ToánLớp 5Chủ đề 5. Một số hình phẳng. Chu vi và diện tích

Giáo án Bài 28. Thực hành và trải nghiệm đo, vẽ, lắp ghép, tạo hình

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 2 tiết (70 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được cách dùng ê-ke dựng chiều cao của tam giác từ một đỉnh tới đáy đối diện.
Vẽ được tam giác, hình thang và hình tròn theo số đo cho trước, ghi số đo ngay trên hình.
Tính được diện tích tam giác, hình thang, hình chữ nhật; giải thích được vì sao khi ghép các mảnh không chồng lấn thì diện tích được bảo toàn còn chu vi có thể thay đổi.
Vận dụng được công thức tính chu vi hình tròn để tính $C = d \times 3{,}14$ hoặc $C = 2 \times r \times 3{,}14$ với đơn vị cm, cm² đúng quy ước.
Tư duy và lập luận toán học: giải thích vì sao diện tích không đổi khi ghép các mảnh không chồng lấn, và vì sao chu vi có thể thay đổi.
Mô hình hoá toán học: biểu diễn hình thật bằng bản vẽ đúng kích thước và sơ đồ giải thích, rồi dùng công thức để tính.
Giải quyết vấn đề toán học: tìm cách tính diện tích mảnh cắt từ hình chữ nhật, kiểm tra lại khi kết quả khác dự đoán.
Giao tiếp toán học: nêu cách dùng ê-ke, đọc và viết kết quả kèm đơn vị, phân biệt chu vi và diện tích.
Sử dụng công cụ, phương tiện học toán: dùng thước, ê-ke, compa và kéo đúng cách, an toàn, dưới sự hướng dẫn của GV.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: HS tự lập bảng ghi số đo trước khi thao tác, tự kiểm tra lại độ vuông góc và kết quả tính của mình.
Giao tiếp và hợp tác: HS phân công việc trong nhóm, trình bày cách làm và dữ liệu trước lớp bằng câu có đủ đơn vị và phép tính.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS chọn cách cắt, ghép hình để tính diện tích và tạo hình trang trí mới từ các mảnh đã cắt.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: HS hoàn thành đầy đủ các bước vẽ, cắt, ghép và tính toán của nhóm.
Trách nhiệm: HS giữ gìn dụng cụ, sử dụng kéo và compa an toàn, dọn sạch vụn giấy sau giờ thực hành.
Trung thực: HS ghi đúng dữ liệu đo thật, không sửa số liệu cho khớp dự đoán; tách rõ dữ liệu giả định.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Giấy ô vuông khổ A4 đã kẻ sẵn, thước thẳng, ê-ke, compa, kéo dùng dưới sự hướng dẫn của người lớn.
Bảng phụ hoặc máy chiếu ghi đề các hình cần vẽ, bảng ghi số liệu mẫu.
Hình chữ nhật 8 cm × 5 cm, hai tam giác bằng nhau mỗi tam giác đáy 6 cm, cao 4 cm được cắt sẵn để làm mẫu.
Phiếu học tập số 1 và Phiếu học tập số 2 (in cho mỗi nhóm).
Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác: neoedu.vn/learn/5/math/bai-28-thuc-hanh-va-trai-nghiem-do-ve-lap-ghep-tao-hinh (dùng để chiếu ví dụ và kiểm tra đáp án ở hoạt động luyện tập).

2. Học sinh

Giấy ô vuông, bút chì, tẩy, thước thẳng, ê-ke, compa, kéo nhỏ, keo dán giấy, bút dạ màu.
Giấy nháp và bút để tính toán.
Phiếu học tập của nhóm, bút dạ để điền kết quả.

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Ôn lại công thức diện tích và chu vi

Mục tiêu

Kích hoạt kiến thức cũ về diện tích tam giác, hình thang, hình tròn để chuẩn bị cho thực hành.

