ToánLớp 5Chủ đề 5. Một số hình phẳng. Chu vi và diện tích

Giáo án Bài 29. Luyện tập chung

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 1 tiết (35 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được đường tròn gồm các điểm cách tâm một khoảng bằng bán kính r; đường kính d = 2r; hình tròn là phần mặt phẳng nằm bên trong đường tròn.
Viết và vận dụng được công thức chu vi C = d × 3,14 = r × 2 × 3,14 và diện tích S = r × r × 3,14 của hình tròn.
Giải thích được vì sao khi bán kính tăng gấp 2 thì diện tích hình tròn tăng gấp 4 lần.
Vận dụng được công thức tính diện tích hình tam giác S = đáy × chiều cao : 2 và các quy tắc tính chu vi, diện tích hình tròn trong bài toán có lời văn; nêu đúng đơn vị độ dài (cm, m) và đơn vị vuông (cm², m²).
Tư duy và lập luận toán học: HS giải thích vì sao bán kính tăng gấp 2 thì diện tích tăng gấp 4, và vì sao chu vi một vòng bánh xe bằng quãng đường đi được.
Mô hình hoá toán học: HS chuyển bài toán bánh xe lăn và luống đất hình tam giác thành phép tính chu vi, diện tích.
Giải quyết vấn đề toán học: HS xác định được dữ kiện cho đường kính hay bán kính, chọn bước tính phù hợp và kiểm tra kết quả.
Giao tiếp toán học: HS đọc, viết và trình bày đúng ký hiệu, đơn vị, phép tính trong bài giải.
Sử dụng công cụ, phương tiện học toán: HS dùng compa, thước và bảng công thức để vẽ, đo và tính; GV dùng học liệu số NeoEdu để kiểm tra nhanh đáp án.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: HS tự đọc lại công thức trong phiếu, tự kiểm tra đơn vị và đối chiếu kết quả với đáp án khi làm bài tập.
Giao tiếp và hợp tác: HS làm việc theo cặp đôi, trình bày cách giải và nhận xét, góp ý cho kết quả của bạn bằng ngôn ngữ toán học.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS chọn đúng công thức và thứ tự tính (chia đôi đường kính để tìm bán kính), giải được bài toán thực tế về bánh xe và luống trồng cây.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: HS tích cực làm đủ 10 bài tập, không bỏ qua bước tính trung gian.
Trách nhiệm: HS tự kiểm tra lại bài làm của mình và của bạn trong nhóm trước khi nộp.
Trung thực: HS nói đúng, sai theo kết quả tính toán, không chép đáp án; khi bạn trả lời sai như bài 6 thì nêu lí do một cách khách quan.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Bảng phụ ghi công thức tóm tắt: C = d × 3,14 = r × 2 × 3,14; S = r × r × 3,14; d = 2r
Hình tròn bằng bìa cứng có bán kính 3 cm, compa, thước thẳng để minh hoạ
Phiếu học tập số 1 và Phiếu học tập số 2 (in cho từng cặp)
Máy tính, máy chiếu hoặc bảng tương tác để trình chiếu học liệu số NeoEdu: neoedu.vn/learn/5/math/bai-29-luyen-tap-chung

2. Học sinh

Sách giáo khoa Toán 5, vở ghi, bút, nháp
Thước kẻ, compa, máy tính bỏ túi
Bảng con và bút dạ để viết đáp án nhanh

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 4 phút

Ôn lại hình tròn qua trò chơi Đoán nhanh

Mục tiêu

Kích hoạt kiến thức về tâm, bán kính, đường kính và quan hệ d = 2r của hình tròn.

Nội dung

GV đưa hình tròn bìa có bán kính 3 cm, đánh dấu tâm O, bán kính OA và đường kính BC. HS trả lời nhanh các câu hỏi: đường kính dài bao nhiêu khi bán kính là 3 cm; bán kính dài bao nhiêu khi đường kính là 10 cm. HS viết đáp án ra bảng con.

