ToánLớp 5Chủ đề 6. Ôn tập học kì 1

Giáo án Bài 31. Ôn tập các phép tính với số thập phân

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 2 tiết (70 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được cách chia số thập phân cho số tự nhiên: chia từ trái sang phải, viết dấu phẩy vào thương khi chia đến phần thập phân, thêm 0 vào bên phải số bị chia nếu còn dư.
Giải thích được vì sao khi chia cho số thập phân phải nhân cả số bị chia và số chia với 10, 100,… để số chia thành số tự nhiên và thương không đổi.
Vận dụng được quy tắc chia số thập phân, quy tắc tìm thành phần chưa biết và cộng, trừ, nhân số thập phân để tính toán và giải các bài toán có lời văn liên quan đến đơn vị đo.
Kiểm tra được kết quả phép tính bằng phép nhân hoặc ước lượng trước khi tính.
Tư duy và lập luận toán học: HS giải thích vì sao thương không đổi khi nhân cả số bị chia và số chia với cùng một số, và vì sao cần viết dấu phẩy vào thương.
Mô hình hoá toán học: HS chuyển tình huống chia đều đường, gạo, nước thành phép chia số thập phân và trả lời câu hỏi thực tế.
Giải quyết vấn đề toán học: HS chọn cách đổi phép chia về số tự nhiên (nhân với 10, 100) hoặc thêm 0 vào số bị chia để tính đúng.
Giao tiếp toán học: HS đọc, viết và trình bày đúng phép tính, dùng đúng đơn vị (kg, lít, km, túi, chai) trong câu trả lời.
Sử dụng công cụ, phương tiện học toán: HS dùng bảng con, phiếu học tập và học liệu số NeoEdu để luyện tập và kiểm tra kết quả.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: HS tự làm phiếu học tập, tự đối chiếu đáp án và sửa lỗi sai của bản thân.
Giao tiếp và hợp tác: HS làm việc nhóm, trình bày cách tính và giải thích lí do đặt dấu phẩy trước bạn trong nhóm và cả lớp.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS lựa chọn cách nhân số bị chia, số chia với 10, 100 phù hợp để đưa phép chia về số tự nhiên và giải tình huống thực tế.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: HS hoàn thành đủ các bài tập trong phiếu và tích cực tham gia trò chơi ôn tập.
Trách nhiệm: HS hoàn thành phần việc được giao trong nhóm và nhận xét, sửa bài cho bạn một cách nghiêm túc.
Trung thực: HS nhận ra lỗi sai của mình, không chép đáp án của bạn và báo lại đúng kết quả kiểm tra.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Bảng phụ hoặc slide ghi các phép tính khởi động và các ví dụ ôn tập
Phiếu học tập số 1 (in đủ cho các nhóm và cá nhân)
Thẻ đáp án A, B, C cho trò chơi đúng sai và trắc nghiệm
Học liệu số NeoEdu: bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác tại neoedu.vn/learn/5/math/bai-31-on-tap-cac-phep-tinh-voi-so-thap-phan (dùng ở hoạt động luyện tập và kiểm tra nhanh)
Máy chiếu hoặc máy tính kết nối mạng

2. Học sinh

Sách Toán 5, vở ghi, bút, thước
Bảng con và bút dạ, khăn lau
Giấy nháp để đặt tính
Thẻ đáp án A, B, C (nếu GV tổ chức)

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Khởi động: Tính nhanh, đoán đúng

Mục tiêu

Kích hoạt kiến thức cũ về bốn phép tính với số thập phân và tạo không khí sôi nổi cho tiết ôn tập.

Nội dung

Trò chơi Tính nhanh: GV đưa lần lượt 4 phép tính lên bảng, HS giơ bảng con ghi kết quả trong thời gian ngắn.

8,4 : 4
6,3 : 9
0,25 × 4
4,85 + 5,15

Sản phẩm dự kiến

Bảng con ghi đúng kết quả: 2,1; 0,7; 1; 10. HS nhắc lại được cách đặt dấu phẩy trong thương khi chia số thập phân cho số tự nhiên.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV giới thiệu trò chơi Tính nhanh, nêu luật: mỗi phép tính có 15 giây, HS giơ bảng con khi có kết quả. GV đưa 4 phép tính lên bảng.
Học sinh
HS lắng nghe luật chơi, chuẩn bị bảng con và bút dạ.
Giáo viên
GV bấm giờ, quan sát HS làm và nhắc HS đặt dấu phẩy trước khi tính.
Học sinh
HS tính nhẩm hoặc đặt tính nháp, ghi kết quả lên bảng con. Dự kiến HS trả lời: 8,4 : 4 = 2,1; 6,3 : 9 = 0,7; 0,25 × 4 = 1; 4,85 + 5,15 = 10.
Giáo viên
GV yêu cầu vài HS đọc kết quả và nói cách làm nhanh nhất của mình.
Học sinh
HS giơ bảng con, đọc kết quả. Dự kiến HS nói: Với 8,4 : 4, em chia 84 phần mười cho 4 được 21 phần mười, nên là 2,1.
Giáo viên
GV khen các nhóm nhanh và đúng, nêu vào bài: hôm nay ôn tập các phép tính với số thập phân, bắt đầu từ chia số thập phân cho số tự nhiên.
Học sinh
HS ghi tên bài vào vở.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 12 phút