Nội dung

Tiết 1. GV chiếu bốn hình: hình chữ nhật, tam giác, hình thang, hình tròn, yêu cầu HS nhớ lại công thức tính diện tích và chu vi tương ứng. Lớp chơi trò chơi Ai nhanh hơn: GV đọc tên hình và số đo, HS giơ thẻ hoặc viết nhanh công thức lên giấy nháp.

Sản phẩm dự kiến

HS nêu đúng công thức: diện tích tam giác bằng đáy nhân chiều cao chia 2; diện tích hình thang bằng tổng hai đáy nhân chiều cao chia 2; chu vi hình tròn bằng đường kính nhân 3,14.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chiếu bốn hình và nói: Các em hãy nhắc lại công thức tính diện tích hình tam giác, hình thang và chu vi hình tròn. Ai nhanh nhất sẽ được chọn trả lời đầu tiên.
Học sinh
HS lắng nghe, nhớ lại kiến thức đã học ở các bài trước.
Giáo viên
GV đọc số đo: tam giác đáy 6 cm, cao 4 cm; hình thang đáy 10 cm và 6 cm, cao 5 cm. Yêu cầu HS viết công thức ra giấy nháp.
Học sinh
HS viết: 6 × 4 : 2; (10 + 6) × 5 : 2. Dự kiến HS viết đúng công thức nhưng quên chia 2 hoặc quên đơn vị cm².
Giáo viên
GV nhận xét và nhấn mạnh: diện tích luôn tính bằng cm², còn chu vi tính bằng cm.
Học sinh
HS sửa lại bài nếu sai và ghi nhớ đơn vị.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 15 phút

Đo, vẽ tam giác và hình thang theo số đo

Mục tiêu

Hình thành kĩ năng đo, vẽ hình theo số đo, dùng ê-ke dựng chiều cao và ghi số đo trên hình.

Nội dung

Tiết 1. Nhóm 4 HS. Nhiệm vụ 1: Vẽ tam giác có đáy 6 cm, chiều cao 4 cm. Nhiệm vụ 2: Dùng ê-ke kiểm tra đường cao vuông góc với đáy. Nhiệm vụ 3: Vẽ hình thang đáy 10 cm và 6 cm, cao 5 cm. Trước khi vẽ, nhóm lập bảng ghi số đo gồm: hình, các số đo cần vẽ, cách kiểm tra, kết quả tính. Cuối cùng cắt hình và ghi số đo ngay trên hình.

Sản phẩm dự kiến

Mỗi nhóm có một tam giác và một hình thang đúng kích thước, đường cao vuông góc với đáy, số đo ghi trên hình. Kết quả: tam giác có diện tích 12 cm², hình thang có diện tích 40 cm².

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chia nhóm 4 HS, phát giấy ô vuông, thước, ê-ke, phiếu ghi số liệu. GV nhắc: Lập bảng trước khi vẽ; dùng kéo khi có sự hướng dẫn của GV hoặc người lớn; ghi số đo ngay trên hình.
Học sinh
HS nhận dụng cụ, thảo luận cách lập bảng và phân công người đo, người vẽ, người kiểm tra, người ghi.
Giáo viên
GV đi quanh lớp, hỏi: Muốn dựng đường cao từ đỉnh xuống đáy thì đặt ê-ke như thế nào? Dự kiến HS trả lời: Một cạnh góc vuông của ê-ke trùng đáy, cạnh kia đi qua đỉnh rồi kẻ đoạn vuông góc. GV nhắc HS dùng phần kéo dài của đáy khi đỉnh nằm ngoài đáy.
Học sinh
HS vẽ đáy 6 cm, đánh dấu đỉnh cách đáy 4 cm theo đường vuông góc, nối các đỉnh. Dự kiến HS quên kiểm tra độ vuông góc hoặc đo sai chiều cao đi qua cạnh xiên.
Giáo viên
GV mời một nhóm trình bày cách vẽ và kết quả tính diện tích. GV yêu cầu các nhóm khác kiểm tra số đo trên hình của nhóm bạn.
Học sinh
Đại diện nhóm nói: Tam giác đáy 6 cm, cao 4 cm, diện tích là 6 × 4 : 2 = 12 cm². Hình thang: (10 + 6) × 5 : 2 = 40 cm².
Giáo viên
GV chốt: Hình vẽ phải đúng kích thước; chiều cao phải vuông góc với đáy; mọi kết quả đều kèm đơn vị và phép tính.
Học sinh
HS ghi lại cách dùng ê-ke vào vở và kiểm tra lại hình của nhóm mình.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 15 phút