Sản phẩm dự kiến

HS nêu đúng d = 2r và giải thích được cách tìm bán kính khi biết đường kính: lấy đường kính chia 2.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV giơ hình tròn bìa, chỉ tâm O, bán kính OA và đường kính BC rồi nêu luật chơi: Lớp viết nhanh đáp án vào bảng con khi GV hô 'Đoán nhanh'.
Học sinh
HS quan sát hình, lắng nghe luật chơi và chuẩn bị bảng con.
Giáo viên
GV hỏi: Đường kính d = ? khi bán kính r = 3 cm. Sau đó hỏi: Đường kính 10 cm thì bán kính bằng bao nhiêu?
Học sinh
HS viết đáp án: d = 6 cm (2 × 3 = 6); r = 5 cm (10 : 2 = 5).
Giáo viên
GV yêu cầu 2 HS giơ bảng và giải thích cách làm bằng một câu.
Học sinh
HS trình bày: Đường kính gấp 2 lần bán kính nên bán kính là đường kính chia 2.
Giáo viên
GV chốt: d = 2r và r = d : 2. Ghi bảng phụ công thức này.
Học sinh
HS ghi nhớ quan hệ giữa d và r vào vở.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 8 phút

Hệ thống hoá công thức chu vi và diện tích hình tròn

Mục tiêu

Hệ thống lại công thức tính chu vi, diện tích hình tròn và phân biệt đúng đơn vị độ dài với đơn vị vuông.

Nội dung

HS làm việc theo nhóm 4 với Phiếu học tập số 1. Nội dung: điền công thức chu vi và diện tích theo d và r; so sánh đơn vị của chu vi và diện tích; đối chiếu với trang bài học số NeoEdu để kiểm tra.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 hoàn thành đúng: C = d × 3,14 = r × 2 × 3,14; S = r × r × 3,14; chu vi có đơn vị cm, diện tích có đơn vị cm².

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV phát Phiếu học tập số 1, nêu nhiệm vụ: điền vào phiếu và chuẩn bị giải thích vì sao đơn vị diện tích là cm².
Học sinh
HS nhận phiếu, đọc yêu cầu và chia nhóm 4 theo quy định.
Giáo viên
GV đi quanh lớp, gợi ý khi nhóm gặp khó khăn: Chu vi là độ dài đường bao, diện tích là phần bên trong tính bằng ô vuông.
Học sinh
HS thảo luận, điền công thức. Dự kiến HS trả lời: Diện tích có đơn vị cm² vì tính bằng số ô vuông 1 cm × 1 cm; chu vi có đơn vị cm vì là độ dài.
Giáo viên
GV mời đại diện 2 nhóm trình bày; yêu cầu cả lớp nhận xét về dấu hiệu nhận biết đơn vị.
Học sinh
HS trình bày công thức và giải thích đơn vị; các nhóm khác góp ý bằng câu: Nhóm bạn đúng/chưa đúng vì…
Giáo viên
GV chiếu đáp án trên trang NeoEdu, chốt công thức và lưu ý khi đề cho đường kính thì phải chia 2 để tìm bán kính trước khi tính diện tích.
Học sinh
HS đối chiếu phiếu và sửa lỗi (nếu có).

Hoạt động 2.2: Khám phá · 7 phút

Khám phá quan hệ bán kính và diện tích hình tròn

Mục tiêu

Giải thích được vì sao khi bán kính tăng gấp 2 thì diện tích tăng gấp 4 lần; nhận biết quan hệ diện tích của tam giác khi đáy thay đổi.

Nội dung

GV dùng hai hình tròn bìa: hình bán kính 2 cm và hình bán kính 4 cm. HS tính diện tích từng hình theo S = r × r × 3,14 rồi so sánh. Sau đó HS làm ví dụ về tam giác có chiều cao không đổi, đáy gấp 2 (bài 9).