Chia số thập phân cho số tự nhiên

Mục tiêu

HS nhớ và giải thích được cách đặt tính và chia số thập phân cho số tự nhiên, biết khi nào viết dấu phẩy vào thương và khi nào thêm 0 vào số bị chia.

Nội dung

Hoạt động nhóm 4, làm việc trên bảng con với ba phép tính (Tiết 1):

Tính 8,4 : 4 (chia từ trái sang phải, chia đến phần thập phân thì viết dấu phẩy vào thương).
Tính 3 : 4 (thêm 0 vào bên phải số bị chia thành 3,00 để chia tiếp).
Tính 6,3 : 9 (kiểm tra bằng cách nhân thương với số chia).
Sau đó trả lời câu hỏi: Vì sao khi chia đến phần thập phân thì viết dấu phẩy vào thương?

Sản phẩm dự kiến

Bảng nhóm ghi đúng các kết quả 2,1; 0,75; 0,7 kèm đặt tính. Nhóm nêu được quy tắc viết dấu phẩy vào thương và cách thêm 0 khi còn dư.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chia lớp thành các nhóm 4, phát bảng con và giao nhiệm vụ. GV nhắc các nhóm dùng đặt tính để trình bày lời giải.
Học sinh
HS nhận nhiệm vụ, phân công người tính, người kiểm tra, người ghi kết quả.
Giáo viên
GV đi quanh lớp, gợi ý: Chia đến hàng đơn vị thì còn dư bao nhiêu? Muốn chia tiếp phải làm gì?
Học sinh
HS đặt tính và thực hiện. Dự kiến: 8,4 : 4: 8 chia 4 được 2, viết 2, dư 0; hạ 4 được 4 chia 4 được 1; viết dấu phẩy vào thương ta được 2,1. Với 3 : 4: 3 không chia được 4 nên viết 0, dấu phẩy; thêm 0 thành 3,0 rồi 30 chia 4 được 7 dư 2; thêm 0 tiếp được 20 chia 4 được 5, thương là 0,75.
Giáo viên
GV mời 2 nhóm trình bày, yêu cầu các nhóm khác nhận xét cách đặt dấu phẩy và cách thêm 0.
Học sinh
Đại diện nhóm trình bày. Dự kiến HS nói: Vì phần nguyên đã chia xong nên thương có phần thập phân, ta viết dấu phẩy ngay sau chữ số hàng đơn vị của thương.
Giáo viên
GV tổng kết: Chia số thập phân cho số tự nhiên làm như chia số tự nhiên, khi chia đến phần thập phân thì viết dấu phẩy vào thương; còn dư thì thêm 0 vào bên phải số bị chia rồi chia tiếp. Chốt quy tắc lên bảng.
Học sinh
HS ghi quy tắc vào vở và tự kiểm tra lại bài của nhóm mình.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 13 phút

Chia cho số thập phân

Mục tiêu

HS giải thích được vì sao phải nhân cả số bị chia và số chia với cùng 10, 100,… để đưa số chia về số tự nhiên và thương không đổi.

Nội dung

Hoạt động cặp đôi (Tiết 1, tiếp theo): cùng thực hiện và giải thích các phép tính:

7,5 : 0,5 (nhân cả hai số với 10 được 75 : 5)
4,68 : 1,2 (nhân cả hai số với 10 được 46,8 : 12)
0,72 : 0,09 (nhân cả hai số với 100 được 72 : 9)
Câu hỏi thảo luận: Vì sao thương không đổi khi nhân cả số bị chia và số chia với 10? Nếu chỉ chuyển dấu phẩy ở số chia thì điều gì xảy ra với 7,5 : 0,5?