Cắt ghép hình và sự bảo toàn diện tích

Mục tiêu

Nhận biết diện tích được bảo toàn khi ghép các mảnh không chồng lấn; chu vi có thể thay đổi; tính diện tích mảnh cắt từ hình chữ nhật.

Nội dung

Tiết 1. Nhiệm vụ 1: Cắt hình chữ nhật 8 cm × 5 cm theo một đường chéo thành hai tam giác; tính diện tích từng mảnh và giải thích. Nhiệm vụ 2: Lấy hai tam giác bằng nhau, mỗi tam giác diện tích 12 cm², ghép không chồng lấn; tính tổng diện tích. Nhiệm vụ 3: Ghi kết quả vào Phiếu học tập số 1.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 hoàn thành: hình chữ nhật có diện tích 40 cm²; hai mảnh tam giác mỗi mảnh 20 cm²; hai tam giác ghép lại có tổng diện tích 24 cm²; nhận xét diện tích được bảo toàn, chu vi có thể thay đổi.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV phát Phiếu học tập số 1, giao nhiệm vụ cắt và ghép hình. GV nhắc HS cắt theo đường thẳng vẽ sẵn và dùng kéo dưới sự hướng dẫn của người lớn.
Học sinh
HS nhận phiếu, đọc nhiệm vụ, chia việc: người cắt, người tính, người ghi.
Giáo viên
GV hỏi: Vì sao hai mảnh tam giác có diện tích bằng nhau? Dự kiến HS trả lời: Đường chéo của hình chữ nhật chia hình thành hai tam giác bằng nhau. GV hỏi tiếp: Khi ghép hai tam giác không chồng lấn, diện tích có đổi không? Chu vi có đổi không?
Học sinh
HS tính 8 × 5 = 40 cm², 40 : 2 = 20 cm². Ghép hai tam giác 12 cm² được 24 cm². Dự kiến HS nói chu vi có thể thay đổi khi cách ghép khác, diện tích giữ nguyên.
Giáo viên
GV mời hai nhóm trình bày; yêu cầu nhóm khác nhận xét về cách ghi số liệu và cách giải thích.
Học sinh
Đại diện nhóm trình bày: Hình chữ nhật 40 cm², mỗi mảnh 20 cm². Nhận xét: diện tích không đổi khi ghép các mảnh không chồng lấn.
Giáo viên
GV chốt: Diện tích được bảo toàn khi cắt ghép; đường bao và chu vi có thể thay đổi. Ghi số đo và đơn vị ngay trên hình và trong phép tính.
Học sinh
HS ghi kết luận vào vở và hoàn thiện Phiếu học tập số 1.

Hoạt động 2.3: Khám phá · 8 phút

Đường tròn, chu vi và phân biệt với diện tích

Mục tiêu

Vẽ được hình tròn bằng compa theo bán kính; tính được chu vi và phân biệt với diện tích.

Nội dung

Tiết 2. Nhiệm vụ: Dùng compa mở 3 cm vẽ đường tròn, xác định đường kính; sau đó vẽ hình tròn bán kính 2 cm, đánh dấu tâm và một đường kính, tính chu vi. Cả lớp thảo luận quan niệm sai: diện tích không bằng đường kính nhân 3,14, đó là chu vi.

