ba chữ số ở phần thập phân và điền 0,009.
Giáo viên
GV mời một nhóm bất kì lên trình bày toàn bộ khăn trải bàn và hỏi: “Vì sao 4 và 3/100 bằng 4,03 mà không phải 4,3?”.
Học sinh
HS trả lời dự kiến: “Vì 3/100 bằng 0,03, phần mười phải là 0, nên viết 4,03.”
Giáo viên
GV chốt: mẫu có bao nhiêu chữ số 0 thì phần thập phân có bấy nhiêu chữ số; viết đủ các chữ số giữ chỗ. GV nhắc lỗi thường gặp: 0,05 khác 0,5 vì số 0 ngay sau dấu phẩy có ý nghĩa.
Học sinh
HS ghi vào vở và so sánh với bài của nhóm mình.

Hoạt động 3.1: Luyện tập, thực hành · 10 phút

Luyện tập theo mảnh ghép

Mục tiêu

Củng cố nhanh giá trị hàng, đổi phân số và bớt số 0 trong số thập phân qua năm bài tập.

Nội dung

Các nhóm làm Phiếu học tập số 2 gồm các bài sau: (1) viết 37/100 dưới dạng số thập phân; (2) viết 9/1 000 dưới dạng số thập phân; (3) giá trị của chữ số 4 trong 18,245 là bao nhiêu; (4) viết số gồm 6 đơn vị và 8 phần mười; (5) số 7,050 bằng 7 cộng bao nhiêu.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án: (1) 0,37; (2) 0,009; (3) 0,04; (4) 6,8; (5) 0,05 (vì 7,050 − 7 = 0,050 = 0,05). HS giải thích được vì sao 7,050 − 7 = 0,05.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV hướng dẫn kĩ thuật mảnh ghép: mỗi HS trong nhóm nhận một bài, làm xong thì sang nhóm khác giảng cho bạn; GV chiếu đề bài trên bảng phụ.
Học sinh
HS nhận bài, làm vào vở nháp và chuẩn bị giải thích.
Giáo viên
GV theo dõi các nhóm, đặc biệt nhắc HS bài (3): “Đếm từ dấu phẩy sang phải, chữ số 4 ở vị trí thứ mấy?”.
Học sinh
HS làm bài và chia sẻ trong nhóm mảnh ghép. Dự kiến HS trả lời bài (3) là 4 nhưng GV gợi ý để HS nhận ra 0,04.
Giáo viên
GV mời 1 HS đọc đáp án bài (5) và hỏi: “Vì sao 7,050 − 7 lại bằng 0,05?”.
Học sinh
HS trả lời: “Vì 7,050 − 7 = 0,050, và 0,050 viết gọn là 0,05 vì số 0 ở cuối không làm thay đổi giá trị.”
Giáo viên
GV chốt đáp án, nhấn mạnh quy tắc thêm, bớt chữ số 0 ở cuối phần thập phân.
Học sinh
HS sửa lỗi sai (nếu có) và ghi đáp án đúng vào phiếu.

Hoạt động 3.2: Luyện tập, thực hành · 10 phút

Đúng hay sai và so sánh số thập phân

Mục tiêu

Vận dụng kiến thức để đánh giá lập luận, so sánh và tìm số thập phân liền sau trong các tình huống cụ thể.

Nội dung

Cặp đôi làm bài: (6) Một bạn đổi 125/100 thành 1,25; bạn đó đúng hay sai? (7) Trong 0,625 có bao nhiêu phần nghìn? (8) Viết 4 và 3/100 thành số thập phân. (9) An chạy 60 m hết 12,45 giây, Bình hết 12,405 giây; ai chạy nhanh hơn? (10) Viết số có hai chữ số thập phân ngay lớn hơn 8,39.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án: (6) Đúng; (7) 625 phần nghìn; (8) 4,03; (9) Bình chạy nhanh hơn vì 12,405 < 12,450; (10) 8,40.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chiếu năm bài tập và yêu cầu HS làm theo cặp đôi: một bạn làm trước, bạn kia kiểm tra và phản biện.
Học sinh
HS đọc đề, thảo luận cặp đôi.
Giáo viên
GV nhắc HS bài (9): “Cùng quãng đường thì thời gian nhỏ hơn là nhanh hơn, hãy so sánh từng hàng từ trái sang phải.”
Học sinh
HS làm bài. Dự kiến HS so sánh 12,45 với 12,405 và cho rằng 12,45 nhỏ hơn; GV hướng dẫn so sánh hàng phần trăm: 4 và 0, hoặc đưa 12,450 để so sánh cùng số chữ số.
Giáo viên
GV mời 2 cặp trình bày bài (9) và (10), hỏi: “Tăng 8,39 thêm một phần trăm thì được bao nhiêu?”.
Học sinh
HS trả lời: “8,39 + 0,01 = 8,40, nên số cần tìm là 8,40.”
Giáo viên
GV tổng kết và nhấn mạnh quan niệm sai: không bỏ số 0 ngay sau dấu phẩy, vì 0,05 khác 0,5.
Học sinh
HS ghi vào vở các lưu ý khi so sánh và đổi số thập phân.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 15 phút

Ghi chép thời gian và số đo thực tế

Mục tiêu

Vận dụng số thập phân để đọc, ghi và so sánh số liệu thực tế, đồng thời rèn kĩ năng làm việc nhóm.

