ToánLớp 5Chủ đề 6. Ôn tập học kì 1

Giáo án Bài 32. Ôn tập một số hình phẳng

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 2 tiết (70 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được cách xác định đáy và chiều cao tương ứng của tam giác, kể cả tam giác vuông (lấy hai cạnh góc vuông làm đáy và chiều cao).
Giải thích được vì sao diện tích tam giác bằng đáy nhân chiều cao rồi chia 2, dựa trên việc ghép hai tam giác bằng nhau thành hình bình hành.
Vận dụng được công thức $S = a \times h : 2$ để tính diện tích tam giác và tìm đáy hoặc chiều cao khi biết diện tích.
Tính được chu vi tam giác khi biết độ dài ba cạnh và đổi được đơn vị thời gian từ giờ sang phút.
Tư duy và lập luận toán học: giải thích vì sao diện tích tam giác bằng nửa tích đáy và chiều cao qua việc ghép hai tam giác bằng nhau thành hình bình hành.
Mô hình hoá toán học: chuyển bài toán trồng cây trên luống hình tam giác thành bài toán tính diện tích rồi tính số cây.
Giải quyết vấn đề toán học: chọn đúng đáy và chiều cao tương ứng; tìm đáy hoặc chiều cao khi biết diện tích và đáy hoặc chiều cao.
Giao tiếp toán học: trình bày lời giải có đơn vị đúng (cm, m, $\mathrm{cm}^2$ , $\mathrm{m}^2$ ) và nhận xét đúng sai của bạn.
Sử dụng công cụ, phương tiện học toán: dùng thước thẳng, êke để vẽ và kiểm tra đường cao; sử dụng học liệu số NeoEdu.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: tự xác định đáy và chiều cao tương ứng, tự kiểm tra đơn vị và tính hợp lí của kết quả trước khi ghi đáp số.
Giao tiếp và hợp tác: trong nhóm, HS thống nhất cách ghép hình, trình bày lời giải rõ ràng và nhận xét đúng sai của bạn bằng lí lẽ.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: chọn cách giải phù hợp cho bài toán thực tế về luống rau hình tam giác và kiểm tra lại kết quả.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: tích cực thực hành ghép hình, đo đạc và hoàn thành đủ các bài tập trong phiếu.
Trách nhiệm: làm việc nhóm nghiêm túc, hoàn thành phần việc được giao và kiểm tra lại bài của mình.
Trung thực: nhận xét khách quan kết quả của bạn và tự sửa lỗi sai của mình.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Máy chiếu hoặc bảng tương tác; học liệu số NeoEdu: trang bài học bài 32 (neoedu.vn/learn/5/math/bai-32-on-tap-mot-so-hinh-phang) có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác, dùng để trình chiếu và kiểm tra nhanh.
Slide hoặc bảng phụ ghi nhận định Đúng/Sai, hai ví dụ mẫu và đề 10 bài tập.
Bộ bìa cứng cắt sẵn tam giác thường và tam giác vuông (mỗi nhóm 2 tam giác bằng nhau), thước thẳng, êke, kéo, bút dạ.
Phiếu học tập số 1 và Phiếu học tập số 2 in cho mỗi nhóm.

2. Học sinh

Vở ghi, sách Toán 5, bút, thước thẳng, êke.
Bảng con và bút viết bảng.
Bộ bìa tam giác nhóm (nếu được phát) để ghép hình, bút chì và thước đo.

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 8 phút

Trò chơi Đúng hay Sai

Mục tiêu

Huy động kiến thức đã học về cạnh, đáy, chiều cao, đơn vị đo và đổi đơn vị thời gian để vào bài ôn tập.

Nội dung

GV chiếu bốn nhận định. HS giơ bảng con ghi Đ (đúng) hoặc S (sai) và giải thích ngắn.

a) Cạnh xiên của tam giác luôn là chiều cao của tam giác.
b) Tam giác có 3 cạnh và 3 đỉnh.
c) 3 giờ bằng 180 phút.
d) Đáy 4 m, chiều cao 50 cm thì tính ngay được diện tích bằng 4 × 50 : 2.