Sản phẩm dự kiến

Đường tròn bán kính 3 cm có đường kính 6 cm; đường tròn bán kính 2 cm có đường kính 4 cm, chu vi $4 \times 3{,}14 = 12{,}56$ cm.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV hướng dẫn HS đặt đầu nhọn compa vào tâm, mở độ rộng bằng bán kính, quay một vòng. GV nhắc: Độ mở compa là bán kính, không phải đường kính.
Học sinh
HS mở compa 3 cm, vẽ đường tròn, đánh dấu tâm.
Giáo viên
GV hỏi: Đường kính là gì và bằng bao nhiêu khi bán kính là 3 cm? Dự kiến HS trả lời: d = 2 × 3 = 6 cm. GV đặt câu hỏi: Bán kính 2 cm thì chu vi là bao nhiêu?
Học sinh
HS tính: d = 6 cm; với r = 2 cm, d = 4 cm, C = 4 × 3,14 = 12,56 cm. Dự kiến HS nhầm lẫn giữa chu vi và diện tích, GV sửa.
Giáo viên
GV nêu quan niệm sai và chốt: Diện tích không bằng đường kính nhân 3,14, đó là chu vi; chu vi hình tròn tính bằng đường kính nhân 3,14 hoặc hai lần bán kính nhân 3,14.
Học sinh
HS ghi lại công thức và đơn vị cm.

Hoạt động 3: Luyện tập, thực hành · 15 phút

Luyện tập: tính toán, đúng sai và nhận xét

Mục tiêu

Củng cố tính diện tích, chu vi và kĩ năng lập luận về việc ghép hình.

Nội dung

Tiết 2. Học sinh làm Phiếu học tập số 2 theo nhóm đôi. Nhóm làm các bài 1, 2, 3, 4 để tính toán, bài 7 để nhận xét đúng sai và cho ví dụ. Sau đó đối chiếu với đáp án trên trang bài học NeoEdu.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án: Bài 1: 12 cm². Bài 2: 24 cm². Bài 3: đường kính 6 cm. Bài 4: 40 cm². Bài 7: Nhận xét là sai; ví dụ hai hình vuông cạnh 1 cm rời nhau có tổng chu vi 8 cm, ghép sát thành hình chữ nhật 2 cm × 1 cm có chu vi 6 cm, diện tích vẫn 2 cm².

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV phát Phiếu học tập số 2 cho từng cặp và yêu cầu HS làm bài 1 đến bài 4 trong 7 phút. GV nêu: Hãy viết phép tính trước khi viết kết quả.
Học sinh
HS đọc đề, viết phép tính và kết quả kèm đơn vị.
Giáo viên
GV hỏi bài 7: Bạn nói mọi cách ghép cùng số mảnh đều giữ chu vi, em có đồng ý không? Vì sao? Dự kiến HS trả lời: Không đồng ý, vì chu vi có thể thay đổi khi cách ghép thay đổi.
Học sinh
Cặp đôi thảo luận, đưa ví dụ hai hình vuông cạnh 1 cm và tính chu vi trước và sau khi ghép.
Giáo viên
GV chiếu đáp án trên học liệu số NeoEdu, mời HS đối chiếu và sửa bài của mình.
Học sinh
HS đối chiếu, nhận xét bài của bạn, ghi lại lỗi sai để rút kinh nghiệm.
Giáo viên
GV chốt: Diện tích có thể giữ nguyên khi chu vi thay đổi; phải kiểm tra kết quả bằng phép tính và đơn vị trước khi kết luận.
Học sinh
HS tự đánh giá số câu đúng và ghi vào Phiếu học tập số 2.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 12 phút

Báo cáo trải nghiệm đo, ghép và tạo hình

Mục tiêu

Vận dụng kiến thức về đo, vẽ, ghép hình để tạo sản phẩm trang trí thực tế và trình bày báo cáo đầy đủ.

Nội dung

Nhóm dùng các mảnh tam giác và hình thang đã cắt để ghép một hình trang trí (ví dụ: biển tên tổ, khung tranh lớp) có diện tích cho trước. Nhóm viết báo cáo gồm: nhiệm vụ, cách làm, dữ liệu (đo thật và giả định tách riêng), kết quả kèm đơn vị và phép tính, hạn chế, một đề nghị cải thiện.