Sản phẩm dự kiến

Diện tích hình bán kính 2 cm là 12,56 cm²; hình bán kính 4 cm là 50,24 cm²; tỉ số là 4. Trả lời đúng bài 7 và bài 9 kèm giải thích.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV đặt câu hỏi: Nếu bán kính tăng gấp 2 thì diện tích tăng gấp mấy lần? Cho HS dự đoán trước khi tính.
Học sinh
HS dự đoán: Có HS đoán gấp 2, có HS đoán gấp 4; cả lớp ghi dự đoán vào nháp.
Giáo viên
GV hướng dẫn HS tính: 2 × 2 × 3,14 = 12,56 cm²; 4 × 4 × 3,14 = 50,24 cm². Hỏi: 50,24 : 12,56 = ?
Học sinh
HS tính và trả lời: 50,24 : 12,56 = 4. Giải thích: bán kính gấp 2 nên r × r gấp 2 × 2 = 4.
Giáo viên
GV hỏi tiếp bài 9: Hai tam giác cùng chiều cao, đáy 6 cm và 12 cm, diện tích tam giác sau gấp mấy lần tam giác trước?
Học sinh
HS trả lời: gấp 2 lần vì chiều cao giữ nguyên, đáy gấp 2 nên diện tích gấp 2.
Giáo viên
GV chốt: Bán kính gấp k lần thì diện tích gấp k × k lần; khi một yếu tố gấp mà yếu tố kia không đổi thì diện tích gấp đúng bằng số lần đó.
Học sinh
HS ghi kết luận vào vở.

Hoạt động 3: Luyện tập, thực hành · 8 phút

Luyện tập tính chu vi, diện tích hình tròn qua bài tập đã cho

Mục tiêu

Vận dụng đúng công thức, đổi đường kính thành bán kính trước khi tính diện tích, và kiểm tra kết quả bằng đơn vị.

Nội dung

HS làm việc cặp đôi với Phiếu học tập số 2 gồm các bài 1 đến 5 và bài 8. Cặp đôi đổi phiếu cho nhau để kiểm tra; cả lớp đối chiếu đáp án trên bảng tương tác NeoEdu.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án đúng: Bài 1: C (d = 6 cm). Bài 2: 5 cm. Bài 3: 12,56 cm. Bài 4: 28,26 cm². Bài 5: 50,24 m² (r = 4 m). Bài 8: r = 5 cm (d = 31,4 : 3,14 = 10 cm).

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV phát Phiếu học tập số 2, nêu lưu ý: Đề cho đường kính thì phải tìm bán kính trước khi tính diện tích; ghi đúng đơn vị.
Học sinh
HS nhận phiếu, cặp đôi chia việc: một bạn làm bài lẻ, một bạn làm bài chẵn.
Giáo viên
GV quan sát, nhắc HS kiểm tra đơn vị khi làm bài 3 và bài 4; gợi ý bài 5 bằng câu hỏi: Đường kính 8 m thì bán kính là bao nhiêu?
Học sinh
HS làm bài. Dự kiến trả lời: Bài 3: 2 × 2 × 3,14 = 12,56 cm. Bài 4: 3 × 3 × 3,14 = 28,26 cm². Bài 5: r = 8 : 2 = 4 m; 4 × 4 × 3,14 = 50,24 m².
Giáo viên
GV chọn 2 cặp trình bày bài 5 và bài 8 trên bảng; yêu cầu cả lớp chỉ ra chỗ dễ sai là dùng đường kính thay cho bán kính.
Học sinh
HS trình bày bài giải, các cặp khác nhận xét và sửa lỗi nếu có.
Giáo viên
GV chốt đáp án, nhấn mạnh quan niệm sai: Diện tích không bằng đường kính nhân 3,14, vì đó là chu vi.
Học sinh
HS sửa bài, đánh dấu lỗi sai đã mắc và ghi vào vở.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 8 phút

Giải bài toán thực tế về bánh xe và luống trồng cây

Mục tiêu

Vận dụng chu vi hình tròn và diện tích hình tam giác để giải quyết tình huống thực tế, kiểm tra tính đúng sai của lời giải.