Sản phẩm dự kiến

Các cặp ghi đúng kết quả 15; 3,9; 8 và giải thích được: nhân cả hai số với cùng một số thì thương không đổi; chỉ chuyển dấu phẩy ở số chia là sai.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV viết ba phép tính lên bảng, yêu cầu cặp đôi thảo luận cách đổi số chia thành số tự nhiên trước khi tính.
Học sinh
HS đọc đề, cùng bạn thảo luận cách làm.
Giáo viên
GV theo dõi, đặc biệt chú ý cặp nào chỉ chuyển dấu phẩy ở số chia để kịp thời sửa.
Học sinh
HS thực hiện. Dự kiến: 7,5 : 0,5 = 75 : 5 = 15; 4,68 : 1,2 = 46,8 : 12 = 3,9; 0,72 : 0,09 = 72 : 9 = 8. Có HS làm sai: 7,5 : 0,5 = 7,5 : 5 = 1,5 (sửa lại thành 15).
Giáo viên
GV mời một cặp trình bày cách làm và một cặp nêu lỗi sai đã gặp, cả lớp cùng nhận xét.
Học sinh
HS trình bày. Dự kiến HS giải thích: Nhân cả hai số với 10 giống như đổi đơn vị của cả hai số, tỉ số giữa chúng không đổi nên thương không đổi.
Giáo viên
GV chốt: Muốn chia cho số thập phân, nhân cả số bị chia và số chia với 10, 100,… để số chia thành số tự nhiên. Ví dụ 4,68 : 1,2 = 46,8 : 12 = 3,9. Không chỉ chuyển dấu phẩy ở riêng số chia.
Học sinh
HS ghi lại quy tắc và ví dụ mẫu vào vở.

Hoạt động 3.1: Luyện tập, thực hành · 15 phút

Luyện tập trắc nghiệm và đúng sai

Mục tiêu

HS vận dụng quy tắc chia số thập phân để làm nhanh các bài tập trắc nghiệm và đánh giá đúng sai lời giải của bạn.

Nội dung

Làm Phiếu học tập số 1 (cá nhân, sau đó đối chiếu theo cặp), gồm các bài 1 đến 6 của bài ôn tập. Với bài 5 HS chọn đáp án A, B, C bằng thẻ. Với bài 6 HS trả lời đúng hoặc sai và giải thích. Có thể dùng học liệu số NeoEdu để kiểm tra nhanh các bài tương tác (Tiết 2).

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 đã hoàn thành với đáp án: 1) 2,1; 2) 15; 3) 3,9; 4) 0,75; 5) C (8); 6) Đúng, 6,3 : 9 = 0,7 lít.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV phát Phiếu học tập số 1, nêu yêu cầu làm cá nhân trong 7 phút, bài 5 chọn thẻ A, B, C, bài 6 nêu Đúng hay Sai và lí do.
Học sinh
HS nhận phiếu, làm cá nhân.
Giáo viên
GV quan sát, hỗ trợ HS còn lúng túng khi đặt dấu phẩy, nhắc HS ước lượng kết quả trước khi tính.
Học sinh
HS làm bài. Dự kiến: bài 5 HS đổi 0,72 : 0,09 thành 72 : 9 = 8, chọn C; bài 6 HS tính 6,3 : 9 = 0,7 và nói Đúng.
Giáo viên
GV mời HS giơ thẻ đáp án bài 5, gọi HS giải thích bài 6, sau đó yêu cầu cả lớp đối chiếu đáp án.
Học sinh
HS giơ thẻ và trình bày. Dự kiến: Bạn An trả lời 0,7 lít là đúng vì 0,7 nhân 9 bằng 6,3.
Giáo viên
GV nhận xét chung, nêu quan niệm sai thường gặp: chỉ chuyển dấu phẩy ở số chia hoặc đặt dấu phẩy theo cảm giác. Khuyên HS ước lượng trước khi tính.
Học sinh
HS sửa lại bài sai của mình bằng bút khác màu.

Hoạt động 3.2: Luyện tập, thực hành · 10 phút

Giải bài toán và tìm x

Mục tiêu

HS vận dụng quy tắc tìm thành phần chưa biết và giải bài toán có lời văn với số thập phân, trình bày đúng đơn vị.

Nội dung

Hoạt động nhóm 4 (Tiết 2): giải các bài 7 đến 10 trên bảng nhóm.

Bài 7: Mỗi túi chứa 0,25 kg đường. 5 kg đường chia được bao nhiêu túi?
Bài 8: Tìm x biết x × 1,5 = 6,75.
Bài 9: Tìm x biết x − 2,35 = 4,8.
Bài 10: Hai ngày đi được 4,85 km và 5,15 km. Cả hai ngày đi được bao nhiêu km?