Sản phẩm dự kiến

HS nêu đúng đáp án từng nhận định: a) S; b) Đ; c) Đ; d) S, vì đáy và chiều cao phải cùng đơn vị trước khi tính.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chiếu bốn nhận định, nêu luật chơi: giơ bảng Đ hoặc S, sau đó giải thích một câu cho câu sai.
Học sinh
HS lắng nghe, nhắc lại luật chơi và chuẩn bị bảng con.
Giáo viên
GV đọc từng nhận định, quan sát bảng của HS và gọi nhanh một số em giải thích.
Học sinh
HS giơ bảng Đ hoặc S. Dự kiến: 'Câu a là S vì cạnh xiên không vuông góc với đáy.' 'Câu d là S vì 50 cm chưa đổi sang m.'
Giáo viên
GV hỏi: 'Vì sao không phải cạnh nào của tam giác cũng là chiều cao?'
Học sinh
HS trả lời: 'Chiều cao phải là đoạn vuông góc từ đỉnh đối diện tới đường thẳng chứa đáy.'
Giáo viên
GV nhận xét, khen những HS giải thích đầy đủ và dẫn vào bài: 'Hôm nay chúng ta cùng ôn lại cách tính diện tích tam giác.'
Học sinh
HS ghi tựa bài vào vở.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 16 phút

Hệ thống hoá đáy, chiều cao và công thức diện tích tam giác

Mục tiêu

HS nhắc lại cách xác định đáy và chiều cao tương ứng, giải thích được nguồn gốc công thức diện tích tam giác bằng cách ghép hai tam giác bằng nhau thành hình bình hành.

Nội dung

Nhóm 4 HS dùng bộ bìa tam giác, ghép hai tam giác bằng nhau thành hình bình hành, đo đáy và chiều cao rồi hoàn thành Phiếu học tập số 1. Phiếu gồm việc nêu cạnh làm đáy, đường cao tương ứng và điền bảng so sánh diện tích hai hình.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 được hoàn thành đúng. Nhóm ghi được kết luận: diện tích tam giác bằng đáy nhân chiều cao rồi chia 2, $S = a \times h : 2$ .

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV phát bộ bìa và Phiếu học tập số 1 cho nhóm; hướng dẫn cách ghép hai tam giác bằng nhau thành hình bình hành theo cạnh chung.
Học sinh
HS nhận bìa và phiếu, phân công người đo, người ghi, người ghép hình.
Giáo viên
GV đi quanh lớp, hỏi: 'Hình bình hành vừa ghép có đáy và chiều cao liên hệ với tam giác như thế nào?'
Học sinh
HS ghép hình, đo đáy và chiều cao, điền phiếu. Dự kiến: 'Đáy hình bình hành bằng đáy tam giác, chiều cao bằng chiều cao tam giác.'
Giáo viên
GV mời một nhóm trình bày, các nhóm khác nhận xét. GV hỏi: 'Diện tích hình bình hành tính thế nào? Vì sao diện tích tam giác bằng một nửa?'
Học sinh
HS trình bày. Dự kiến: 'Diện tích hình bình hành là a × h. Hình bình hành gồm hai tam giác bằng nhau nên diện tích tam giác là a × h : 2.'
Giáo viên
GV chốt công thức $S = a \times h : 2$ , nhấn mạnh chiều cao phải vuông góc với đáy và đáy, chiều cao phải cùng đơn vị; kết quả ghi đơn vị vuông. Nêu quan niệm sai: cạnh xiên không tự động là chiều cao.
Học sinh
HS ghi công thức, ví dụ và quan niệm sai vào vở.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 12 phút

Vận dụng công thức qua hai ví dụ mẫu

Mục tiêu

HS vận dụng công thức để so sánh diện tích hai tam giác cùng chiều cao và tính số cây trồng trên luống tam giác.

Nội dung

GV trình chiếu hai ví dụ mẫu: (1) Hai tam giác cùng chiều cao, đáy 6 cm và 12 cm; diện tích tam giác sau gấp mấy lần tam giác trước? (2) Luống tam giác đáy 20 m, chiều cao 12 m, mỗi m² trồng 3 cây; trồng được bao nhiêu cây? HS thảo luận cặp đôi rồi trình bày.

Sản phẩm dự kiến

HS giải thích được ví dụ (1) diện tích gấp 2 lần vì chiều cao giữ nguyên, đáy gấp 2. HS tính được ví dụ (2): $20 \times 12 : 2 = 120$ $\mathrm{m}^2$ ; $120 \times 3 = 360$ cây.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV trình chiếu hai ví dụ và yêu cầu HS suy nghĩ cặp đôi: 'Ví dụ 1 không cần tính cụ thể, em dựa vào đâu để trả lời?'
Học sinh
HS đọc đề, suy nghĩ và trao đổi với bạn bên cạnh.
Giáo viên
GV gợi ý ví dụ 2: 'Đầu tiên tìm diện tích luống, sau đó tính số cây.'
Học sinh
HS làm bài vào vở nháp. Dự kiến: 'Diện tích luống là 20 × 12 : 2 = 120 m². Số cây là 120 × 3 = 360 cây.'
Giáo viên
GV mời hai cặp trình bày, hỏi thêm: 'Nếu đáy 6 cm và 12 cm đổi thành 6 cm và 9 cm thì còn gấp 2 không?'
Học sinh
HS trình bày. Dự kiến: 'Chiều cao giữ nguyên, đáy gấp 2 nên diện tích gấp 2. Nếu đáy là 9 cm thì không gấp 2 mà gấp 1,5 lần.'
Giáo viên
GV nhận xét, chốt: khi chiều cao không đổi, diện tích tỉ lệ thuận với đáy; khi tính thực tế, luôn tính diện tích trước rồi mới tính đại lượng liên quan.
Học sinh
HS ghi cách trình bày lời giải có đơn vị vào vở.