Nội dung

Bài 6: Bánh xe đường kính 0,5 m lăn một vòng không trượt, đi được bao nhiêu mét? Một bạn trả lời 1,57; đúng hay sai? Bài 10: Luống trồng hình tam giác đáy 20 m, chiều cao 12 m; mỗi m² trồng 3 cây; trồng được bao nhiêu cây?

Sản phẩm dự kiến

Bài 6: Đúng; quãng đường một vòng bằng chu vi 0,5 × 3,14 = 1,57 m. Bài 10: 20 × 12 : 2 = 120 m²; 120 × 3 = 360 cây.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu hai tình huống, yêu cầu HS xác định đại lượng cần tính trước khi tính toán.
Học sinh
HS đọc đề, xác định: bài 6 cần tính chu vi; bài 10 cần tính diện tích tam giác rồi nhân với số cây trên mỗi m².
Giáo viên
GV hỏi: Vì sao quãng đường bánh xe đi một vòng bằng chu vi? Bạn trả lời 1,57 có đúng không và vì sao?
Học sinh
HS trả lời: Một vòng lăn đúng bằng độ dài đường tròn bánh xe, nên bằng chu vi. Đúng vì 0,5 × 3,14 = 1,57 m. Với bài 10, HS tính 120 m² rồi 360 cây.
Giáo viên
GV mời 2 HS trình bày bài giải; yêu cầu cả lớp kiểm tra lại đơn vị mét và mét vuông.
Học sinh
HS trình bày bài giải và nêu đáp số có đơn vị.
Giáo viên
GV tóm tắt: Đề bài nói về độ dài đường bao thì dùng chu vi; đề nói về mặt đất trồng thì dùng diện tích; kết quả phải có đơn vị đúng.
Học sinh
HS ghi nhớ cách nhận biết yêu cầu bài toán.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Hoàn thành bảng công thức của hình tròn có bán kính r và đường kính d:

Quan hệ giữa đường kính và bán kính: d = ...
Chu vi hình tròn: C = d × 3,14 = ... × 2 × 3,14
Diện tích hình tròn: S = ... × ... × 3,14
Đơn vị của chu vi là ...; đơn vị của diện tích là ...
Câu hỏi: Vì sao diện tích có đơn vị vuông còn chu vi không có đơn vị vuông?
Câu hỏi: Khi đề cho đường kính, em phải làm bước nào trước khi tính diện tích?

Phiếu học tập số 2

Bài 1. Hình tròn có bán kính r = 3 cm. Đường kính d dài bao nhiêu cm? A. 7 cm; B. 12 cm; C. 6 cm.
Bài 2. Đường kính 10 cm thì bán kính bao nhiêu cm?
Bài 3. Hình tròn bán kính 2 cm có chu vi bao nhiêu cm?
Bài 4. Hình tròn bán kính 3 cm có diện tích bao nhiêu cm²?
Bài 5. Hình tròn đường kính 8 m có diện tích bao nhiêu m²?
Bài 8. Chu vi hình tròn là 31,4 cm. Bán kính bao nhiêu cm?
Yêu cầu: Viết bài giải đầy đủ, ghi đúng đơn vị; đổi cặp đôi kiểm tra kết quả.

Hướng dẫn về nhà

Làm lại bài 6, bài 7 và bài 10 vào vở; mỗi bài viết lời giải đầy đủ và ghi đơn vị.
Tìm trong nhà một vật có dạng hình tròn (nắp hộp, đĩa, bánh xe đồ chơi); đo đường kính, tính bán kính, chu vi và diện tích của vật đó rồi ghi vào vở.
Xem lại trang bài học số NeoEdu bài 29 để kiểm tra lại đáp án các bài tập tương tác.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.