Nội dung

Nhóm 4 HS chọn 4 bạn trong lớp, đo thời gian chạy một quãng 20 m bằng đồng hồ bấm giờ, ghi kết quả dưới dạng số thập phân có hai chữ số ở phần thập phân, sắp xếp các kết quả từ nhanh đến chậm và nêu lí do sắp xếp. Về nhà, mỗi HS đo chiều cao của một người thân bằng mét, viết dưới dạng số thập phân có ba chữ số ở phần thập phân.

Sản phẩm dự kiến

Bảng kết quả thời gian của nhóm được sắp xếp đúng, kèm nhận xét về cách so sánh; HS ghi được số liệu chiều cao của người thân dưới dạng số thập phân có ba chữ số (ví dụ 1,650 m).

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV hướng dẫn cách đo: một bạn bấm giờ, một bạn chạy, các bạn ghi kết quả. GV nhắc: ghi thời gian với hai chữ số thập phân.
Học sinh
HS nhận dụng cụ, phân vai và chuẩn bị bảng ghi.
Giáo viên
GV đi quanh lớp, nhắc nhóm kiểm tra lại số liệu trước khi sắp xếp. GV hỏi: “Bạn nào có thời gian nhỏ nhất thì chạy nhanh nhất đúng không?”.
Học sinh
HS thực hiện đo và ghi kết quả. Dự kiến một số nhóm ghi thiếu số 0 (ví dụ 5,9 thay cho 5,90); GV nhắc để sửa.
Giáo viên
GV mời 2 nhóm trình bày kết quả và cách sắp xếp, hỏi: “Vì sao 5,90 giây và 5,9 giây là một số? Vì sao vẫn nên viết đủ hai chữ số?”.
Học sinh
HS trình bày. Dự kiến trả lời: “Hai số có giá trị bằng nhau; viết đủ hai chữ số để thống nhất cách ghi trong bảng.”
Giáo viên
GV nhận xét, khen nhóm có cách ghi chính xác và chốt: số thập phân dùng để ghi số liệu đo đạc; khi so sánh cần đưa các số về cùng số chữ số ở phần thập phân.
Học sinh
HS ghi kết quả vào vở, nhận giao việc về nhà.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Dùng cho hoạt động “Cấu tạo và giá trị các hàng của số thập phân”.

Cho số 12,375. Hãy hoàn thành:

Phần nguyên là: ...
Phần thập phân là: ...
Hàng đơn vị có chữ số: ..., giá trị là: ...
Hàng phần mười có chữ số: ..., giá trị là: ...
Hàng phần trăm có chữ số: ..., giá trị là: ...
Hàng phần nghìn có chữ số: ..., giá trị là: ...
Hàng chục có chữ số: ..., giá trị là: ...

Câu hỏi: Hàng phần mười gấp mấy lần hàng phần trăm? Vì sao?
Câu hỏi: Trong 12,375, chữ số 5 ở hàng nào và có giá trị bằng bao nhiêu?

Phiếu học tập số 2

Dùng cho hoạt động “Luyện tập theo mảnh ghép”.

Bài 1. Viết 37/100 dưới dạng số thập phân.
Bài 2. Viết 9/1 000 dưới dạng số thập phân.
Bài 3. Giá trị của chữ số 4 trong 18,245 là: ...
Bài 4. Viết số gồm 6 đơn vị và 8 phần mười.
Bài 5. Số 7,050 bằng 7 cộng ...? Giải thích vì sao.

Đáp án tham khảo: 1) 0,37; 2) 0,009; 3) 0,04; 4) 6,8; 5) 0,05 (vì 7,050 − 7 = 0,050 = 0,05).

Hướng dẫn về nhà

Hoàn thành bài tập 6 đến 10 trong sách Toán 5 (bài 30), trình bày lời giải đầy đủ vào vở, ghi rõ lí do khi trả lời câu hỏi đúng hay sai.
Về nhà đo chiều cao của một người thân bằng mét và ghi lại dưới dạng số thập phân có ba chữ số ở phần thập phân, sau đó giải thích cách viết phần thập phân với bạn.
Ôn lại quy tắc: mỗi hàng bên trái gấp 10 lần hàng bên phải liền kề; mẫu số có bao nhiêu chữ số 0 thì phần thập phân có bấy nhiêu chữ số.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.