Hoạt động 3.1: Luyện tập, thực hành · 14 phút

Luyện tập tính diện tích, đáy và chiều cao

Mục tiêu

HS vận dụng công thức diện tích tam giác để tính diện tích, tìm chiều cao và đáy khi biết diện tích, đồng thời chọn đúng đáp án trắc nghiệm.

Nội dung

Các nhóm hoàn thành Phiếu học tập số 2 gồm bài 1 đến bài 4 theo hình thức Ai nhanh hơn: mỗi nhóm lần lượt giải, đổi phiếu kiểm tra chéo.

Sản phẩm dự kiến

Đề bài và đáp án:

Bài 1 (trắc nghiệm): đáy 8 cm, chiều cao 5 cm, diện tích bao nhiêu cm²? Đáp án C: 20 cm² (8 × 5 : 2 = 20).
Bài 2: tam giác vuông có hai cạnh góc vuông 6 cm và 4 cm, diện tích 12 cm² (6 × 4 : 2 = 12).
Bài 3: diện tích 30 cm², đáy 10 cm, chiều cao 6 cm (30 × 2 : 10 = 6).
Bài 4: diện tích 18 m², chiều cao 4 m, đáy 9 m (18 × 2 : 4 = 9).

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV phát Phiếu học tập số 2, nêu luật: mỗi nhóm giải lần lượt từng bài, bài nào xong trước giơ tay báo cáo.
Học sinh
HS nhận phiếu, đọc đề và bàn cách làm.
Giáo viên
GV quan sát, nhắc HS viết đơn vị sau mỗi kết quả. Với bài 3 và 4, GV gợi ý: 'Muốn tìm chiều cao, em lấy diện tích nhân 2 rồi chia cho đáy.'
Học sinh
HS làm bài, kiểm tra chéo phiếu nhóm bạn. Dự kiến lỗi: quên nhân 2 khi tìm đáy hoặc chiều cao.
Giáo viên
GV mời đại diện nhóm trình bày bài 3 và bài 4, hỏi: 'Vì sao bài 1 chọn C mà không phải A hay B?'
Học sinh
HS trình bày. Dự kiến: 'Bài 1 chọn C vì 8 × 5 : 2 = 20. Đáp án A là 21 không đúng công thức.'
Giáo viên
GV chốt: tìm đáy hoặc chiều cao thì phải nhân diện tích với 2 rồi chia cho đại lượng còn lại; kiểm tra đơn vị trước khi kết luận.
Học sinh
HS sửa lỗi sai trên phiếu của mình và ghi nhớ quy tắc.

Hoạt động 3.2: Luyện tập, thực hành · 10 phút

Chu vi tam giác, đổi đơn vị và kiểm tra kết quả

Mục tiêu

HS tính chu vi tam giác, đổi đơn vị thời gian, nhận xét đúng sai của lời giải và vận dụng công thức chu vi, diện tích hình chữ nhật.

Nội dung

Trò chơi Ai nhanh hơn theo nhóm với năm câu hỏi: bài 5 (chu vi tam giác có cạnh 3 cm, 4 cm, 5 cm), bài 6 (kiểm tra đáp số 1,8 m² của bạn), bài 7 (so sánh diện tích hai tam giác), bài 9 (đổi 3 giờ ra phút), bài 10 (chu vi vườn chữ nhật có diện tích 72 m² và dài 12 m).

Sản phẩm dự kiến

Đáp án:

Bài 5: đáp án A, chu vi 12 cm (3 + 4 + 5 = 12).
Bài 6: Đúng, diện tích $2{,}4 \times 1{,}5 : 2 = 1{,}8$ $\mathrm{m}^2$ .
Bài 7: gấp 2 lần, vì chiều cao giữ nguyên, đáy gấp 2.
Bài 9: 180 phút (3 × 60 = 180).
Bài 10: 36 m (rộng 72 : 12 = 6 m; chu vi (12 + 6) × 2 = 36 m).