Sản phẩm dự kiến

Bảng nhóm ghi đúng đáp án: bài 7: 20 túi; bài 8: x = 4,5; bài 9: x = 7,15; bài 10: 10 km. Trình bày đúng đơn vị kg, túi, km.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV phát bảng nhóm, giao bốn bài tập, nhắc nhóm nêu lời giải và đơn vị đầy đủ.
Học sinh
HS nhận nhiệm vụ, chia việc trong nhóm.
Giáo viên
GV hỗ trợ nhóm đang gặp khó khăn ở bài 8 bằng câu hỏi: Muốn tìm x trong phép nhân thì làm thế nào?
Học sinh
HS giải. Dự kiến: bài 7: 5 : 0,25 = 500 : 25 = 20 túi; bài 8: x = 6,75 : 1,5 = 67,5 : 15 = 4,5; bài 9: x = 4,8 + 2,35 = 7,15; bài 10: 4,85 + 5,15 = 10 km.
Giáo viên
GV chọn 2 nhóm trình bày, yêu cầu nhóm khác kiểm tra bằng phép thử: thay x vào biểu thức để kiểm tra.
Học sinh
Đại diện nhóm trình bày và kiểm tra lại kết quả. Dự kiến: 4,5 × 1,5 = 6,75 đúng.
Giáo viên
GV chốt cách trình bày bài toán có lời văn và cách tìm thành phần chưa biết, nhấn mạnh phải ghi đúng đơn vị.
Học sinh
HS ghi lại lời giải đúng vào vở.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 15 phút

Chia đều gạo đóng túi

Mục tiêu

HS vận dụng phép chia số thập phân để giải quyết tình huống thực tế về chia đều khối lượng và kiểm tra kết quả.

Nội dung

Tình huống: Cửa hàng có 12,6 kg gạo cần đóng đều vào các túi, mỗi túi 0,9 kg. Hỏi đóng được bao nhiêu túi? Yêu cầu HS giải, kiểm tra kết quả bằng phép nhân và nêu một tình huống chia đều tương tự trong gia đình (ví dụ chia nước, chia đường).

Sản phẩm dự kiến

HS trình bày được lời giải 12,6 : 0,9 = 126 : 9 = 14 túi, kiểm tra 14 × 0,9 = 12,6 kg và nêu được một tình huống thực tế.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu tình huống, yêu cầu HS làm cá nhân rồi chia sẻ với bạn cùng bàn.
Học sinh
HS đọc tình huống, làm bài vào vở nháp.
Giáo viên
GV gợi ý: Đổi 12,6 : 0,9 thành phép chia số tự nhiên bằng cách nào? Kiểm tra bằng cách nào?
Học sinh
HS thực hiện. Dự kiến: nhân cả hai số với 10 được 126 : 9 = 14 túi; kiểm tra 14 × 0,9 = 12,6 kg.
Giáo viên
GV mời 2 HS trình bày lời giải và một tình huống thực tế HS tự nghĩ ra.
Học sinh
HS trình bày. Dự kiến HS nêu: Mẹ có 3,6 lít nước mắm chia đều vào 4 chai, mỗi chai 0,9 lít.
Giáo viên
GV tổng kết: Phép chia số thập phân có ứng dụng trong đời sống, cần đặt đúng dấu phẩy và kiểm tra kết quả. Khen những HS nêu tình huống hay.
Học sinh
HS lắng nghe, tự đánh giá mức độ hiểu bài của mình.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Phần A. Tính.

a) 8,4 : 4 =
b) 3 : 4 =
c) 7,5 : 0,5 =
d) 4,68 : 1,2 =

Phần B. Khoanh vào chữ cái đặt trước đáp số đúng.

Tính 0,72 : 0,09.
A. 9
B. 16
C. 8

Phần C. Đúng hay sai? Giải thích ngắn gọn.

Bạn An chia 6,3 lít nước đều vào 9 chai, mỗi chai 0,7 lít. Bạn An đúng hay sai?

Phần D. Tìm x.

a) x × 1,5 = 6,75
b) x − 2,35 = 4,8

Hướng dẫn về nhà

Làm lại các bài 1 đến 10 trong sách Toán 5 và đối chiếu với đáp án đã học trên lớp.
Tìm và viết một tình huống chia đều thực tế trong gia đình (chia nước, chia đường, chia bánh) có số thập phân, ghi rõ phép tính và đơn vị. Kiểm tra kết quả bằng phép nhân.
Truy cập học liệu NeoEdu tại neoedu.vn/learn/5/math/bai-31-on-tap-cac-phep-tinh-voi-so-thap-phan để làm thêm bài tập tương tác và ghi lại các câu còn sai để hỏi GV trong tiết sau.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.