Sản phẩm dự kiến

Mỗi nhóm có một sản phẩm ghép hình và một bản báo cáo ngắn với đủ sáu phần; kết quả diện tích được ghi kèm đơn vị cm² và phép tính.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu nhiệm vụ: Ghép một hình trang trí từ các mảnh đã cắt, tính diện tích tổng và viết báo cáo theo sáu mục. GV nhắc: Ghi dữ liệu đo thật và dữ liệu giả định riêng.
Học sinh
HS nhận nhiệm vụ, thảo luận cách ghép và phân công người viết báo cáo.
Giáo viên
GV đi quanh lớp, hỏi: Nếu kết quả khác dự đoán thì em kiểm tra những gì? Dự kiến HS trả lời: Kiểm tra dụng cụ, số đo, cách tính và các mảnh có chồng lấn không.
Học sinh
HS ghép hình, tính diện tích và ghi số liệu vào bảng; đối chiếu lại nếu kết quả không khớp dự đoán.
Giáo viên
GV mời hai nhóm trình bày sản phẩm và báo cáo trong khoảng 1 phút mỗi nhóm.
Học sinh
Đại diện nhóm trình bày nhiệm vụ, cách làm, dữ liệu, kết quả, hạn chế và đề nghị cải thiện.
Giáo viên
GV nhận xét, chốt: Đo, vẽ, ghép hình cần chính xác, ghi chép trung thực, kết quả kèm đơn vị. Giao bài về nhà.
Học sinh
HS hoàn thiện báo cáo và nộp sản phẩm cho GV.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Dùng cho hoạt động Cắt ghép hình và sự bảo toàn diện tích.

Nhiệm vụ 1: Cắt hình chữ nhật 8 cm × 5 cm theo đường chéo thành hai mảnh tam giác.
Diện tích hình chữ nhật: ......
Diện tích mỗi mảnh tam giác: ......
Nhiệm vụ 2: Ghép hai tam giác bằng nhau, mỗi tam giác 12 cm², không chồng lấn. Tổng diện tích: ......
Vì sao diện tích không đổi khi ghép? Viết ngắn gọn.
Chu vi có đổi không khi ghép theo cách khác? Giải thích bằng số đo.
Ghi số đo và đơn vị ngay trên hình vẽ của nhóm.

Phiếu học tập số 2

Dùng cho hoạt động Luyện tập: tính toán, đúng sai và nhận xét.

Bài 1: Vẽ tam giác đáy 6 cm, cao 4 cm. Diện tích: ...... cm².
Bài 2: Ghép hai tam giác bằng nhau, mỗi tam giác 12 cm², không chồng lấn. Tổng diện tích: ...... cm².
Bài 3: Dùng compa mở 3 cm vẽ đường tròn. Đường kính: ...... cm.
Bài 4: Hình thang đáy 10 cm và 6 cm, cao 5 cm. Diện tích: ...... cm².
Bài 7: Bạn nói mọi cách ghép cùng số mảnh đều giữ chu vi. Em nhận xét: Đúng / Sai. Ví dụ minh họa: ......

Hướng dẫn về nhà

Hoàn thiện báo cáo trải nghiệm của nhóm theo đủ sáu mục: nhiệm vụ, cách làm, dữ liệu, kết quả, hạn chế, một đề nghị cải thiện; ghi số liệu đo thật và giả định riêng.
Làm bài 5 và bài 6 trong sách: nêu cách dùng ê-ke dựng chiều cao tam giác; cắt hình chữ nhật 8 cm × 5 cm theo đường chéo và tính diện tích từng mảnh, giải thích kết quả.
Vẽ hình tròn bán kính 2 cm bằng compa, đánh dấu tâm và một đường kính, tính chu vi; nhớ ghi đơn vị cm.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.