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chiếu năm câu hỏi và nêu luật: mỗi câu đúng được một điểm cho nhóm, nhóm giơ bảng nhóm để báo đáp án.
Học sinh
HS nhận câu hỏi và thảo luận nhanh trong nhóm.
Giáo viên
GV nhắc HS kiểm tra lại đơn vị khi làm bài 6 và bài 10.
Học sinh
HS giơ bảng nhóm. Dự kiến: bài 6 nhóm nêu 'Đúng vì 2,4 × 1,5 : 2 = 1,8'.
Giáo viên
GV hỏi nhóm đạt điểm cao nhất: 'Các em kiểm tra đáp số bằng cách nào?'
Học sinh
HS trả lời. Dự kiến: 'Em thử lại phép tính, xem đơn vị có đúng không và so với chiều cao đã cho.'
Giáo viên
GV tổng kết điểm, chốt: kiểm tra kết quả bằng cách ước lượng và xét đơn vị là cách kiểm tra quan trọng.
Học sinh
HS ghi lại đáp án đúng vào vở.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 10 phút

Thiết kế luống rau hình tam giác ở vườn trường

Mục tiêu

HS vận dụng công thức diện tích tam giác vào tình huống thực tế để tính số cây có thể trồng và trình bày lời giải hoàn chỉnh.

Nội dung

Nhóm 4 HS giải bài toán: Một mảnh vườn hình tam giác có đáy 16 m, chiều cao 9 m. Mỗi m² trồng được 4 cây rau. Hỏi mảnh vườn trồng được bao nhiêu cây rau? Nhóm phải vẽ sơ đồ, nêu các bước giải và kiểm tra đơn vị.

Sản phẩm dự kiến

Bài giải hoàn chỉnh: diện tích vườn $16 \times 9 : 2 = 72$ $\mathrm{m}^2$ ; số cây rau $72 \times 4 = 288$ cây. Kết luận có đơn vị đúng.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu bài toán, yêu cầu nhóm vẽ phác sơ đồ tam giác, ghi rõ đáy và chiều cao.
Học sinh
HS đọc đề, vẽ sơ đồ và xác định đáy, chiều cao.
Giáo viên
GV đi quanh lớp, hỏi: 'Chiều cao của vườn có phải là cạnh xiên không?'
Học sinh
HS thảo luận và tính toán. Dự kiến: 'Chiều cao là đoạn vuông góc từ đỉnh xuống đáy, đề bài đã cho là 9 m.'
Giáo viên
GV mời một nhóm trình bày, các nhóm khác kiểm tra đơn vị và đáp số.
Học sinh
HS trình bày: 'Diện tích là 72 m², trồng được 288 cây rau.'
Giáo viên
GV nhận xét, nhấn mạnh: bài toán thực tế cần chọn đúng đáy và chiều cao, tính diện tích trước rồi mới tính số cây.
Học sinh
HS ghi bài giải vào vở và rút kinh nghiệm.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Nhiệm vụ: Ghép hai tam giác bằng nhau thành hình bình hành, đo và điền bảng.

Hình 1: tam giác có đáy a = ... cm, chiều cao h = ... cm.
Hình bình hành ghép được có đáy ... cm, chiều cao ... cm.
Diện tích hình bình hành: ... × ... = ... cm².
Diện tích một tam giác: ... : 2 = ... cm².
Câu hỏi:
Chiều cao của tam giác có phải là cạnh xiên không? Vì sao?
Kết luận công thức tính diện tích tam giác bằng lời của nhóm em.

Phiếu học tập số 2

Bài 1. Tam giác có đáy 8 cm, chiều cao 5 cm. Diện tích là:
A. 21 cm² B. 40 cm² C. 20 cm²
Bài 2. Tam giác vuông có hai cạnh góc vuông 6 cm và 4 cm. Diện tích là ... cm².
Bài 3. Tam giác có diện tích 30 cm², đáy 10 cm. Chiều cao là ... cm.
Bài 4. Tam giác có diện tích 18 m², chiều cao 4 m. Đáy là ... m.
Lưu ý: ghi đơn vị sau mỗi đáp số và kiểm tra lại bằng cách thay số vào công thức.

Hướng dẫn về nhà

Đo đáy và chiều cao của một vật có dạng tam giác ở nhà (tấm bìa, mái che, tấm vải), ghi số đo vào vở và tính diện tích, nhớ đổi các đơn vị về cùng loại trước khi tính.
Làm lại bài 1 đến bài 4 trong Phiếu học tập số 2 vào vở, tự kiểm tra bằng cách thay đáp số vào công thức.
Đọc lại mục Ghi nhớ trong sách Toán 5 và viết lại công thức diện tích tam giác bằng lời của em.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.